قیمتگذاری دستوری؛ شمشیری دو لبه در صنعت دارو
اقتصاد۲۴- رئیس هیاتمدیره شرکت تأمین به تازگی اعلام کرده است که بحران دارو فراتر از تحریمها است. وابستگی ۶۵ تا ۷۰ درصدی مواد مؤثره دارویی به واردات از چین و هند، فقط نتیجه تحریمها نیست؛ بلکه ضعف صنایع تولید مواد اولیه، کمبود سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و مشکلات ساختاری نیز نقش مهمی در این وابستگی دارند.
هادی اخوت پور در مصاحبهای گفت: در بحث قیمتگذاری، طی دورهای تلاش شد تا با بهروزرسانی نکردن قیمتها، فشار کمتری بر مردم و سازمانهای بیمهای وارد شود. این موضوع ربطی به تحریمها ندارد و صرفاً یک تصمیم دولتی است.بحث بعدی مربوط به حاشیه سود (مارژین) است. برخلاف سایر اصناف، حاشیه سود دارو عدد ثابتی نیست. برای مثال، ممکن است حاشیه سود یک داروی ایرانی یا مکمل بیشتر و حاشیه سود داروی خارجی کمتر تعیین شود تا از تولید داخلی حمایت گردد.
بیماران برای یافتن یک داروی ساده ناچارند چندین داروخانه را جستوجو کنند
کمبود دارو در سالهای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای نظام سلامت ایران تبدیل شده است. اگرچه مسئولان بارها از افزایش تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات سخن گفتهاند، اما تجربه روزانه بیماران و داروسازان روایت دیگری را بازگو میکند؛ روایتی که در آن بسیاری از بیماران برای یافتن یک داروی ساده ناچارند چندین داروخانه را جستوجو کنند یا با هزینههای بسیار بالا به بازار آزاد و داروهای وارداتی روی آورند.
هر اختلال در زنجیره واردات، به سرعت خود را در قفسه داروخانهها نشان میدهد
یکی از مهمترین چالشهای صنعت داروی کشور، وابستگی قابل توجه به واردات مواد مؤثره دارویی است. هرگونه نوسان نرخ ارز، محدودیتهای بانکی، مشکلات حملونقل یا تأخیر در ثبت سفارش میتواند تولید بسیاری از داروها را مختل کند.
هرچند طی سالهای گذشته سرمایهگذاریهایی برای تولید مواد اولیه در داخل انجام شده، اما بسیاری از مواد پیشرفته همچنان از کشورهای دیگر وارد میشوند. به همین دلیل هر اختلال در زنجیره واردات، به سرعت خود را در قفسه داروخانهها نشان میدهد.
تولیدکننده انگیزه خود را برای ادامه تولید از دست میدهد
علیرضا مهدوی، کارشناس سیاستگذاری سلامت، با اشاره به تاثیر قیمت گذاری دستوری بر تولید دارو به تجارتنیوز میگوید: کنترل قیمت دارو اگرچه با هدف حمایت از بیماران انجام میشود، اما زمانی که قیمتها متناسب با افزایش هزینههای تولید اصلاح نشود، تولیدکننده انگیزه خود را برای ادامه تولید از دست میدهد.
او میافزاید: افزایش قیمت انرژی، دستمزد، مواد اولیه، حملونقل و بستهبندی در سالهای اخیر هزینه تولید دارو را بالا برده است. اگر قیمت فروش متناسب با این افزایش هزینهها اصلاح نشود، برخی خطوط تولید زیانده میشوند و تولید برخی اقلام کاهش پیدا میکند.
داروخانهها دارو را نقدی یا با دورههای کوتاه از شرکتهای پخش خریداری میکنند اما گاهی ماهها باید منتظر دریافت مطالبات خود از بیمهها بمانند
این کارشناس سیاستگذاری سلامت در بخش دیگری از سخنان خود اظهار میدارد: یکی دیگر از مشکلات جدی، تأخیر در پرداخت مطالبات داروخانهها از سوی بیمههاست. داروخانهها دارو را نقدی یا با دورههای کوتاه از شرکتهای پخش خریداری میکنند اما گاهی ماهها باید منتظر دریافت مطالبات خود از بیمهها بمانند.
