پشت پرده رکود بورس؛ چرا سرمایهها هنوز به بازار سهام برنگشتهاند؟
اقتصاد۲۴- هفته گذشته بورس تهران پس از یک دوره افول روند صعودی را پیش گرفت. بورس سبزپوش شد. روندی که در نخستین روز از هفته جاری تغییر کرد. وضعیت کنونی از نگاهی از برخی تحلیلگران بازار بیشتر یک وقفه در روند موجود و ناشی از رفتار طبیعی معاملهکنندگان است. اما از نگاه برخی دیگر فضای کنونی رکودی است که عامل اصلی آن نااطمینانی سیاسی است. از نگاه برخی دیگر از این کارشناسان ریشه محدودیتهای بورس را باید در ساختار اقتصادی و مداخلات سیاستگذار جستوجو کرد
«اعتماد» در گفتوگو با سه تحلیلگر بازار سرمایه شرایط کنونی را واکاوی کرده است. در این گفتوگوها میتوان دید که سهیلا نقیپور، تحلیلگر بازار سرمایه، افت اخیر را نشانه ضعف بازار نمیداند، بلکه بخشی از فرآیند طبیعی معاملات پس از یک دوره صعودی مطرح میکند. او با نگاهی خوشبینانه بر این باور است که با کاهش ریسکهای سیاسی، با پشتوانههای بنیادی موجود میتوان زمینه بازگشت بازار به روند مثبت را فراهم کرد.
در مقابل امیرعباس باقری نگاه محتاطانهتری دارد و معتقد است متغیرهای سیاسی در مقطع فعلی بر عوامل بنیادی غلبه کردهاند. تفاوت اصلی دیدگاه او با نقیپور این است که حتی گزارشهای مطلوب شرکتها را نیز در شرایط افزایش نااطمینانی، محرک کافی برای رشد بازار نمیداند. از نگاه او، تا زمانی که چشمانداز سیاسی روشنتر نشود، سرمایهگذاران ترجیح میدهند با احتیاط عمل کنند. البته او برخلاف نگاه کاملا منفی، معتقد است برخی صنایع مانند غذایی و دارویی یا سهام ارزنده همچنان مورد توجه سرمایهگذاران قرار دارند.
فردین آقابزرگی، اما فراتر از شرایط کوتاهمدت بازار، ریشه مشکلات بورس را در ساختار اقتصادی و نحوه حکمرانی بازار سرمایه بررسی میکند. تفاوت دیدگاه او این است که مشکل بورس را فقط به جنگ، تحریم یا ریسکهای سیاسی محدود نمیکند، بلکه عواملی مانند قیمتگذاری دستوری، دخالت سیاستگذار و حضور گسترده نهادهای دولتی و شبهدولتی را از موانع اصلی توسعه بازار میداند. با این حال، او مانند دو کارشناس دیگر معتقد است بورس از نظر ارزندگی ظرفیت رشد دارد.
افت معاملات
شاخص کل بورس تهران در دهمین روز از ماه مرداد ۱۴۰۵، با افت ۱۹ هزار و ۸۲۳ واحدی مواجه شد. افتی معادل ۰.۳۹ درصدی که منجر شد شاخص در سطح پنج میلیون و ۵۵ هزار واحد بایستد. در مقابل، شاخص کل هموزن با رشد هفت هزار و هفت واحدی معادل ۰.۴۹ درصد افزایش، به یک میلیون و ۴۳۹ هزار واحد رسید؛ واگرایی که نشان میدهد نمادهای کوچکتر همچنان مقاومت بیشتری نسبت به بزرگان بازار دارند.
نگاهی گذرا به معاملات نشان میدهد، در بخش سهام، حق تقدم و صندوقهای سهامی، حجم معاملات به ۶۲.۸ میلیارد سهم رسید و ارزش معاملات ۲۶ هزار و ۴۵ میلیارد تومان ثبت شد. همزمان سرانه خرید حقیقیها ۷۷ میلیون تومان بود، و سرانه فروش به ۹۹ میلیون تومان؛ اختلافی که به وضوح برتری فروشندگان را تایید میکند.
قدرت خرید حقیقیها در سطح منفی ۱.۲۹ قرار گرفت و در نهایت خروج هزار و ۴۱۶ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار به ثبت رسید.
