هوش مصنوعی؛ مأموریت جدید بازار سرمایه ایران
اقتصاد۲۴- کمال خانزاده مدیرعامل کارگزاری پویش البرز در این یادداشت نوشت:
امروز ارزش شرکتها در بورسهای بزرگ جهان دیگر تنها بر پایه داراییهای فیزیکی، ظرفیت تولید یا سهم بازار تعیین نمیشود؛ بلکه بهرهوری، فناوری، داده و هوش مصنوعی به مهمترین عوامل رشد درآمد، سودآوری و ارزش بازار تبدیل شدهاند.
اگر بازار سرمایه ایران بخواهد در دهه آینده نقش مؤثرتری در رشد اقتصاد ایران ایفا کند، لازم است ارکان بازار سرمایه توسعه هوش مصنوعی را به یکی از اولویتهای راهبردی خود تبدیل کنند.
به اعتقاد من، مهمترین اقدامات در این مسیر عبارتاند از:
۱- تدوین سند ملی «هوش مصنوعی در بازار سرمایه»
نهادهای تصمیمساز و تصمیمگیر بازار سرمایه میتوانند با تدوین یک نقشه راه ۵ ساله، اهداف، استانداردها، الزامات و برنامه تحول دیجیتال شرکتهای بورس را مشخص و مسیر حرکت کل بازار را ترسیم کنند.
۲- تغییر نگاه از «نظارت» به «بهرهوری»
ماموریت بازار سرمایه نباید صرفاً نظارت بر افشای اطلاعات باشد؛ بلکه باید به افزایش بهرهوری شرکتهای بورس نیز کمک کند. هر میزان افزایش بهرهوری، در نهایت خود را در افزایش سود عملیاتی، سود خالص و ارزش بازار نشان خواهد داد.
۳- الزام شرکتها به ارائه برنامه تحول دیجیتال
شرکتهای بورس میتوانند در گزارش هیئتمدیره، برنامههای خود برای استفاده از هوش مصنوعی، میزان سرمایهگذاری، صرفهجویی هزینهها، افزایش درآمد و نتایج مالی حاصل از این پروژهها را افشا کنند.
۴- ایجاد شاخص «آمادگی هوش مصنوعی شرکتهای بورس»
رتبهبندی سالانه شرکتها بر اساس کیفیت داده، زیرساخت فناوری، سرمایه انسانی، پروژههای AI و میزان اثرگذاری آن بر عملکرد مالی، میتواند به یکی از شاخصهای مهم تصمیمگیری سرمایهگذاران تبدیل شود.
۵- تمرکز بر افزایش درآمد شرکتها
هوش مصنوعی تنها ابزار کاهش هزینه نیست؛ بلکه میتواند با تحلیل رفتار مشتری، قیمتگذاری هوشمند، توسعه محصولات جدید، مدیریت فروش و پیشبینی تقاضا، درآمد شرکتها را نیز افزایش دهد.
۶- کاهش هزینه و افزایش سود خالص
در صنایع بزرگی مانند پالایشگاهها، پتروشیمی، فولاد، سیمان و معادن، استفاده از AI برای مدیریت انرژی، تعمیرات پیشبینانه، کاهش ضایعات و بهینهسازی تولید، میتواند حاشیه سود را به شکل محسوسی افزایش دهد.
۷- افزایش بهرهوری سرمایه و نیروی انسانی
هوش مصنوعی با خودکارسازی فرآیندهای تکراری، تحلیل سریع دادهها و کمک به تصمیمگیری مدیران، موجب استفاده بهینه از منابع، افزایش بهرهوری نیروی انسانی و کاهش هزینههای اداری خواهد شد.
۸- توسعه تأمین مالی اقتصاد دیجیتال
فرابورس میتواند با تسهیل پذیرش شرکتهای دانشبنیان، ایجاد تابلوی اقتصاد دیجیتال و توسعه صندوقهای جسورانه، سرمایه را به سمت فناوریهای نوین و شرکتهای هوش مصنوعی هدایت کند.
۹- توسعه زیرساخت دادههای بازار سرمایه
شرکت مدیریت فناوری بورس و شرکت سپردهگذاری مرکزی میتوانند با ایجاد زیرساختهای استاندارد داده، APIهای حرفهای، سامانههای هوشمند کشف تقلب و مدیریت ریسک، زمینه توسعه نسل جدید خدمات مالی را فراهم کنند.
۱۰- طراحی «اطلس هوش مصنوعی بازار سرمایه ایران»
پیشنهاد میکنم پروژهای ملی با عنوان «اطلس هوش مصنوعی بازار سرمایه ایران» طراحی شود؛ گزارشی که وضع تمام شرکتهای بورس را از نظر بلوغ دیجیتال، آمادگی استفاده از AI، کیفیت داده و اثر فناوری بر درآمد، سود خالص، بهرهوری و ارزش بازار ارزیابی و رتبهبندی کند.
۱۱- جایزه سالانه شرکتهای پیشرو در تحول دیجیتال
معرفی شرکتهای برتر در حوزه هوش مصنوعی و تحول دیجیتال، انگیزهای برای رقابت سالم میان بنگاههای بورس ایجاد خواهد کرد و تجربههای موفق را به سایر صنایع منتقل میکند.
۱۲- آینده بازار سرمایه، آینده بهرهوری است
رقابت آینده شرکتهای بورس تنها بر سر ظرفیت تولید یا سهم بازار نخواهد بود؛ بلکه بر سر سرعت یادگیری، کیفیت داده و توانایی استفاده از هوش مصنوعی برای خلق ارزش اقتصادی خواهد بود.
شرکتی که بتواند با استفاده از هوش مصنوعی درآمد بیشتری ایجاد کند، هزینههای خود را کاهش دهد، بهرهوری را افزایش دهد و سود خالص پایدارتری بسازد، طبیعتاً ارزش ذاتی و ارزش بازار بالاتری نیز خواهد داشت.
از نگاه من، مأموریت جدید بازار سرمایه ایران باید کمک به افزایش ارزش شرکتهای بورس از مسیر افزایش بهرهوری، سودآوری و نوآوری باشد. اگر این رویکرد بهصورت جدی دنبال شود، بازار سرمایه میتواند علاوه بر تأمین مالی، به موتور محرک رشد اقتصادی و افزایش رقابتپذیری شرکتهای ایرانی در دهه آینده تبدیل شود.
