گردشگری جهان در سراشیبی سقوط؛ جنگ خاورمیانه معادلات سفر را تغییر داد
اقتصاد۲۴- گزارشهاي سازمان جهاني گردشگري UNWTO درباره وضعيت سفر در نيمه اول سال 2026 نشان ميدهد كه اوجگيري ناامني و درگيريها در منطقه خاورميانه و به دنبال آغاز جنگ بين ايران، امريكا و اسراييل از 28 فوريه 2026 (9 اسفند 1404) بر آمار سفرهاي توريستي هم در اين منطقه استراتژيك و هم در ساير كشورهاي گردشگرپذير، تاثير نگرانكنندهاي گذاشته است.
آخرین گزارش سازمان جهانی گردشگری، هفته قبل و در آستانه روز جهانی گردشگری منتشر شد و ایننهاد وابسته به سازمان ملل، در این گزارش از رشد «۰.۴ درصدی» گردشگری جهانی در نیمه اول سال میلادی جاری و در جهان متاثر از درگیریهای منطقه خاورمیانه خبر داد.
بر اساس این گزارش، وضعیت گردشگری جهان در نیمه اول سال ۲۰۲۶ (ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶) با رشد ۳ میلیون نفری نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، رقمی معادل ۶۹۰ میلیون نفر بوده و در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶، حدود ۲ درصد افزایش داشته، اما در سهماهه دوم در مقایسه با مدت مشابه پارسال، یکدرصد کاهش داشته که چند عامل در این کاهش تاثیرگذار است. گزارش سازمان جهانی گردشگری نشان میدهد که کاهش ۳درصدی تعداد گردشگران در ماه ژوئن به دلیل افزایش دمای هوا در برخی مقاصد گردشگری از جمله اروپای غربی، کاهش ۳ درصدی تقاضای سفر در ماه آوریل و کاهش ۵ درصدی گردشگران در جنوب شرق آسیا در ماه ژوئن به دلیل افزایش هزینههای سفر ناشی از تغییر مسیر هواپیماها و مختل شدن پروازها ناشی از درگیریها در منطقه خاورمیانه و در نهایت، کاهش ۶ درصدی تعداد گردشگر در ماه ژوئن در منطقه اقیانوسیه به دلیل وقوع توفان گرمسیری «سینلاک» در نیمه اول و سه ماهه دوم ۲۰۲۶ بوده است.
در بخش دیگری از این گزارش، شاخص جهانی گردشگری به تفکیک مناطق بررسی شده است. طبق این گزارش، در نیمه اول سال ۲۰۲۶، آفریقا رشد ۴ درصدی، اروپا رشد ۳درصدی و امریکا رشد ۲ درصدی گردشگران را ثبت کردند. تعداد گردشگران ورودی به آسیا و اقیانوسیه هم در نیمه اول ۲۰۲۶ حدود یک درصد و بهطور مشخص، شمال شرق آسیا رشد ۳ درصدی داشته، اما جنوب آسیا با کاهش ۵ درصدی و جنوب شرقی آسیا با کاهش یک درصدی گردشگر مواجه بوده است. بیشترین کاهش گردشگر ورودی در نیمه اول ۲۰۲۶، طبق گزارش سازمان جهانی گردشگری، مربوط به منطقه خاورمیانه با افت ۲۲درصدی است که این کاهش چشمگیر، ارتباط مستقیم با درگیریها و ناامنی منطقه خاورمیانه به دنبال جنگ بین ایران و امریکا و اسراییل دارد و حتی پس از اعلام آتشبس هم وضعیت گردشگری در این منطقه به وضع عادی برنگشت، اما حداقل از افت ۲۲درصدی تا حدی کاسته شد. پیشبینی سازمان جهانی گردشگری در این گزارش این است که مجموع تعداد گردشگران در سال ۲۰۲۶ بین ۱ تا ۲ درصد رشد کند.
این گزارش، سومین گزارش سازمان جهانی گردشگری در نیمه اول سال ۲۰۲۶ و بعد از آغاز جنگ بین ایران و امریکا و اسراییل است.
