سیانان : «روز موعود» ترامپ نزدیک میشود/ آیا ایران میتواند برگهای خطرناکتری رو کند؟
اقتصاد۲۴-سیانان در گزارشی نوشت: همزمان با اینکه واشنگتن تازهترین طرح خود برای فلج کردن اقتصاد ایران را آغاز کرده است، تهران تهدید کرده که در واکنش، پاسخی منطقهای و جهانی خواهد داد که هدف آن افزایش هزینهها و بالا بردن سطح خطر برای ایالات متحده و جهان است.
در یک کنفرانس خبری در روز دوشنبه، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد که ایالات متحده شبکه پیچیدهای را هدف قرار خواهد داد که تهران طی سالها ایجاد کرده است تا نهادهای ایرانی بتوانند از تحریمهای گسترده واشنگتن دور بزنند. این اقدام پس از شش ماه جنگی صورت میگیرد که آمریکا و اسرائیل آغاز کردهاند و اکنون در بحبوحه نبود راهحل دیپلماتیک، به بنبست رسیده است.
تحریمهای گسترده ثانویه که بسنت اعلام کرد، شامل مجازات شرکای تجاری ایران در بخشهایی است که تهران برای سرپا نگه داشتن اقتصاد خود از آنها استفاده میکند؛ از جمله داراییهای دیجیتال، فناوری و کشتیرانی. با این حال، اعلامیه مورد انتظار درباره اقدامات موسوم به «روز دی اقتصادی» ترامپ بسیاری را ناامید کرد، زیرا واشنگتن تصمیم گرفت از اعمال اقدامات عمده و جدید خودداری کند و در عوض، عمدتاً بر گسترش و تشدید اجرای تحریمهای موجود تمرکز کند؛ هرچند هشدار داد کشورهایی که روابط خود را با ایران قطع نکنند، ممکن است در آینده با مجازاتهای شدیدتری روبهرو شوند.
ایران بهجای تسلیم شدن در برابر این تهدیدها، بر توانایی خود برای وارد کردن هزینههای متقابل تأکید میکند و درباره گسترش حملات به تولیدکنندگان نفت در منطقه و کشورهای اروپایی هشدار داده و حتی به امکان تسلیحاتی کردن برنامه هستهای خود اشاره کرده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: ما مدتهاست که شطرنج بازی میکنیم… همچنین یاد گرفتهایم پوکر بازی کنیم. حالا مدتی است که ترکیبی از هر دو را بازی میکنیم.
در اینجا راههایی را بررسی میکنیم که ایران ممکن است در واکنش به تشدید فشار اقتصادی آمریکا در پیش بگیرد:
افزایش هرچه بیشتر قیمت نفت
ایران طی ماههای گذشته مانع تردد کشتیها از تنگه هرمز شده است و از این طریق مانع صادرات نفت و گاز کشورهای منطقه از مسیری شده که پیش از جنگ، یکپنجم عرضه جهانی را از خود عبور میداد. حوثیهای یمن نیز اخیراً جبهه جدیدی را در دریای سرخ گشوده و صادرات و زیرساختهای نفتی عربستان سعودی را هدف قرار دادهاند.
اکنون مقامهای ارشد نظامی ایران تهدید میکنند که اهداف انرژی در خارج از تنگه هرمز را نیز هدف قرار خواهند داد؛ اقدامی که میتواند برخی از مسیرهای نوظهور انتقال نفت را که برای دور زدن این آبراه ایجاد شدهاند، تحت تأثیر قرار دهد.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: اگر جنگ اقتصادی ادامه پیدا کند، حتی یک قطره نفت هم صادر نخواهد شد؛ نه از طریق تنگه هرمز و نه از هیچ نقطه دیگری در خلیج فارس.
او بعداً در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: ما به شکلی شبیه به یک زلزله تلافی خواهیم کرد.
هرگونه حمله یا اختلال ناشی از آن در کشتیرانی میتواند قیمت جهانی نفت را افزایش دهد و احتمالاً موجب بالا رفتن قیمت بنزین در جایگاههای سوخت آمریکا شود.
شرکتهای نفتی عربستان سعودی، کویت، قطر و امارات متحده عربی با کمک نیروی دریایی آمریکا، برای جلوگیری از شناسایی شدن توسط مقامهای ایرانی، خاموش کردن فرستندههای شناسایی (ترانسپوندرهای) نفتکشهای خود را آغاز کردهاند و با وجود آنکه میزان عبور و مرور کشتیها همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است، توانستهاند با موفقیت نسبی نفت صادر کنند.
عربستان سعودی حدود ۵ میلیون بشکه نفت در روز را از طریق خط لوله شرق-غرب خود تغییر مسیر داده است؛ خط لولهای که به این کشور اجازه میدهد نفت را از طریق دریای سرخ و نه تنگه هرمز صادر کند. تولیدکنندگان نفت خاورمیانه نیز ۲ میلیون بشکه دیگر در روز را از مسیرهایی در اطراف تنگه هرمز منتقل کردهاند.
ایران نشان داده است که این نفتکشها را در تیررس خود قرار داده است و فهرستی از ۴۵ کشتی منتشر کرده که قوانین و مقرراتی را که تهران قصد دارد برای کشتیرانی در تنگه هرمز اعمال کند، رعایت نمیکنند.
