بیژن مرتضوی کیست؟ ویولونیست مشهور ایرانی به وطن برگشت؟

اقتصاد۲۴- جام جهانی را دیگر نمی‌توان صرفاً یک رویداد ورزشی دانست. در هزاره جدید، جام جهانی به‌طور خاص و فوتبال به‌طور عام به پدیده‌ای چندوجهی تبدیل شده که هنر، موسیقی، سینما و فرهنگ را نیز در بر می‌گیرد. در همین جام جهانی، در کنار ستاره‌های فوتبال، حضور چهره‌های سرشناس هالیوود مانند برد پیت، ادوارد نورتون، تام کروز، لئوناردو دی‌کاپریو و دیگران، بر جذابیت این رویداد افزود. به همین دلیل، هر کشوری تلاش می‌کند سهمی از این حواشی فرهنگی و هنری داشته باشد؛ چراکه جام جهانی فقط با مسابقاتش در یاد‌ها نمی‌ماند، بلکه با لحظه‌های ماندگار فرهنگی نیز به خاطر سپرده می‌شود.

در افتتاحیه جام جهانی ۲۰۲۶ نیز اجرای شکیرا بار‌ها در شبکه‌های اجتماعی وایرال شد و میلیون‌ها نفر آن را تماشا کردند؛ اتفاقی که بار دیگر نشان داد جام جهانی چیزی فراتر از یک تورنمنت فوتبال است.

با این حال، سهم هنر ایران در این رویداد بین‌المللی در تمام ادوار گذشته تقریباً هیچ بوده است. به دلیل محدود شدن ارتباطات فرهنگی ایران با جهان و دعوت نشدن رسمی هنرمندان ایرانی به جشنواره‌ها و رویداد‌های مهم بین‌المللی، حضور ایران در بخش فرهنگی جام‌های جهانی نیز بسیار کمرنگ بوده است.

از همین منظر، حضور بیژن مرتضوی در مراسم فینال جام جهانی و اجرای برنامه در کنار شکیرا، اتفاقی مهم محسوب می‌شود؛ به‌ویژه در شرایطی که ایران ماه‌هاست درگیر تنش و جنگ با آمریکا و اسرائیل بوده است. اهمیت این اتفاق در آن است که افکار عمومی جهان دریابند قدرت ایران فقط به موشک، پهپاد یا توان نظامی محدود نمی‌شود؛ بلکه هنرمندانی نیز دارد که می‌توانند در کنار مشهورترین چهره‌های موسیقی جهان روی صحنه بروند و چیزی از آنها کم نداشته باشند. این همان تصویری است که ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد.

شاید برخی فعالان فرهنگی داخل کشور معتقد باشند بیژن مرتضوی نماینده مناسبی برای فرهنگ ایران نیست و دیدگاه‌های او با بخشی از جامعه ایرانی همخوانی ندارد. با این حال، واقعیت این است که ایران امروز برای اصلاح تصویر خود در جهان به ظرفیت همه ایرانیان، فارغ از گرایش‌های سیاسی و فرهنگی، نیاز دارد. در شرایطی که خواننده‌ای مانند قیصر ــ که به باور بسیاری از منتقدان از نظر توانایی هنری قابل مقایسه با بیژن مرتضوی نیست ــ در بیلبورد‌های رسمی تهران تبلیغ می‌شود، طبیعی است که حضور هنرمندی با سابقه و اعتبار بین‌المللی مانند بیژن مرتضوی در فینال جام جهانی نیز مورد توجه و تقدیر قرار گیرد.

بیژن مرتضوی کیست؟

بیژن مرتضوی، موسیقی‌دان، آهنگساز، نوازنده ویولن و خواننده ایرانی، متولد ۲۵ آبان ۱۳۳۶ در ساری است. او نواختن ویولن را از سه‌سالگی آغاز کرد و از همان کودکی نزد استادانی همچون پرویز یاحقی آموزش دید.