مهدوی تاکید میکند: این موضوع موجب کاهش توان خرید دارو و محدود شدن موجودی داروخانهها میشود. در نتیجه بسیاری از داروخانهها ناچارند تنها بخشی از اقلام مورد نیاز را سفارش دهند و همین موضوع کمبودهای مقطعی را تشدید میکند.
اگر اطلاعات مصرف بهصورت لحظهای تحلیل نشود، ممکن است تولید برخی داروها بیش از نیاز و برخی دیگر کمتر از میزان واقعی باشد
او بخش دیگری از مشکلات حوزه دارو را ضعف در پیش بینی بازار دارویی میداند و میگوید: الگوی مصرف دارو همواره در حال تغییر است. ورود داروهای جدید، تغییر دستورالعملهای درمانی، شیوع بیماریهای فصلی و افزایش بیماریهای مزمن، نیاز بازار را دگرگون میکند.
مهدوی میافزاید: اگر اطلاعات مصرف بهصورت لحظهای تحلیل نشود، ممکن است تولید برخی داروها بیش از نیاز و برخی دیگر کمتر از میزان واقعی باشد. نبود سامانههای هوشمند پیشبینی مصرف یکی از خلأهای مهم نظام دارویی کشور محسوب میشود.
بخش مهمی از مشکلات به ساختار مدیریتی داخل کشور مربوط است / اگر مدیریت زنجیره تأمین، پرداخت مطالبات و برنامهریزی تولید اصلاح شود، بخش بزرگی از این کمبودها قابل کنترل خواهد بود
این کارشناس سیاستگذاری سلامت، تاکید میکند: کمبود دارو را نباید تنها به تحریمها نسبت داد. بدون تردید تحریمها هزینه واردات مواد اولیه را افزایش دادهاند، اما بخش مهمی از مشکلات به ساختار مدیریتی داخل کشور بازمیگردد.
او ادامه میدهد: اگر مدیریت زنجیره تأمین، پرداخت مطالبات و برنامهریزی تولید اصلاح شود، بخش بزرگی از این کمبودها قابل کنترل خواهد بود. امروز بسیاری از بیماران مبتلا به دیابت، بیماریهای قلبی، سرطان یا اماس نمیتوانند نسبت به تأمین داروی ماه آینده خود اطمینان داشته باشند.
مهدوی هشدار میدهد: این نااطمینانی، علاوه بر مشکلات جسمی، فشار روانی شدیدی نیز ایجاد میکند. یکی از مهمترین اقدامات ضروری، ایجاد سامانهای یکپارچه برای رصد موجودی دارو از کارخانه تا داروخانه است.
این کارشناس سیاستگذاری سلامت، میافزاید: در بسیاری از کشورها میزان موجودی هر دارو به صورت آنلاین قابل مشاهده است و قبل از بروز کمبود، اقدامات لازم انجام میشود. چنین سامانهای میتواند از ایجاد بحران جلوگیری کند.»
کمبود مداوم دارو، اعتماد مردم به نظام سلامت را نیز تحت تأثیر قرار میدهد
مهدوی میگوید: کمبود مداوم دارو، اعتماد مردم به نظام سلامت را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. وقتی بیماری برای تهیه یک داروی ضروری ناچار است چندین داروخانه را جستوجو کند، این تصور شکل میگیرد که نظام تأمین دارو کارآمد نیست. ادامه چنین شرایطی میتواند موجب کاهش رضایت عمومی از خدمات سلامت شود.
کمبود دارو نتیجه مجموعهای از مشکلات است / کمبودهای مقطعی میتواند به بحرانی پایدار تبدیل شود و در نهایت، این بیماران هستند که بیشترین هزینه را میپردازند
او تاکید میکند: بحران کمبود دارو، مسئلهای تکعاملی نیست و نمیتوان آن را تنها به تحریمها یا کاهش تولید نسبت داد. واقعیت این است که مجموعهای از مشکلات مدیریتی، اقتصادی و ساختاری، زنجیره تأمین دارو را با اختلال مواجه کرده است.
علیرضا مهدوی در پایان هشدار میدهد: اگر اصلاحات اساسی در مدیریت نظام دارویی، تأمین مالی، پرداخت مطالبات، توسعه تولید مواد اولیه و شفافسازی نظام توزیع انجام نشود، کمبودهای مقطعی میتواند به بحرانی پایدار تبدیل شود و در نهایت، این بیماران هستند که بیشترین هزینه را میپردازند.
