اقتصاد آینده روی آنتن میچرخد/ چرا ارتباطات به مهمترین زیرساخت رشد تبدیل شد؟
اقتصاد۲۴- تازهترین گزارشهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد اقتصاد جهانی وارد مرحلهای شده که دیگر نمیتوان رشد اقتصادی را بدون دسترسی به شبکههای ارتباطی، داده و فناوریهای دیجیتال تحلیل کرد. در چارچوب جدید «Going Digital ۲۰۲۶»، دسترسی به زیرساختهای ارتباطی، خدمات ارتباطی و داده به عنوان نخستین پایه تحول دیجیتال معرفی شده و در کنار نوآوری، اشتغال، اعتماد و بازارهای باز، یکی از هفت ستون اصلی رشد اقتصاد آینده به شمار میرود.
گزارش ۲۰۲۶ OECD چه میگوید؟
OECD در نسخه ۲۰۲۶ چارچوب سیاستگذاری دیجیتال خود تأکید میکند که تحول دیجیتال صرفا موضوعی محدود به شرکتهای فناوری نیست و بر تمام بخشهای اقتصاد اثر میگذارد. به همین دلیل، ارزش واقعی صنعت ارتباطات را نمیتوان تنها با درآمد اپراتورها یا تولیدکنندگان تجهیزات سنجید چرا که شبکههای ارتباطی اکنون زیربنای فعالیت میلیونها کسبوکار و خدمات عمومی هستند.
این تغییر نگاه، تفاوت مهمی با گزارشهای سالهای گذشته دارد. اگر در نسخههای پیشین بیشتر بر اندازه بازار ICT تمرکز میشد، در اسناد ۲۰۲۶ تمرکز به سمت نقش ارتباطات در بهرهوری کل اقتصاد، گردش داده و توان رقابت کشورها تغییر کرده است.
زیرساخت ارتباطی، اولین اولویت اقتصاد دیجیتال
در چارچوب جدید سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، دسترسی به زیرساختهای ارتباطی، خدمات ارتباطی و داده نخستین مؤلفه تحول دیجیتال معرفی شده است. این سازمان تأکید میکند هیچ کشوری بدون توسعه شبکههای ارتباطی پرظرفیت، اینترنت پرسرعت و دسترسی پایدار به داده نمیتواند از ظرفیتهای هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، رایانش ابری یا خدمات دیجیتال پیشرفته بهرهمند شود.
برخلاف نگاه سنتی که شبکههای مخابراتی را صرفاً ابزار انتقال صدا و پیام میدانست، گزارش ۲۰۲۶ ارتباطات را بخشی از زیرساخت راهبردی اقتصاد معرفی میکند.
وقتی رشد اقتصاد دیجیتال در شبکهها دیده میشود
اهمیت این تغییر رویکرد زمانی ملموستر میشود که اثر آن را در شاخصهای واقعی بازار ارتباطات مشاهده کنیم. هرچه سهم اقتصاد دیجیتال از فعالیتهای اقتصادی افزایش مییابد، رشد تعداد کاربران اینترنت، مصرف داده و توسعه نسلهای جدید شبکه به معیاری برای سنجش عمق نفوذ اقتصاد دیجیتال و ظرفیت زیرساختهای ارتباطی در پشتیبانی از کسبوکارها، خدمات عمومی و زندگی روزمره تبدیل میشوند. از همین منظر، تحولات بازار ارتباطات ایران نیز تصویری از این روند جهانی ارائه میدهد.
بر اساس آمار ارائه شده در مجمع عمومی سالانه همراه اول، این اپراتور تا پایان سال ۱۴۰۴ بیش از ۷۵.۹ میلیون مشترک فعال و ۵۸.۱ میلیون مشترک اینترنت همراه داشته است. تنها طی یک سال، بیش از ۷.۵ میلیون کاربر جدید به مشترکان دیتای آن اضافه شده و تعداد کاربران فعال ۵ G به ۴.۴۴ میلیون نفر رسیده است.
حجم مصرف دیتا در شبکه نیز به ۱۲ هزار و ۶۹۶ پتابایت رسیده و رکورد مصرف روزانه ۳۸.۲ پتابایت ثبت شده است که نشان میدهد تقاضا برای اتصال و مصرف داده در ایران همچنان با سرعت بالایی در حال افزایش است.
