اختلال در معاملات بورس؛ آیا اعتماد به بازار سرمایه آسیب میبیند؟
اقتصاد۲۴- معاملات بورس تهران در روز دوشنبه با افت نماگرهای سهامی دنبال شد. پس از کاهش قیمتها در معاملات روز یکشنبه، فشار عرضه در جریان معاملات روز گذشته نیز ادامه یافت و شاخص کل بازار سهام با عقبنشینی همراه شد. این در حالی است که پس از رشد قابلتوجه نماگرهای بورسی در هفتههای اخیر، بازار سهام بهطور طبیعی در حال تجربه دورهای از اصلاح و جابهجایی سهام میان گروههای مختلف سرمایهگذاران است؛ فرآیندی که میتواند زمینه را برای تداوم روندهای صعودی در آینده فراهم کند. شاخص کل بورس تهران در دقایق ابتدایی معاملات روز گذشته تا سطح ۵میلیون و ۱۵هزار واحدی عقبنشینی کرد؛ اما در ادامه با افزایش تقاضا و ورود گروه جدیدی از خریداران، بخشی از افت اولیه جبران شد و این نماگر در نهایت در سطح ۵میلیون و ۵۱ هزار واحدی به کار خود پایان داد.
شاخص هموزن برخلاف شاخص کل با رشد ۰.۱۶درصدی همراه شد و در محدوده یکمیلیون و ۳۱۹هزار واحدی قرار گرفت. در جریان معاملات روز گذشته، بیش از ۳۴هزارمیلیارد تومان سهام، حقتقدم و صندوق سهامی دادوستد شد و حدود ۹۳ میلیارد تومان پول حقیقیها نیز وارد گردونه معاملات سهام شد. همچنین در پایان معاملات، ۶۸ درصد از نمادهای بازار در محدوده مثبت و ۳۴درصد از نمادها در محدوده منفی معامله شدند. روند صعودی بازار سهام در سال۱۴۰۵ تاکنون با رشد حدود ۴۰درصدی نماگرهای اصلی همراه شده است؛ رشدی که تحتتاثیر بهبود انتظارات، افزایش تقاضا و ورود منابع جدید به بازار شکل گرفته است.
با این حال، تجربه بازارهای مالی نشان میدهد که استمرار روندهای صعودی معمولا بدون دورههای اصلاح، تغییر مالکیت و گردش سرمایه میان گروههای مختلف سرمایهگذاران امکانپذیر نیست. پس از یک دوره رشد قابلتوجه، بخشی از سرمایهگذارانی که در قیمتهای پایینتر وارد بازار شدهاند، به دنبال شناسایی سود و کاهش ریسک پرتفوی خود هستند. در مقابل، گروهی از سرمایهگذاران با افق زمانی بلندمدتتر، همین اصلاحات را فرصتی برای ورود و افزایش سهم سهام در سبد دارایی خود میدانند. این جابهجایی مالکیت اگرچه در کوتاهمدت میتواند با افزایش عرضه و نوسانات همراه باشد، اما از منظر ساختاری برای سلامت بازار اهمیت دارد.
در واقع، تداوم حرکت صعودی بازار نیازمند آن است که سهام از دست سرمایهگذارانی که بخش قابلتوجهی از بازدهی مورد انتظار خود را کسب کردهاند، به گروههایی منتقل شود که ظرفیت همراهی بیشتر با روندهای آتی را دارند. این فرآیند میتواند در مراحل بعدی، فشار فروش را کاهش داده و پایههای جدیدی برای شکلگیری تقاضا ایجاد کند. علاوه بر این، گردش سرمایه میان صنایع مختلف نیز نقش مهمی در تداوم رونق بازار دارد.
بیشتر بخوانید:فرار ۷ همتی پول حقیقیها از بازار؛ بورس در شوک خروج سرمایه
در شرایطی که برخی گروهها پس از رشدهای قابلتوجه با افزایش ارزش مواجه میشوند، انتقال نقدینگی به صنایع کمتر مورد توجه قرارگرفته میتواند موتورهای جدیدی برای حرکت شاخصها ایجاد کند. بر این اساس، اصلاحات مقطعی پس از یک دوره رشد پرشتاب را نمیتوان صرفا نشانه ضعف بازار تلقی کرد. این اصلاحات بخشی از فرآیند طبیعی تجدید قوا در بازار سهام است و میتواند زمینه را برای آغاز موجهای جدید صعودی فراهم کند.
چالش زیرساختی در مسیر اعتمادسازی
در کنار تحولات قیمتی بازار، معاملات روز گذشته بار دیگر اهمیت پایداری زیرساختهای معاملاتی را یادآور شد. اختلال کوتاهمدت در سامانه آنلاین برخی کارگزاریها باعث شد بخشی از سهامداران در ثبتسفارشهای خرید و فروش با مشکل مواجه شوند؛ موضوعی که اگرچه در مدت کوتاهی برطرف شد، اما بار دیگر ضرورت ارتقای زیرساختهای فناوری بازار سرمایه را مورد توجه قرار داد.
بازار سهام بازاری است که سرعت تصمیمگیری در آن اهمیت بالایی دارد و حتی اختلالهای کوتاهمدت نیز میتواند بر تجربه معاملاتی سرمایهگذاران اثرگذار باشد. از دسترس خارج شدن ابزار معامله ممکن است باعث از دست رفتن فرصتهای خرید و فروش یا ایجاد احساس نابرابری میان فعالان بازار شود. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که اختلال در سامانههای معاملاتی مسالهای جدید نیست. در مقاطعی، وابستگی تعداد زیادی از کارگزاریها به زیرساختهای مشترک باعث شده بود بروز مشکل در یک بخش، تعداد قابلتوجهی از کاربران را تحتتاثیر قرار دهد. در شرایطی که بازار سرمایه در مسیر بازسازی اعتماد عمومی قرار دارد، ارتقای زیرساختهای معاملاتی اهمیت دوچندان پیدا میکند. اعتماد سرمایهگذاران تنها از مسیر بهبود بازدهی شکل نمیگیرد، بلکه کیفیت تجربه روزمره آنها از دسترسی به بازار نیز در این فرآیند نقش تعیینکننده دارد.
از این منظر، توسعه ظرفیت سامانهها، ایجاد مسیرهای جایگزین، انجام آزمونهای دورهای بحران و شفافیت بیشتر در اعلام منشأ اختلالها باید بهعنوان بخشی از برنامه توسعه بازار سرمایه دنبال شود. اختلال اخیر هرچند به یک بحران معاملاتی گسترده منجر نشد، اما بار دیگر نشان داد که زیرساختهای فناوری، یکی از ارکان اصلی بلوغ بازار سرمایه محسوب میشوند. بازاری که به دنبال جذب سرمایههای جدید است، نیازمند سامانههایی پایدار، سریع و قابل اتکا است؛ چراکه هزینه ضعف زیرساختها تنها محدود به چند دقیقه اختلال نیست، بلکه میتواند بر مهمترین دارایی بازار یعنی اعتماد سرمایهگذاران اثر بگذارد.