اولین گزارش، ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد. سازمان جهانی گردشگری در این گزارش با نگاهی به تاثیر درگیریهای خاورمیانه بر گردشگری بینالمللی در منطقه، این اشاره را داشت که با آغاز جنگ ایران و امریکا و اسراییل و بسته شدن تنگه هرمز از مارس ۲۰۲۶ که ناامنی گردشگری در خاورمیانه و تغییر مسیر یا انسداد موقت حریم هوایی و لغو پروازها و همچنین، ناامنی حمل و نقل دریایی را به دنبال داشته، تعداد سفرها به منطقه با اختلاف قابل توجه نسبت به سال قبل از آن، کاهش یافته در حالی که این منطقه به عنوان یک کریدور محوری بین آسیا، آفریقا و اروپا، نقش مهمی در اتصال هوایی جهانی ایفا میکند ولی اختلال شدید در ترافیک هوایی این محور، نه تنها بر وضعیت سفرهای هوایی درمنطقه خاورمیانه، بلکه بر الگوهای سفر به سایر نقاط هم تاثیرگذار است. در این گزارش اشاره شده بود که ناامنی منطقه با وجود اعلام آتشبس در ۷ آوریل ۲۰۲۶، همچنان پابرجا بوده و همین ناامنی باعث شده که تعداد زیادی از مسافرانی که برای سفر به کشورهای مقصد، باید از منطقه خاورمیانه عبور میکردند، با بیاعتمادی نسبت به پایداری امنیت در این منطقه استراتژیک یا با پذیرش هزینه گرانتر و زمان سفر طولانیتر، مسیر سفر خود را تغییر دهند یا از سفر منصرف شوند.
نکته دیگر در این گزارش، تاثیر افزایش قیمت نفت و نوسانات در بازارهای مالی جهان بر قیمت بلیت هواپیما و هزینههای حمل و نقل و در نهایت، لغو سفرهای توریستی به دلیل نگرانی از ثبات اقتصادی آینده بود.
بیشتر بخوانید:ترسیدند، اما آمدند؛ گردشگران خارجی از سفر به ایران میگویند | از مهماننوازی مردم تا ترس از جنگ
این گزارش، با سه پیشفرض درباره تاثیر تداوم ناامنی خاورمیانه بر وضعیت گردشگری، پیشبینی میکرد که در صورت اختلال یکماهه در ترافیک هوایی و محدودیتهای موقت حریم هوایی در منطقه خاورمیانه، کاهش ۱۲ تا ۱۳ درصدی ورودی و لغو سفر ۱۲ تا ۱۳ میلیون گردشگر و زیان ۱۸ تا ۲۰ میلیارد دلاری در درآمد گردشگری منطقه ایجاد خواهد شد. در پیش فرض دوم، تخمین زده میشد که اگر ناامنی و اختلال در ترافیک هوایی منطقه به دو ماه برسد، خاورمیانه با کاهش ۲۰ تا ۲۳ درصدی ورودی به دنبال لغو سفر ۲۰ تا ۲۳ میلیون گردشگر و زیان ۳۵ میلیارد دلاری برای درآمد گردشگری منطقه مواجه خواهد شد.
پیش فرض سوم هم تداوم ناامنی تا سه ماه و تخمین کاهش ۲۴ تا ۲۸ درصدی ورودی به دنبال لغو سفر ۲۴ تا ۲۸ میلیون گردشگر و زیان ۴۰ میلیارد دلاری برای اقتصادی گردشگری منطقه خاورمیانه بود.
