علت افزایش قیمت دلار چیست؟/ هیچ راه حل اقتصادی برای کاهش نرخ ارز وجود ندارد؛ موج جدید تورم در راه است
اقتصاد۲۴- این روزها قیمت دلار در اوج هیجان صعودی قرار دارد و قیمتها با شتاب زیادی بالا رفته است. شاید باید مسئول این وضعیت را نرخ بالای تورم و محاصره دریایی و جلوگیری از ورود ارز به کشر دانست. در شرایط کنونی بزرگترین چالش فعلی بانک مرکزی کمبود مطلق منابع ارزی است. با اینحال از روز گذشته موجی از انتقادات به سمت دولت نشانه رفته است و نمایندگان مجلس رئیس کل بانک مرکزی را ناتوان از کنترل نرخ ارز خواندهاند. درحالیکه به اعتقاد یک کارشناس اقتصادی این رشد نرخ ارز طبیعیترین اتفاق در شرایط اکنون اقتصاد ایران است؛ به اعتقاد این تحلیلگر تنها اخبار مثبت مذاکرات و احتمال برداشته شدن تحریمهاست که میتواند بخشی از تورم انتظاری بکاهد و بازار را اندکی آرامش ببخشد.
یک کارشناس بازارهای مالی به دلایل جهش نرخ دلار در روزهای اخیر و عملکرد بانک مرکزی در کنترل بازار ارز پرداخت و تاکید کرد که اقتصاد ایران در شرایط فعلی درمان اقتصادی ندارد و تنها گشایشهای سیاسی میتواند اندکی از انتظارات تورمی بکاهد و ترمز رشد قیمت ارز و تورم را بکشد.
برزو حقشناس در گفتوگو با اقتصاد۲۴، در پاسخ به پرسشی درباره علل اصلی رشد قیمت ارز و محدودیت منابع بانک مرکزی گفت: «در بررسی دلایل جهش قیمت دلار، با مجموعهای از عوامل ساختاری و غیرساختاری مواجه هستیم. وضعیت کلان اقتصاد در ماههای اخیر با تورم نقطه به نقطه نزدیک به ۹۰ درصدی در شرایط مزمن و بحرانی قرار دارد و دولت نیز به هزار و یک دلیل ناچار به چاپ پول و رشد نقدینگی است.»
با کاهش صادرات نفتی و غیرنفتی نباید از بالا رفتن قیمت ارز تعجب کرد
حقشناس با اشاره به تشدید هزینههای ناشی از شرایط جنگی و محاصره دریایی آمریکا اظهار کرد: «جنگ به شدت هزینهها را بالا برده و صادرات غیرنفتی کشور بهویژه در شرکتهای بزرگ پتروشیمی و فولادی دچار آسیب مستقیم شده است. وقتی در محاصره هستیم، نمیتوانیم نفت بفروشیم و درآمد صادراتیمان تقریباً صفر یا با اختلال شدید مواجه شده است. در چنین شرایطی که وضعیت تورم، صادرات و ذخایر ارزی کشور به این شکل است، اگر قیمت ارز بالا نرود باید تعجب کرد.»
بیشتر بخوانید: طوفان جدید در بازار ارز؛ پیشبینی قیمت دلار در روزهای آینده/ جهش بیسابقه نرخها و عبور تتر از مرز ۲۰۸ هزار تومان
وی درباره اینکه چرا با وجود شرایط کنونی، نرخ ارز در برخی مقاطع دچار کاهش موقت میشود، توضیح داد: «اینکه در زمان بروز ریسکهای سیستماتیک و درگیریها، ارزش پول ملی در مقاطعی تثبیت شده یا افت میکند، حاصل یک قانون طبیعی در اقتصاد است؛ چراکه در شرایط جنگی و ریسک بالا، گردش پول کُند یا متوقف میشود و مردم تنها به اندازه تامین هزینههای جاری زندگی دست به معامله میزنند. بنابراین قیمت ارز اگر در مقاطعی پایین آمده، به هیچ وجه به حساب عملکرد و موفقیت دولت نباید نوشته شود، بلکه اصل طبیعی رفتار بازار در زمان بحران است.»
هیچ راه حل اقتصادی برای کاهش نرخ ارز وجود ندارد
این کارشناس بازارهای مالی با اشاره به اظهارات اخیر مسئولان اقتصادی کشور گفت: «آقای همتی در اظهارات اخیرش در صداوسیما رایط واقعی کشور را تشریح کرد که ارز و درآمد صادراتی کافی نداریم. باید بپذیریم که این وضعیت دیگر راه حل اقتصادی ندارد و به هر اقتصاددانی هم رجوع کنید همین را میگوید؛ تنها راه حل موجود، سیاسی است. در شرایط کنونی ورودیهای ارزی ما مسدود شده و صادرات نفتی به صفر رسیده است.»
