یارانه بگیران بخوانند؛ تغییر دهک‌بندی خانوارها در مهر ۱۴۰۵/ این افراد منتظر افزایش کالابرگ باشند
اقتصاد۲۴- در شرایطی که افزایش هزینه‌های زندگی و رشد قیمت کالا‌های اساسی، فشار بیشتری بر قدرت خرید خانوارها وارد کرده است، دولت در حال بازنگری در شیوه شناسایی خانوارهای مشمول حمایت‌های معیشتی است. هم‌زمان با تغییر مدل دهک‌بندی، افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی نیز در دستور کار قرار گرفته و طبق اظهارات مسئولان، حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت حمایت بیشتر شناسایی شده‌اند. با این حال، رقم نهایی افزایش اعتبار و جزئیات اجرای آن هنوز به تأمین منابع مالی و تکمیل فرآیند شناسایی بستگی دارد.
دهک‌بندی خانوارها تغییر می‌کند؟
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، از تغییر مدل شناسایی وضعیت اقتصادی خانوارها خبر داده است. به گفته او، دهک‌بندی به مفهوم رایج آن، در مدل جدید بیشتر یک ابزار تحلیلی خواهد بود و قرار است خانوارها بر اساس سطح وسع اقتصادی دسته‌بندی شوند.
در الگوی جدید، جامعه به سه گروه «وسع پایین»، «وسع متوسط» و «وسع بالا» تقسیم خواهد شد. این دسته‌بندی با استفاده از اطلاعات تجمیعی وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر دستگاه‌های اجرایی انجام می‌شود تا وضعیت اقتصادی خانوارها با دقت بیشتری مشخص شود.
میدری همچنین گفته است که به جای آنکه افراد صرفاً بدانند در کدام دهک قرار گرفته‌اند، در مدل جدید مشخص خواهد شد که سطح درآمد و دارایی آنها در کدام گروه وسع قرار می‌گیرد. به این ترتیب، هدف دولت، حرکت به سمت شناسایی دقیق‌تر گروه‌های نیازمند حمایت عنوان شده است.
شاخص‌های قبلی دهک‌بندی خانوارها
در شیوه قبلی، دهک اقتصادی خانوار بر اساس مجموعه‌ای از اطلاعات درآمدی، دارایی و شاخص‌های اقتصادی تعیین می‌شد و جایگاه خانوار در میان سایر خانوارها، مبنایی برای برخی حمایت‌های دولتی قرار می‌گرفت.
با تغییر مدل، اصل استفاده از اطلاعات اقتصادی کنار گذاشته نمی‌شود، بلکه شیوه ترکیب و استفاده از این اطلاعات تغییر خواهد کرد. بر اساس توضیحات وزیر تعاون، اطلاعات وزارت اقتصاد، وزارت رفاه و سایر دستگاه‌های اجرایی در یک فرآیند تجمیعی مورد استفاده قرار می‌گیرد و بخش فناوری اطلاعات این فرآیند نیز به وزارت ارتباطات سپرده شده است.
بنابراین، در مدل جدید نیز وضعیت درآمد و دارایی خانوار اهمیت خواهد داشت، اما تصمیم‌گیری صرفاً بر اساس یک شاخص یا جایگاه دهکی انجام نمی‌شود و مجموعه‌ای از داده‌های اقتصادی برای تعیین سطح وسع خانوار مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
شرط جدید واریز کالابرگ الکترونیکی
تغییر شیوه شناسایی خانوارها با نحوه تخصیص حمایت کالابرگی نیز ارتباط مستقیم دارد. در مدل جدید، خانوارها بر اساس سطح وسع اقتصادی در گروه‌های مختلف قرار می‌گیرند و میزان برخورداری آنها از حمایت‌های جدید نیز بر همین اساس مشخص خواهد شد.
در این فرآیند، اطلاعات درآمدی و دارایی خانوار از پایگاه‌های اطلاعاتی دستگاه‌های مختلف جمع‌آوری می‌شود. به همین دلیل، صرف داشتن یک خودرو یا ملک به‌تنهایی به معنای حذف قطعی خانوار از حمایت نیست و وضعیت اقتصادی افراد بر اساس مجموعه اطلاعات موجود بررسی خواهد شد.
بیشتر بخوانید:تاریخ و جزئیات افزایش مبلغ کالابرگ اعلام شد
به گفته میدری، هدف این است که حمایت‌های معیشتی به سمت گروه‌هایی هدایت شود که از نظر درآمد و دارایی در سطوح پایین‌تر قرار دارند. بنابراین، افزایش اعتبار کالابرگ نیز قرار نیست لزوماً برای تمام دریافت‌کنندگان فعلی به یک میزان اعمال شود.
افزایش کالابرگ برای دهک‌های اول تا پنجم؛ ۴۴ میلیون نفر در فهرست حمایت
بر اساس اظهارات اخیر مسئولان اقتصادی دولت، حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای برخورداری از افزایش اعتبار کالابرگ شناسایی شده‌اند. این جامعه هدف در میان گروه‌های کم‌درآمد قرار دارند و در فرآیند شناسایی، وضعیت درآمد و دارایی خانوارها مورد توجه قرار گرفته است.
در این میان، افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی که واجد شرایط دریافت حمایت شناخته شده‌اند یا در نوبت دریافت حمایت قرار دارند، نیازی به اقدام جداگانه برای افزایش اعتبار کالابرگ ندارند.