ایران هشدار داده است کشتیهایی که این پروتکلها را نقض کنند، با محدودیتهایی برای عبورهای آینده مواجه خواهند شد؛ از جمله «جریمه، توقیف یا مصادره».
گسترش دامنه جغرافیایی جنگ
تهران همچنین میتواند با موشکهای خود، اهدافی را در مناطقی دورتر مورد حمله قرار دهد.
روز دوشنبه، وزارت امور خارجه ایران به هواپیماهای سوخترسان آمریکایی که خاک بلغارستان را ترک کرده بودند اشاره کرد و هشدار داد که تهران ممکن است این کشور عضو اتحادیه اروپا و همچنین عضو ناتو را هدف قرار دهد.
بقائی به خبرنگاران گفت: ایران از حق مشروع برای هدف قرار دادن مبدأ و منشأ هرگونه اقدام تجاوزکارانه برخوردار است.
او افزود که تهران «بهصراحت اعلام کرده است هر اقدامی که از نظر ایران حمایت از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران تلقی شود، بر اساس حقوق بینالملل، مشارکت در یک اقدام تجاوزکارانه محسوب میشود».
در طول جنگ، ایران به چندین کشور که میزبان پایگاههای آمریکایی هستند حمله کرده است که بیشتر آنها در منطقه خلیج فارس قرار دارند. گمان میرود که تهران به پایگاهی در قبرس که نیروهای بریتانیایی از آن استفاده میکنند حمله کرده باشد و ظاهراً توانایی خود برای رسیدن به جزایری در اعماق اقیانوس هند را که نیروهای آمریکایی از آنها استفاده میکنند، نیز نشان داده است؛ جزایری که صدها مایل دورتر قرار دارند.
حمله به کشوری عضو اتحادیه اروپا و ناتو که متحد آمریکا باشد، مانند بلغارستان، نشاندهنده تشدید قابلتوجه تنشها خواهد بود.
رضایی گفت: ایران مشارکت یا حمایت هر کشوری از جنگ اقتصادی آمریکا علیه مردم ایران را اقدامی جنگی تلقی خواهد کرد.
بازنگری در دکترین هستهای
ایران بارها تأکید کرده است که برنامه هستهای این کشور صلحآمیز است و قصد ساخت بمب هستهای ندارد؛ این موضع در حالی است که ادعاهای اسرائیل و آمریکا درباره برنامه هستهای ایران به چندین حمله علیه تأسیسات هستهای این کشور منجر شده است.
پس از ترور آیتالله سید علی خامنهای به دست آمریکا و اسرائیل، روایت و دیدگاه مطرح در میان برخی محافل رسمی ایران بهتدریج به سمت خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) تغییر کرده است؛ پیمانی که اعضای آن را متعهد میکند هرگز اقدام به ساخت بمب هستهای نکنند.
حدود نیم تُن اورانیوم با غنای بالا ــ که میتوان از آن برای ساخت یک سلاح هستهای استفاده کرد ــ همچنان در داخل ایران مدفون است و ارزیابی اطلاعاتی آمریکا این است که تهران تلاشهای خود برای مسدود و غیرقابلدسترس کردن این ذخایر را تشدید کرده است.
به گفته نمایندگان مجلس ایران، پارلمان این کشور در حال بررسی طرحی برای خروج از انپیتی است. رضایی روز یکشنبه در اظهارنظری کمسابقه، احتمال دستیابی کشور به سلاح هستهای را مطرح کرد.
او در مصاحبهای با صداوسیما گفت: تمام دنیا میگویند: «پس انپیتی هیچ اثری ندارد؟»
وی افزود: وقتی آمریکا چنین جنگی را به راه میاندازد، مردم میپرسند: چرا خودمان نباید به دنبال سلاح هستهای برویم؟
سازگاری و بازدارندگی
کارشناسان میگویند اقدامات مشترک واشنگتن، شامل محاصره، تحریمها و اقدام نظامی، بعید است باعث شود ایران از مواضع اصلی خود در مذاکرات، رفع فشارهای اقتصادی و بهرسمیت شناخته شدن کنترل این کشور بر تنگه هرمز، دست بکشد.
سینا طوسی، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست بینالملل در واشنگتن دیسی، به سیانان گفت: ایران همچنان این توانایی را دارد که با تهدید جریان انرژی، زیرساختها و تجارت منطقهای، هزینههایی را که بر آن تحمیل میشود به سراسر منطقه تسری دهد.
«هرچه واشنگتن تلاش کند محاصره اقتصادی را جامعتر و گستردهتر کند، به کشورهای بیشتری برای همکاری نیاز خواهد داشت و در مقابل، احتمالاً تهران نیز بر تعداد بیشتری از بازیگران فشار وارد خواهد کرد.»
طوسی افزود در شرایط فعلی، واکنش ایران به ترکیبی از سازگاری اقتصادی و تشدید اقدامات برای بازدارندگی تبدیل خواهد شد.
«در صورت امکان، شریانهای حیاتی جایگزین بسازید، در حالی که بهروشنی نشان دهید تلاش برای خفه کردن کامل اقتصادی [ایران] برای منطقه بدون هزینه نخواهد بود.»
منبع: شفقنا