آینده روشن بازار سرمایه
سهیلا نقیپور، تحلیلگر بازار سرمایه در گفتوگو با «اعتماد» درباره وضعیت بازار سرمایه تهران در هفته اول مرداد میگوید: «بازار سرمایه تهران در روزهای اخیر، پس از یک دوره صعودی پرشتاب، وارد فاز جدیدی از معاملات شده است و شاخص کل بورس که تا چندی پیش روندی رو به رشد را تجربه میکرد، اکنون در یک اصلاح قیمتی و زمانی قرار گرفته و به تعبیر فعالان بازار، در حال سپری کردن یک استراحت موقت است. این رفتار طبیعی در بازارهای مالی، پس از رشدهای شارپی، حاکی از نفسگیری بازار و ارزیابی مجدد سهامداران از شرایط موجود محسوب میشود.»
او سپس درخصوص وضعیت نخستین روز معاملاتی این هفته توضیح میدهد: «عملکرد شاخصها نشانهای امیدوارکننده از تغییر رویکرد فعالان بازار را به نمایش گذاشت؛ هرچند شاخص کل بورس با افت مواجه شد، اما شاخص کل هموزن با رشد مثبت به کار خود پایان داد و این واگرایی نشان میدهد که فشار فروش عمدتا بر نمادهای بزرگ و شاخصساز متمرکز بوده، در حالی که در مقابل، خریداران تمایل بیشتری به سمت نمادهای کوچک و متوسط بازار داشتهاند. این رفتار پتانسیلی مثبت برای بازار تلقی میشود، چرا که نشان از توزیع متوازنتر نقدینگی و توجه سرمایهگذاران به فرصتهای موجود در لایههای مختلف بازار دارد.»
این تحلیلگر بازار سرمایه ادامه میدهد: «یکی از عوامل مهمی که توجه سرمایهگذاران را به خود جلب کرده، انتشار گزارشهای عملکرد ماهانه شرکتها در سامانه کدال است و بررسی گزارشهای منتشر شده، طی روزهای اخیر نشان میدهد که اغلب شرکتها عملکرد قابل قبولی داشتهاند و برخی صنایع نظیر پتروشیمی، فلزات اساسی و بانکی با ثبت رکوردهای درآمدی، سودآوری خود را بهبود بخشیدهاند؛ این گزارشها که عمدتا منعکسکننده افزایش نرخ فروش، رشد تولید و افزایش بهره وری شرکتها بوده، بنیادهای بازار را مستحکم ساخته است.»
بیشتر بخوانید: پیشبینی بورس امروز یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ / خطر سقوط از کانال ۵ میلیونی؟
با این حال از نگاه سهیلا نقیپور «جو حاکم بر بازار همچنان با احتیاط همراه است و یکی از عوامل کلیدی این محافظهکاری، افزایش سطح ریسکهای سیستماتیک به شمار میرود. ریسک سیستماتیک که به ریسک غیرقابل اجتناب و ناشی از عوامل کلان اقتصادی و سیاسی اطلاق میشود، اخیرا بار دیگر به یک دغدغه جدی برای سرمایهگذاران بدل شده و تهدیدات مربوط به زیرساختهای اقتصادی و سیاسی کشور، که عمدتا از سوی سرمایهگذاران نهادی به عنوان ریسک بازار تلقی میشود، باعث شده تا با وجود گزارشهای بنیادی مطلوب، بسیاری از سرمایهگذاران فعلا رویکردی محتاطانه در پیش بگیرند.»
او وضعیت بازار سرمایه را هفته جاری اینگونه تحلیل میکند که «با توجه به افزایش نرخ ارز مرکز مبادله و همچنین گزارشهای خوب در صورتهای مالی شرکتها، به نظر نمیرسد که بتوانیم انتظار ریزش سخت و سنگینی داشته باشیم. بر این اساس، چنانچه سطح تهدیدات نظامی کاهش یابد، بازار سهام میتواند به وضعیت متعادل و حتی مثبت بازگردد و از این رو، چشمانداز کلی بازار با وجود احتیاط فعلی، خالی از امیدواری نیست.»
بازار در هاله ابهام
در مورد هفته سبز بورس و علل ورود بازار به فاز اصلاحی، امیرعباس باقری، تحلیلگر بازار بورس در نگاهی متفاوت از نقیپور به «اعتماد» میگوید: «بازار سرمایه ایران پس از تجربه یک دوره افت قابل توجه طی دو تا سه هفته اخیر، اکنون وارد فاز اصلاحی شده؛ مرحلهای که بیش از آنکه ناشی از متغیرهای بنیادی شرکتها باشد، تحت تأثیر افزایش ریسکهای سیاسی و ژئوپلیتیکی قرار دارد. تشدید تنشها و افزایش تهدیدهای مطرح شده از سوی امریکا، بار دیگر سایه نااطمینانی را بر فضای اقتصادی کشور گسترانده و موجب شده است سرمایهگذاران با احتیاط بیشتری نسبت به ورود سرمایههای جدید به بازار سهام اقدام کنند.»
