اف-۲۲ یا اف-۳۵/ دو جنگنده رادارگریز آمریکایی چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

اقتصاد۲۴- اف-۲۲ رپتور و اف-۳۵ لایتنینگ ۲ هر دو از جنگنده‌های نسل پنجم و رادارگریز آمریکا هستند، اما فلسفه طراحی و مأموریت آنها تفاوت زیادی دارد.

 اف-۲۲ عمدتاً برای کسب برتری هوایی و شکار جنگنده‌های دشمن ساخته شده، در حالی که اف-۳۵ یک جنگنده چندمنظوره است که علاوه بر نبرد هوایی، برای حمله به اهداف زمینی، جنگ الکترونیک و ایفای نقش به‌عنوان یک گره اطلاعاتی در میدان نبرد طراحی شده است. همین تفاوت مأموریت، پنج تفاوت مهم در طراحی این دو هواپیما ایجاد کرده است.

اف-۲۲؛ رادارگریزی با تمرکز بر نبرد هوایی

بدنه اف-۲۲ تقریباً از ابتدا با هدف کاهش بازتاب راداری طراحی شد. شکل بال‌ها و دم، ورودی موتور، درز پنل‌ها و دریچه‌های بدنه همگی با هدف محدود کردن امواج بازتابی رادار شکل گرفته‌اند.

سطح مقطع راداری اف-۲۲ از روبه‌رو حدود ۰.۰۰۱ تا ۰.۰۰۵ فوت مربع برآورد می‌شود؛ رقمی که معمولاً با اندازه یک تیله یا زنبور بزرگ مقایسه می‌شود.

اف-۳۵ نیز رادارگریز است، اما طراحی آن با محدودیت‌ها و مأموریت‌های بیشتری همراه بود؛ از جمله حمل بمب‌های سنگین‌تر، تولید سه نسخه مختلف و قابلیت برخاست و فرود عمودی در مدل F-۳۵B. سطح مقطع راداری روبه‌روی آن حدود ۰.۰۱۵ فوت مربع اعلام شده است؛ بنابراین رپتور در زمینه رادارگریزی همه‌جانبه و تمرکز بر نبرد هوا به هوا دست بالاتری دارد، در حالی که لایتنینگ ۲ برای ایجاد تعادل میان چندین مأموریت طراحی شده است.

اف-۳۵؛ چشم‌هایی که تمام اطراف هواپیما را می‌بینند

یکی از مهم‌ترین برتری‌های اف-۳۵ در حوزه حسگرهاست. سامانه AN/AAQ-۳۷ DAS از شش حسگر مادون قرمز در اطراف هواپیما استفاده می‌کند و تصویری تقریباً ۳۶۰ درجه از محیط اطراف در اختیار خلبان قرار می‌دهد.

این سامانه می‌تواند هواپیما‌ها و موشک‌های نزدیک را شناسایی و ردیابی کند و اطلاعات را مستقیماً روی کلاه ایمنی خلبان نمایش دهد.

اف-۳۵ همچنین به سامانه EOTS مجهز است که تصویربرداری مادون قرمز و جست‌و‌جو و رهگیری اهداف را در یک مجموعه ترکیب می‌کند. رایانه مأموریت، اطلاعات این حسگر‌ها را با داده‌های رادار ادغام کرده و یک تصویر واحد از میدان نبرد ایجاد می‌کند.

بیشتر بخوانید:«ریش سیاه» از راه رسید / موشک هایپرسونیک مرموز آمریکا معرفی شد

اف-۲۲ چنین سامانه داخلی گسترده‌ای ندارد و بیشتر به رادار و سامانه‌های هشدار خود متکی است. به همین دلیل، اف-۳۵ را می‌توان بیشتر یک پلتفرم اطلاعاتی و شبکه‌ای دانست، در حالی که رپتور تمرکز بیشتری بر شکار مستقیم تهدیدات هوایی دارد.

رادار بزرگ‌تر رپتور برای «اولین شلیک»

اف-۲۲ به رادار AN/APG-۷۷ AESA مجهز است که آنتن بزرگ‌تری نسبت به رادار اف-۳۵ دارد. همین اندازه بزرگ‌تر، امکان دستیابی به توان و برد تشخیص بیشتری را فراهم می‌کند.

برخی برآورد‌ها برد کشف اهداف غیررادارگریز توسط APG-۷۷ را بیش از ۲۱۰ کیلومتر اعلام کرده‌اند. این رادار برای نبرد‌های فراتر از میدان دید و مفهوم «اولین کشف، اولین شلیک» طراحی شده است و از حالت‌های کم‌احتمال رهگیری نیز بهره می‌برد.

در مقابل، رادار AN/APG-۸۱ اف-۳۵ برد خام کمتری دارد، اما در حوزه‌هایی مانند نقشه‌برداری دقیق زمین، جنگ الکترونیک و اشتراک‌گذاری اطلاعات عملکرد گسترده‌تری ارائه می‌دهد.