وی در پاسخ به این ادعا که میتوان از مبادی گمرکی جایگزین مانند خطوط ریلی شمال، غرب یا چین کسری ارزی و کالایی را جبران کرد، تاکید کرد: «برخی میگویند گمرکات دیگر میتواند جایگزین شود، اما ظرفیتهای ریلی شمال و غرب حتی ۱۰ درصد مبادی جنوب ایران پاسخگوی نیازهای کشور نیست و هیچ مسیر دیگری نمیتواند جایگزین بنادر و مبادی جنوبی شود. اگر ضرب و تقسیم سادهای انجام دهیم متوجه میشویم که حجم واردات از جنوب کشور و هزینههای سنگین حملونقل با مبادی دیگر قابل قیاس نیست. دور زدن این محاصره از مرزهای محدود مانند رد کردن کوه دماوند از سوراخ سوزن است. درست است که با پودر کردن کوه دماوند می توانیم آن را از سوراخ عبور دهیم اما توجیه عقلانی ندارد.»
نقش ذخایر طلا در کنترل نسبی بازار
حقشناس ضمن بازخوانی اقدامات پیشین تیم اقتصادی دولت تصریح کرد: «در ماههای گذشته و از تیرماه که بحث تفاهمها مطرح شده بود، کشور توانست با اتکا به ذخایر طلا سر پا بماند. زمانی که آقای همتی وزیر اقتصاد بود، اقدام به واردات طلا و تبدیل داراییهای صادراتی به طلا کرد. این اقدام مفیدی بود با اینحال مجلس شورای اسلامی در همان مقطع دست به استیضاح و عزل همتی زد. اما واقعیت این است که اگر همان ذخایر طلا وجود نداشت، مدیریت همین میزان از بازار هم غیرممکن بود. همتی و مدنیزاده هر آنچه در توان داشتند و کاری که میتوانستند را انجام دادند، اما ابزارهای اقتصادی برای کنترل شرایط فعلی کشور هم سقف مشخصی دارد.»
موج جدید تورم در راه است؛ ثبت تورم تولیدکننده ۹۸ درصدی
وی با هشدار نسبت به چشمانداز تورمی ماههای آینده گفت: «تورم در ماههای پیشرو به شدت افزایشی خواهد بود. کمبود شدید ارز، محاصره دریایی و نرخ فعلی دلار محرکهای اصلی این موج تازه هستند. هماکنون تورم بخش تولیدکننده به حدود ۹۸ درصد رسیده و با وقفه چند ماهه، اثر خود را بر تورم مصرفکننده نشان خواهد داد.»
حقشناس ادامه داد: «تاثیر تورم بر نرخ ارز و به عکس این یک سیکل معیوب و دوطرفه است؛ هر دو متغیر بر یکدیگر اثر میگذارند و یکدیگر را تشدید میکنند. تنها زمانی چشماندازی برای کاهش تورم ایجاد میشود که با اتفاقات مثبت سیاسی، افت جدی در انتظارات تورمی جامعه رخ دهد.»
حذف ارز ترجیحی و اصلاح قیمت بنزین از روی اجبار است، نه اصلاحات اقتصادی
این تحلیلگر مسائل اقتصادی در پاسخ به منتقدان حذف ارز ترجیحی و اصلاح قیمت بنزین خاطرنشان کرد: «من همیشه اعتقاد داشتم که اصلاحات واقعی اقتصادی باید در شرایط عادی و باثبات کشور انجام شود. اقدامات فعلی دولت برای تغییر ارز ترجیحی یا احتمال اصلاح نرخ بنزین، ناشی از نیت اصلاح ساختاری نیست، بلکه ناشی از اجبار و اضطرار شرایط موجود است.»
وی تصریح کرد: «در شرایط کموبد منابع ارزی، اگر ارز ترجیحی حذف نمیشد، نتیجه آن قحطی و کمبود شدید کالا بود؛ چراکه وقتی دولت توان تامین هزینهها را ندارد، یا باید قیمتها بالا برود یا با قحطی مواجه شویم. در چنین شرایطی در بازار دارو و شایر کالاها شاهد کمبود، نایاب شدن و رشد چندبرابری قیمت داروهای تقلبی در بازار سیاه میشدیم. درست است که به لحاظ اصول اقتصادی، اکنون زمان مناسبی برای حذف ناگهانی ارز ترجیحی یا دستکاری قیمت بنزین نیست، اما دولت مجبور است که به دلیل عدم دسترسی به بنزین کافی، از اهرم فشار قیمتی استفاده کند.»