برای سایر افراد قرارگرفته در جامعه هدف نیز فرآیند شناسایی از طریق اطلاعات دستگاه‌های اجرایی دنبال می‌شود و در مواردی که نیاز به تکمیل اطلاعات وجود داشته باشد، افراد از طریق پیامک در جریان قرار خواهند گرفت. به این ترتیب، افزایش اعتبار کالابرگ برای همه خانوارها یکسان نیست و گروه هدف بر اساس فرآیند جدید شناسایی تعیین خواهد شد.
چه کسانی برای افزایش کالابرگ نیاز به خوداظهاری دارند؟
یکی از موضوعات مهم در فرآیند جدید، نحوه تکمیل اطلاعات خانوار‌هایی است که وضعیت اقتصادی آنها نیاز به بررسی بیشتر دارد. رئیس سازمان برنامه و بودجه پیش‌تر اعلام کرده بود که برای بخشی از افراد شناسایی‌شده پیامک ارسال می‌شود تا با تکمیل اظهارنامه، اطلاعات اقتصادی آنها بررسی و وضعیت مشمولیتشان مشخص شود.
در مقابل، مددجویان کمیته امداد و سازمان بهزیستی که واجد شرایط دریافت حمایت هستند یا از سوی این نهاد‌ها در فهرست حمایت قرار گرفته‌اند، نیازی به انجام خوداظهاری جداگانه ندارند و اطلاعات آنها از مسیر نهاد‌های حمایتی در اختیار دولت قرار می‌گیرد.
بنابراین، خوداظهاری برای تمام افراد جامعه هدف الزامی نیست و بیشتر برای گروهی در نظر گرفته شده است که دولت برای تکمیل اطلاعات اقتصادی آنها به داده‌های بیشتری نیاز دارد. دریافت پیامک نیز به معنای قطعی شدن افزایش اعتبار نیست و نتیجه بررسی اطلاعات در تعیین مشمولیت نهایی مؤثر خواهد بود.
حذف ۱۵ میلیون نفر از افراد برخوردارتر برای تأمین منابع کالابرگ
یکی از محور‌های مطرح‌شده برای تأمین منابع افزایش اعتبار کالابرگ، بازنگری در فهرست دریافت‌کنندگان حمایت‌های دولتی است. رنجبر گفته است قرار بوده اجرای این طرح از محل حذف حدود ۱۵ میلیون نفر از افرادی که وضعیت تمکن مالی بهتری دارند، با هماهنگی سازمان امور مالیاتی کشور انجام شود.
به گفته سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، تاکنون حدود یک‌ونیم میلیون نفر از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی حذف شده‌اند و شاخص‌های جدیدی نیز برای شناسایی وضعیت اقتصادی خانوارها در نظر گرفته شده است. بر این اساس، فرآیند شناسایی تنها بر مبنای دهک‌بندی درآمدی انجام نمی‌شود و اطلاعات مختلف اقتصادی خانوارها نیز مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
رقم احتمالی کالابرگ
رقم نهایی افزایش اعتبار کالابرگ هنوز از سوی دولت به صورت قطعی اعلام نشده است. سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، پیش‌تر گفته بود امیدوار است اعتبار کالابرگ برای هر فرد دست‌کم ۳۰۰ هزار تومان افزایش پیدا کند.
بر این اساس، رقم ۳۰۰ هزار تومان فعلاً باید به عنوان حداقل افزایش مورد انتظار در نظر گرفته شود، نه مبلغ قطعی که برای تمام افراد مشمول واریز خواهد شد. تعیین رقم نهایی به میزان منابعی بستگی دارد که برای اجرای طرح تأمین خواهد شد.
از سوی دیگر، میدری اعلام کرده است که ممکن است برخی افراد مشمول ۵۰ درصد اعتبار اضافه و برخی دیگر مشمول کل افزایش اعتبار شوند. بنابراین، نحوه توزیع افزایش کالابرگ نیز به گروه اقتصادی خانوار و تصمیم نهایی دولت وابسته خواهد بود.
زمان اجرای طرح افزایش اعتبار کالابرگ
طبق اظهارات وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اجرای تدریجی افزایش اعتبار کالابرگ از ۱۵ مهرماه در دستور کار قرار گرفته است. میدری اعلام کرده است که جلسات متعددی با رئیس سازمان برنامه و بودجه، رئیس‌کل بانک مرکزی و وزیر امور اقتصادی و دارایی برای هماهنگی اجرای این تصمیم برگزار شده است.
با این حال، تأمین منابع مالی همچنان یکی از عوامل اصلی در تعیین رقم نهایی و نحوه اجرای طرح است. رئیس سازمان برنامه و بودجه نیز پیش‌تر درباره منابع کالابرگ اعلام کرده بود که در صورت ادامه روند درآمد‌های نفتی، حدود ۴.۶ میلیارد دلار معادل حدود ۵۵۰ همت منابع برای این طرح در اختیار خواهد بود، اما برای اجرای کامل تعهدات تا پایان سال همچنان با کسری منابع مواجه هستند.
در نتیجه، آنچه تاکنون از سوی مسئولان اعلام شده، شناسایی حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای افزایش اعتبار، مطرح شدن افزایش حداقل ۳۰۰ هزار تومانی به ازای هر نفر و آغاز تدریجی اجرای طرح از نیمه مهرماه است. رقم نهایی و فهرست دقیق مشمولان پس از مشخص شدن منابع مالی و تکمیل فرآیند شناسایی اعلام خواهد شد.