سازمان جهانی گردشگری در بخش دیگری از این گزارش، با نگاهی به تاثیر افزایش قیمت نفت بر سفر به منطقه خاورمیانه این تاکید را داشت که «قیمت نفت خام از زمان آغاز درگیریها به دلیل نگرانیها پیرامون تولید و توزیع نفت به ویژه از طریق تنگه هرمز که ۲۰ درصد از نفت جهان را عبور میدهد، بهشدت افزایش یافته به گونهای که میانگین ماهانه قیمتهای نقدی نفت خام بین ماههای فوریه و مارس ۲۰۲۶ تا ۵۷ درصد رشد داشته. بسته شدن تنگه هرمز بر تامین سوخت هواپیماها تاثیر گذاشته و باعث افزایش قیمت سوخت، طولانیتر شدن زمان پرواز، افزایش توقفها برای سوختگیری، تغییر مسیر و تعلیق مسیرهای منتخب، محدودیت در تعداد صندلیها و در نهایت، افزایش قیمت بلیت هواپیما شده که این تغییرات، عاملی برای کاهش تقاضا و لغو سفرها و حتی تغییر مقاصد گردشگری است.»
سازمان جهانی گردشگری در این گزارش نگاهی هم به وضعیت گردشگری منطقه خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ داشت و اعلام میکرد که در این سال، ۱۰۰ میلیون گردشگر به این منطقه استراتژیک وارد شدند که این عدد با رشد ۳ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴، معادل ۷درصد از جمعیت ۱.۵ میلیارد نفری گردشگران جهانی بود و درآمد حاصل از ورود این گردشگران، سهم ۵درصدی از تولید ناخالص ملی کل منطقه خاورمیانه را به خود اختصاص داده بود. در این گزارش همچنین اشاره شده بود که تا سال ۲۰۲۵ کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس حدود ۷۰درصد از جمعیت ۷۱ میلیون نفری گردشگران این منطقه را پذیرا بودهاند در حالی که شمار گردشگران ورودی به عربستان سعودی و امارات متحده عربی، معادل حدود ۶۰درصد از گردشگران ورودی به منطقه خاورمیانه بوده است.
دومین گزارش سازمان جهانی گردشگری، دوم ژوئن ۲۰۲۶ و حدود یکماه بعد از آتشبس بین ایران و امریکا و اسراییل منتشر شد. سازمان جهانی گردشگری در این گزارش با نگاهی به شمار گردشگران ورودی به خاورمیانه در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶، از رشد ۲درصدی گردشگران در سطح جهان خبر داد و اعلام کرد که در ماههای ژانویه، فوریه و مارس ۲۰۲۶ حدود ۳۰۷ میلیون گردشگر، سفرهای بینالمللی داشتند که این تعداد، حدود ۶ میلیون نفر بیشتر از مدت مشابه سال ۲۰۲۵ بود.
این نهاد وابسته به سازمان ملل در این گزارش تاکید داشت که ناامنی و درگیری خاورمیانه، پیشبینی سازمان ملل برای رشد ۳ تا ۴ درصدی گردشگری در سال ۲۰۲۶ را با تردید مواجه کرده و مدت زمان و دامنه درگیریها در این منطقه استراتژیک، با توجه به تاثیرگذاری بر مختل شدن پروازها به مقاصد گردشگری، کاهش اعتماد مسافران، افزایش قیمت نفت، کمبود سوخت هواپیماها، افزایش نرخ بلیت هواپیما و گرانتر شدن هزینه سفر، میتواند هم بر تقاضای کلی سفر و هم بر تغییر مقاصد گردشگری تاثیر بگذارد و توریستها را به انتخاب مقاصدی نزدیکتر و ارزانتر هدایت کند.