او در جریان بررسی معاملات روزهای اخیر توضیح میدهد: «این معاملات نشان میدهد که مهمترین عامل اثرگذار بر روند بورس، نه عملکرد شرکتها، بلکه افزایش سطح ریسک سیستماتیک است. در شرایطی که سرمایهگذاران قادر به پیشبینی چشمانداز سیاسی نیستند، طبیعی است که تصمیمات سرمایهگذاری با تردید همراه شود و بخشی از نقدینگی ترجیح دهد تا مشخص شدن وضعیت، در حاشیه بازار باقی بماند. به همین دلیل، فشار فروش در بسیاری از نمادها همچنان ادامه دارد و شاخصهای بازار نیز نتوانستهاند روندی پایدار و صعودی را آغاز کنند.» این در حالی است که از منظر بنیادی به گفته امیرعباس باقری «شرایط بسیاری از شرکتهای بورسی همچنان مطلوب ارزیابی میشود. گزارشهای عملکرد ماهانه و صورتهای مالی منتشر شده در صنایع مختلف نشان میدهد که بخش قابل توجهی از بنگاههای اقتصادی توانستهاند عملکرد مناسبی را به ثبت برسانند. صنایع صادراتمحور، برخی شرکتهای کالایی و حتی تعدادی از صنایع داخلی، گزارشهایی فراتر از انتظارات بازار ارائه کردهاند که در شرایط عادی میتوانست زمینهساز افزایش تقاضا و رشد قیمت سهام باشد.»
این تحلیلگر بازار بورس میافزاید: «با این حال، تجربه بازار سرمایه ایران بارها نشان داده است که در دورههای افزایش ریسکهای سیاسی، متغیرهای بنیادی برای مدتی در حاشیه قرار میگیرند و تصمیمات سرمایهگذاران بیش از هر چیز تحت تأثیر اخبار و تحولات سیاسی اتخاذ میشود. به عبارت دیگر، تا زمانی که سطح نااطمینانی کاهش نیابد، گزارشهای مناسب شرکتها نیز به تنهایی قادر نخواهند بود مسیر کلی بازار را تغییر بدهند.»
البته در میان فضای منفی حاکم بر بازار بر اساس اظهارات امیرعباس باقری «برخی صنایع رفتار متفاوتی از خود نشان دادهاند. طی روزهای اخیر، نمادهای گروههای غذایی و دارویی با افزایش تقاضا مواجه بودهاند و حتی در برخی از شرکتهای این دو صنعت، شاهد تشکیل صفهای خرید بودهایم. این موضوع نشان میدهد که بخشی از سرمایهها در شرایط پرریسک به سمت صنایع تدافعی حرکت کردهاند؛ صنایعی که به دلیل ماهیت فعالیت، تقاضای نسبتا پایدار و وابستگی کمتر به تحولات بینالمللی، معمولا در دورههای افزایش ریسک مورد توجه سرمایهگذاران قرار میگیرند.» او ادامه میدهد: «علاوه بر این، در برخی از نمادهای ارزنده و پرپتانسیل بازار نیز همچنان تقاضای مناسبی مشاهده میشود و حتی در معاملات روز گذشته نیز تعدادی از این نمادها با صف خرید همراه بودند. این مساله بیانگر آن است که نگاه تحلیلی هنوز به طور کامل از بازار خارج نشده و بخشی از سرمایهگذاران، افت قیمتها را فرصتی برای ورود تدریجی به سهام ارزنده تلقی میکنند. با این وجود، این تقاضا هنوز آنقدر گسترده نیست که بتواند فضای کلی بازار را از وضعیت احتیاط خارج کند.»
امیرعباس باقری در جمعبندی اظهاراتش همچون گذشته تاکید میکند: «بورس ایران در مقطع کنونی بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و کاهش ریسکهای سیستماتیک وابسته شده است. تا زمانی که چشمانداز روشنی از کاهش تنشهای منطقهای و بینالمللی یا آغاز دوباره مسیر مذاکرات شکل نگیرد، انتظار میرود فضای احتیاط بر معاملات حاکم باشد و نوسانات بازار ادامه پیدا کند.»
برایند مثبت بازار
مهمترین ویژگی بازار بورس در هفته منتهی به ۷ مرداد از نگاه فردین آقابزرگی کارشناس بازار سرمایه همان حساسیت آن به سیاستهای برونمرزی، تغییرات ژئوپلیتیکی است. فردین آقابزرگی در گفتوگو با «اعتماد» تاکید میکند: «ابهامات موجود در مورد حصول توافق و موضوع بالا گرفتن جنگ و مسائل مشابه همچنان سایه سنگینی بر بازار سرمایه انداخته است.»