مرتضوی در هفت‌سالگی، علاوه بر ویولن، نواختن پیانو، گیتار، ساز‌های کوبه‌ای و ساز‌های زهی موسیقی ایرانی مانند عود، تار و سنتور را نیز فراگرفت. او در یازده‌سالگی موفق شد مقام نخست مسابقات کشوری موسیقی دانش‌آموزان ایران را کسب کند و تنها سه سال بعد، در چهارده‌سالگی، یک گروه ۳۲ نفره موسیقی تشکیل داد و در اردوگاه تابستانی رامسر روی صحنه رفت.

پس از پایان دبیرستان، برای ادامه تحصیل در رشته مهندسی راهی انگلستان شد و هم‌زمان آموزش موسیقی خود را نیز ادامه داد. پس از انقلاب، به آمریکا مهاجرت کرد و در دانشگاه تگزاس به تحصیل موسیقی پرداخت.

مرتضوی در سال ۱۹۸۵ در کالیفرنیا ساکن شد و نخستین آلبوم خود را منتشر کرد. یکی از ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد او این است که تقریباً تمام ساز‌های به‌کاررفته در آثارش ــ به جز ساز‌های بادی برنجی ــ را شخصاً می‌نوازد.

بیشتر بخوانید:بیژن مرتضوی به ایران برگشت!

تور‌های بین‌المللی او که از سال ۱۹۹۰ آغاز شد، مخاطبان بسیاری را در سراسر جهان برایش به ارمغان آورد. او نخستین هنرمند ایرانی بود که تحت حمایت شرکت‌هایی مانند Nederlander Productions، Jeep Eagle، New Dodge و Chrysler قرار گرفت.

در سوم ژوئیه ۱۹۹۴، مرتضوی به‌عنوان نخستین هنرمند ایرانی در سالن مشهور Greek Theatre آمریکا روی صحنه رفت. او در این کنسرت قطعه «حماسه» (Epic) را اجرا کرد؛ اثری که در یازده‌سالگی ساخته بود.

در سال ۲۰۱۷ نیز از دانشگاه سولنت در ساوتهمپتون انگلستان دکترای موسیقی دریافت کرد. هدف او در سال‌های اخیر، معرفی و گسترش موسیقی خاورمیانه به‌عنوان یک رشته دانشگاهی در مراکز علمی غرب عنوان شده است.

بیژن مرتضوی در طول فعالیت حرفه‌ای خود با خوانندگانی، چون هایده، معین، لیلا فروهر و انوشیروان روحانی همکاری داشته است. از جمله آلبوم‌های شناخته‌شده او می‌توان به آواز خاموش، بوی خوش عشق، یه قطره دریا، به من چه و آتش روی یخ اشاره کرد.

بیژن مرتضوی در سال‌های اخیر گاه مواضع سیاسی خود را نیز علنی کرده است. او در اول فروردین ۱۴۰۵ و هم‌زمان با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در تجمع اپوزیسیون جمهوری اسلامی در شهر کلن آلمان حضور یافت؛ حضوری که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی داشت.

بازگشت مرتضوی به وطن

بهمن بابازاده خبرنگار حوزه موسیقی روز ۶ مهر ۱۴۰۵ خبر داده که بیژن مرتضوی وارد ایران شده است.

او در توییتر خود نوشته: بیژن مرتضوی خواننده و آهنگساز ایرانی وارد ایران شده است. بر اساس اطلاعات موثق که بیلبورد فارسی به آنها دسترسی پیدا کرده، این خواننده از دو روز پیش وارد ایران شده است و روز گذشته نیز در منطقه نیاوران، ساکن شده است.

بیژن مرتضوی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ از ایران خارج شد. در مورد بازگشت‌های مقطعی به ایران نیز گزارش‌هایی وجود دارد. برخی منابع نوشته‌اند که او در دوره ریاست‌جمهوری سیدمحمد خاتمی رفت‌وآمد‌هایی به ایران داشته، اما بعد‌ها این رفت‌وآمد‌ها محدود شد. در صورت صحت خبر بابازاده، مرتضوی را هم باید کنار چهره‌هایی قرار داد که در موج تازه به راه افتاده، به وطن برگشته‌اند.