دولتها چرا روی ارتباطات سرمایهگذاری میکنند؟
یکی از مهمترین پیامهای گزارشهای ۲۰۲۶ OECD آن است که توسعه شبکههای ارتباطی بخشی از سیاست اقتصادی کشورها محسوب میشود. این سازمان در بررسی سیاستهای دیجیتال کشورهای عضو نشان میدهد دولتها برای تحقق تحول دیجیتال، ناچارند سیاستهای ارتباطی، حکمرانی داده، مهارتهای دیجیتال و نوآوری را به صورت یکپارچه پیش ببرند. راهبرد ملی دیجیتال نقشه راه توسعه اقتصادی کشورها تلقی میشود.
دولت دیجیتال، مرحله تازه وابستگی به ارتباطات
یکی از تازهترین اسناد OECD با عنوان Digital Government Outlook ۲۰۲۶ نشان میدهد اتکای دولتها به زیرساختهای ارتباطی وارد مرحله جدیدی شده است. این گزارش که عملکرد ۳۶ کشور عضو و ۸ کشور متقاضی عضویت را بررسی کرده، نشان میدهد خدمات عمومی به طور فزاینده بر هویت دیجیتال، داده و شبکههای ارتباطی متکی شدهاند.
بر اساس یافتههای این گزارش، میانگین شاخص دولت دیجیتال در ارزیابی ۲۰۲۵ به حدود ۰.۷۰ رسیده و بسیاری از کشورها بخش بزرگی از خدمات آنلاین خود را بر پایه هویت دیجیتال ارائه میکنند که بدون توسعه زیرساختهای ارتباطی امکانپذیر نیست.
اقتصاد دادهمحور به شبکههای پرظرفیت نیاز دارد
OECD در سند Measurement Roadmap ۲۰۲۶ هشدار میدهد که رشد هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، خدمات ابری و اقتصاد دادهمحور، شیوه اندازهگیری اقتصاد را نیز تغییر داده است. به همین دلیل این سازمان نقشه راه جدیدی برای سنجش تحول دیجیتال ارائه کرده تا کشورها بتوانند اثر واقعی داده، اتصال و فناوریهای نوظهور را در اقتصاد اندازهگیری کنند.
این تغییر رویکرد نشان میدهد داده علاوه بر اینکه محصول جانبی فعالیتهای دیجیتال است به دارایی اقتصادی نیز تبدیل شده که ارزش آن مستقیماً به کیفیت شبکههای ارتباطی وابسته است.
رشد وابستگی اقتصاد به اتصال، در صورتهای مالی اپراتورها نیز قابل مشاهده است. بر اساس گزارش منتشرشده در سامانه کدال، شرکت ارتباطات سیار ایران در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۵ مجموع درآمد شناساییشده خود را به ۳۰۸ هزار و ۱۲۰ میلیارد ریال رسانده است.
از این رقم، ۲۸۷ هزار و ۳۴۳ میلیارد ریال، معادل بیش از ۹۳ درصد کل درآمد، از محل خدمات ارتباطی شامل اینترنت، مکالمه، پیامک و سایر سرویسهای ارتباطی حاصل شده است. درآمد خردادماه نیز به ۱۷۶ هزار و ۶۵ میلیارد ریال رسید که بخش عمده آن از محل کارکرد مشترکان به دست آمده است.
این ترکیب درآمدی نشان میدهد افزایش مصرف خدمات ارتباطی چگونه به یک جریان اقتصادی پایدار در بازار ارتباطات تبدیل شده است.
ارتباطات، سرمایهگذاری در اقتصاد آینده است
آنچه گزارشهای ۲۰۲۶ OECD ترسیم میکنند، تغییر در تعریف سرمایهگذاری مولد است. در گذشته توسعه اقتصادی با احداث کارخانه، جاده یا نیروگاه سنجیده میشد، اما امروز ظرفیت شبکههای ارتباطی، کیفیت اتصال و گردش امن داده نیز به همان اندازه در تعیین بهرهوری، جذب سرمایه و توان رقابت کشورها نقش دارد. به همین دلیل، فاصله دیجیتال به تدریج به شکافی در فرصتهای اقتصادی تبدیل میشود.
برای ایران نیز این تحول یک انتخاب ساده میان توسعه مخابرات یا سایر بخشها نیست. افزایش مصرف داده، گسترش خدمات دیجیتال و رشد اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی نشان میدهد هر سرمایهگذاری در شبکههای ارتباطی میتواند اثری فراتر از صنعت مخابرات داشته باشد و بر تولید، اشتغال، خدمات عمومی و رقابتپذیری اقتصاد اثر بگذارد. در چنین شرایطی، کیفیت زیرساخت ارتباطی به یکی از معیارهای سنجش آمادگی کشور برای حضور در اقتصاد آینده تبدیل شده است.