اگرچه کماکان از نگاه این کارشناس بازار بورس سطح ارزندگی این بازار نسبت به بازارهای دیگر قابل توجهتر است. این کارشناس بازار سرمایه میگوید: «اگر سطح ارزندگی بازارها با یکدیگر مقایسه شود، با وجود رکودی که در بازارهای بورس، مسکن، خودرو، ارز و طلا ایجاد شده، بازار سرمایه مناسبترین بازاری است که از این مسائل کمتر تاثیرپذیرفته. با این حال، ریسکهای سیستماتیک همچنان بزرگترین ریسک و دغدغه فعالان بازار سرمایه به شمار میروند. به گفته وی، ابلاغیههای جدید، تغییر زیرساختهای معاملاتی و دخالت قانونگذار در سودآوری شرکتها از طریق قیمتگذاری دستوری و سایر موارد مشابه، همچنان مهمترین ریسکهای بازار سرمایه هستند.»
طبق اظهارات آقابزرگی مهمترین چالش بازار سرمایه کماکان همان وضعیت «نابازار بورس» است. وی میگوید: «اگر بخواهیم مهمترین چالش بورس را بیان کنیم، باید گفت که بورس در ظاهر یک بازار محسوب میشود، اما در واقع یک «نابازار» است؛ چرا که به دلیل احاطه و تسلط دولت ـ منظور حاکمیت ـ و حضور گسترده موسسات و شرکتهای وابسته به حاکمیت، نظام و دولت، سایه سنگینی بر این بازار وجود دارد.»
او میافزاید: «هدایت سودآوری شرکتها در جهت منافع خود، تصمیمات ذینفعانه و موارد مشابه، از جمله دغدغههایی است که طی سالهای گذشته همواره مورد توجه فعالان بازار سرمایه و سهامداران خرد بوده است. سهامداران خرد معمولا تحت تأثیر این شرایط قرار میگیرند.» این کارشناس بازار سرمایه ادامه میدهد: «با وجود همه این مسائل و شرایطی که مطلوب و مورد انتظار بازار سرمایه نیست، بورس نسبت به سایر بازارها همچنان متمایز است و این ظرفیت را دارد که در صورت بهبود شرایط سیاسی و برونمرزی، شاهد شکوفایی و جهش بازار سرمایه باشیم.» فرزین آقابزرگی میافزاید: «در شرایطی که سایه جنگ و مخاصمات بر کشور وجود دارد و در حالی که پیش از این درگیر تنش با یک یا دو کشور بودیم، اکنون تعداد بیشتری از کشورها، چه در منطقه و چه خارج از منطقه، درگیر این مسائل هستند، اما در صورت بهبود شرایط، ظرفیتهای مثبتی برای بازار سرمایه وجود خواهد داشت.»
آقابزرگی با اشاره به تفاهمنامه ۳۰۰ میلیارد دلاری صندوق سرمایهگذاری میگوید: «در صورت ایجاد شرایط مناسب، میتوان انتظار شکوفایی و جهش شارپی بورس را داشت. این موضوع یک ضریب احتمالی مثبت در کنار وضعیت فعلی بازار است؛ بازاری که اکنون با شرایط نه چندان مناسب و سایه سنگین جنگ مواجه است.»
او میافزاید: «با توجه به اینکه فعالان بازار سرمایه و بورس آیندهنگر هستند، این انتظار وجود دارد که آینده بازار از وضعیت فعلی منفیتر نباشد و حتی احتمال بهبود شرایط نیز وجود دارد. به همین دلیل مشاهده میشود که پس از فروکش کردن تنشهای ناشی از جنگ، ورود پول حقیقی، سبزپوشی یکپارچه بازار و افزایش علاقهمندی سرمایهگذاران به بورس اتفاق افتاده است.»
به اعتقاد این کارشناس بازار سرمایه «روند و برآیند بازار سرمایه رو به مثبت است و حتی با وجود شرایط ناپایدار و بیثبات فعلی، بازار به سمت شاخص ۷ میلیون واحد حرکت خواهد کرد. اصول و ادبیات اقتصادی حکم میکند که بورس نباید از تورم عقب بماند. با توجه به تورم ۷۵ تا ۸۰ درصدی، ناچارا تا پایان سال شاخص کل بازار سرمایه به سمت عددی که اشاره شد، هدایت خواهد شد.»