در واقع، رادار اف-۲۲ بیشتر یک ابزار شکار است؛ رادار اف-۳۵ بخشی از یک شبکه بزرگ‌تر برای دیدن، تحلیل کردن و توزیع اطلاعات میدان نبرد محسوب می‌شود.

دو موتور رپتور در برابر یک موتور لایتنینگ

تفاوت فلسفه طراحی در بخش پیشرانه نیز کاملاً مشخص است.

اف-۲۲ از دو موتور Pratt & Whitney F ۱۱۹ استفاده می‌کند که هرکدام حدود ۳۵ هزار پوند رانش تولید می‌کنند. نازل‌های تغییر بردار رانش دوبعدی نیز امکان تغییر زاویه رانش تا حدود ۲۰ درجه را فراهم می‌کنند.

این ترکیب به رپتور اجازه می‌دهد بدون استفاده مستمر از پس‌سوز، با سرعت مافوق صوت کروز کند؛ قابلیتی که با عنوان سوپرکروز شناخته می‌شود. حداکثر سرعت اف-۲۲ حدود ۲ ماخ است.

اف-۳۵ A به یک موتور F ۱۳۵ با حدود ۴۳ هزار پوند رانش با پس‌سوز مجهز شده، اما برخلاف رپتور از نازل تغییر بردار رانش برای مانور‌های هوایی استفاده نمی‌کند. حداکثر سرعت آن حدود ۱.۶ ماخ است.

در نتیجه، اف-۲۲ از ابتدا برای ترکیب رانش بالا، سوپرکروز و مانورپذیری شدید ساخته شد؛ در حالی که اف-۳۵ میان قدرت موتور، وزن، برد، هزینه و استفاده مشترک از موتور در سه نسخه مختلف تعادل برقرار می‌کند.

محفظه سلاح؛ رپتور برای موشک، لایتنینگ برای بمب

تفاوت مأموریت دو جنگنده را می‌توان در محفظه‌های تسلیحات آنها نیز دید.

اف-۲۲ چهار محفظه داخلی دارد. دو محفظه اصلی هرکدام می‌توانند سه موشک AIM-۱۲۰ AMRAAM را حمل کنند و دو محفظه جانبی نیز برای موشک‌های AIM-۹ Sidewinder در نظر گرفته شده‌اند؛ بنابراین رپتور در حالت پنهان‌کار می‌تواند حداکثر شش AMRAAM و دو سایدویندر حمل کند.

در مقابل، محفظه‌های داخلی اف-۳۵ A و F-۳۵C از ابتدا با هدف حمل تسلیحات هوا به زمین بزرگ، از جمله بمب‌های ۲۰۰۰ پوندی طراحی شدند. در پیکربندی اولیه پنهان‌کار، ظرفیت موشک‌های هوا به هوا محدودتر بود.

البته با توسعه سامانه Sidekick، اف-۳۵ A و F-۳۵C می‌توانند در هر محفظه داخلی سه موشک AMRAAM حمل کنند و ظرفیت هوا به هوای آنها به شش موشک برسد. این سامانه با F-۳۵B سازگار نیست، زیرا محفظه‌های این مدل به دلیل وجود سامانه برخاست عمودی کوتاه‌تر هستند.

برتری با کدام است؟

مقایسه اف-۲۲ و اف-۳۵ در نهایت به این پرسش ختم نمی‌شود که کدام جنگنده «بهتر» است. این دو هواپیما برای یک مأموریت واحد ساخته نشده‌اند.

اف-۲۲ یک شکارچی هوایی تخصصی است؛ رادارگریزی، دو موتور قدرتمند، سوپرکروز، مانورپذیری و ظرفیت قابل توجه موشک‌های هوا به هوا، همگی برای کسب برتری در نبرد هوایی کنار هم قرار گرفته‌اند.

اف-۳۵ بیشتر یک مرکز اطلاعاتی پرنده است؛ حسگر‌های متعدد، ادغام داده‌ها، جنگ الکترونیک، حمله زمینی و ارتباط شبکه‌ای با هواپیماها، کشتی‌ها و نیرو‌های زمینی، مأموریت اصلی آن را شکل می‌دهند.

به همین دلیل، رپتور در سناریویی که هدف اصلی شکار جنگنده‌های دشمن و کسب برتری هوایی باشد، مزیت‌های مهمی دارد؛ در مقابل، لایتنینگ ۲ در نبرد‌های شبکه‌محور که اطلاعات و هماهنگی میان واحد‌های مختلف اهمیت دارد، انعطاف‌پذیری بیشتری ارائه می‌کند.

در نهایت، تفاوت این دو جنگنده نتیجه یک انتخاب مهندسی ساده نیست؛ بلکه بازتاب دو نگاه متفاوت به جنگ هوایی مدرن است: اف-۲۲ برای شکست دادن تهدید در آسمان ساخته شده و اف-۳۵ برای دیدن، درک کردن و مدیریت میدان نبرد.