این گزارش، نگاهی به جغرافیای گردشگری در سهماهه اول سال ۲۰۲۶ داشت و اعلام میکرد که اروپا به عنوان بزرگترین مقصد سفر در جهان، در این بازه زمانی بیش از ۱۳۰ میلیون گردشگر (۴ درصد افزایش نسبت به سال ۲۰۲۵) داشته و افزایش ۴ درصدی گردشگران ورودی به آفریقا و افزایش ۳ درصدی ورودی به آسیا و اقیانوسیه، افزایش ۲درصدی ورودی به قاره امریکا و کاهش ۱۴درصدی ورودی به خاورمیانه از دیگر یافتههای این گزارش بود. در بخش دیگری از این گزارش ضمن اشاره به کاهش ۱۶درصدی ترافیک هوایی در منطقه خاورمیانه و نرخ ۴۸درصدی اشغال واحدهای اقامتی در خاورمیانه که پایینترین سطح اشغال نسبت به اروپا، امریکا، آسیا، اقیانوسیه و آفریقا محسوب میشد، در تفکیک مقاصد گردشگری اعلام شده بود که پاکستان با رشد ۶۰ درصدی، پاراگوئه با رشد ۴۶ درصدی، کالدونیای جدید (در جنوب غربی اقیانوس آرام و در فاصله ۱۵۰۰ کیلومتری شرق استرالیا) با رشد ۴۵درصدی، السالوادور با رشد ۴۳ درصدی، مغولستان با رشد ۳۹ درصدی، کره جنوبی با رشد ۳۸ درصدی، پالائو (هم مرز با اندونزی و فیلیپین) با رشد ۳۷ درصدی، ازبکستان با رشد ۳۷ درصدی، مراکش با رشد ۲۴ درصدی، برونئی با رشد ۲۲درصدی و برزیل با رشد ۱۲درصدی ورود گردشگر در این بازه سه ماهه روبهرو بودهاند. بخش دیگری از این گزارش، به انتشار نتایج نظرسنجی از ۳۰۰ کارشناس بینالمللی در حوزه گردشگری درباره عوامل تاثیرگذار بر گردشگری جهانی در سال ۲۰۲۶ اختصاص داشت.
نتایج این نظرسنجی نشان میداد که ۶۴ درصد پاسخگویان، با نگاهی به آمارهای ۴ماهه ابتدای سال ۲۰۲۶، درگیریهای خاورمیانه را بر تقاضای سفر به مقاصد گردشگری موثر دانستهاند، حدود ۶۱درصد، گفتند که درگیری خاورمیانه موجب کاهش گردشگری ورودی به مقاصد این منطقه شده، حدود ۳۱ درصد، پیشبینی کردند که وضعیت گردشگری نسبت به سال ۲۰۲۵، بدتر یا بسیار بدتر خواهد شد و حدود ۱۴درصد هم گفتند که درگیریها در این منطقه، باعث افزایش گردشگری داخلی به عنوان جایگزین بخشی از سفرهای خارجی شده است.
نقشه ۲۰۲۶ یونسکو از میراث جهانی ثبت شده در ۱۷۳ کشور جهان نشان میدهد که ۵ کشور ایتالیا (۶۲ اثر)، چین (۶۱ اثر)، فرانسه (۵۶ اثر)، آلمان (۵۵ اثر) و اسپانیا (۵۰ اثر) بیش از ۵۰ اثر ثبت شده در میراث جهانی دارند که ایتالیا با ۶۲ اثر تاریخی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو در صدر این فهرست است. ۱۰ کشور جهان، بیش از ۳۰ اثر ثبت شده در میراث جهانی دارند که ایران با ۳۰ اثر، ردیف دهم این فهرست است و روسیه (۳۳ اثر)، انگلیس (۳۵ اثر)، مکزیک (۳۶ اثر) و هند (۴۵ اثر) در ردیفهای بالاتر از ایران هستند. ۲۶ کشور با ۱۰ الی ۲۷ اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی و ۱۳۷ کشور با کمتر از ۱۰ اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی هستند. این نقشه نشان میدهد که قارههای اروپا و آسیا در مجموع، بیش از ۷۰ درصد از سایتهای جهانی ثبت شده در فهرست یونسکو را دارند و همچنین حدود ۸۰ درصد از آثار ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، آثار تاریخی است. یونسکو در سال ۲۰۲۵ با انتشار یک نقشه از میراث جهانی ثبت شده اعلام کرد که از سال ۱۹۷۸، بیش از ۱۲۲۰ اثر به ثبت جهانی رسیده که بیش از ۹۵۰ اثر، میراث تاریخی، بیش از ۲۳۰ اثر، میراث طبیعی و بیش از ۴۰ اثر میراث تاریخی - طبیعی هستند.
