طرح تورم صفر شهرداری تهران فقط با تثبیت قیمت‌ها موفق نمی‌شود/ کیفیت کالا، شفافیت و تورم زا نبودن منابع مهم است
اقتصاد۲۴- شهرداری تهران از مهرماه ۱۴۰۵ طرحی با عنوان «تورم صفر» را با هدف تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی به مدت شش ماه آغاز کرده و قرار است از طریق میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و بسترهای فروش غیرحضوری اجرا شود. بر اساس اعلام شهرداری، برنج، گوشت، روغن، ماکارونی، شکر، خرما، سویا و چند قلم حبوبات در سبد اولیه قرار دارند و قرار است از آبان‌ماه، مرغ، پنیر و رب نیز به این فهرست اضافه شوند. هدف اعلام‌شده این برنامه، کاهش فشار افزایش قیمت مواد غذایی بر خانوارها از طریق عرضه کالا با قیمت ثابت است. با این حال، اجرای چنین طرحی پرسش‌هایی درباره منابع مالی، نحوه تأمین کالاها، تداوم عرضه و آثار اقتصادی آن ایجاد می‌کند.
بغزیان: اصل عرضه کالا با قیمت ثابت مثبت است
آلبرت بغزیان، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با اقتصاد۲۴ با بیان اینکه عرضه کالاهای اساسی با قیمت ثابت در نوع خود اقدامی مثبت برای حمایت از مصرف‌کنندگان است، تأکید کرد: موفقیت این طرح به نحوه اجرای آن،تامین منابع مالی و سازوکار اجرای طرح، بستگی دارد؛ چراکه اگر تأمین مالی این برنامه به افزایش تورم در بخش‌های دیگر اقتصاد منجر شود، بخشی از منفعتی که خانوارها از خرید ارزان‌تر کالاها به دست می‌آورند، در هزینه‌های دیگر زندگی از بین خواهد رفت.
بغزیان با اشاره به اجرای طرح تورم صفر شهرداری تهران گفت: اینکه کالاهای اساسی با قیمت ثابت در اختیار مردم قرار بگیرند، در شرایط افزایش هزینه‌های زندگی اقدام مثبتی است و طبیعی است که خانوارها از امکان خرید کالا با قیمت پایین‌تر و بدون نگرانی از افزایش قیمت آن در یک دوره مشخص استقبال کنند.
وی تأکید کرد: در کنار اصل این سیاست، باید به چند پرسش اساسی پاسخ داده شود؛ از جمله اینکه منابع مالی موردنیاز برای تثبیت قیمت‌ها از کجا تأمین می‌شود، شهرداری چگونه می‌تواند عرضه کالاها را در طول دوره تعیین‌شده ادامه دهد و آیا این سیاست در نهایت به افزایش هزینه‌ها در بخش‌های دیگر منجر خواهد شد یا خیر.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به محدود بودن دامنه اجرای طرح به تهران افزود: حتی اگر برنامه با موفقیت اجرا شود، اثر آن در سطح ملی محدود خواهد بود زیرا در حال حاضر، این طرح برای شهر تهران طراحی شده و نمی‌توان آن را سیاستی فراگیر برای حمایت از تمام خانوارهای کشور دانست.
بیشتر بخوانید: از کالابرگ همگانی تا کمک هزینه ۵۰۰ هزار تومانی؛ دولت چگونه از وعده‌اش عقب نشست؟
به گفته بغزیان، جمعیت قابل‌توجه تهران می‌تواند از چنین طرحی منتفع شود، اما برای ارزیابی میزان اثرگذاری آن باید مشخص باشد چه کسانی امکان خرید کالاهای مشمول را دارند و آیا محدودیتی از نظر محل سکونت یا نحوه دسترسی به فروشگاه‌ها وجود خواهد داشت یا خیر.
منابع مالی طرح تورم صفر از کجا تأمین می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره طرح شهرداری تهران، نحوه تأمین منابع مالی برای عرضه کالاها با قیمت ثابت در شرایط افزایش هزینه‌های تولید و توزیع است.
بغزیان با اشاره به توضیحات مطرح‌شده درباره استفاده از ظرفیت خرید مستقیم و کاهش واسطه‌ها گفت: اگر شهرداری بتواند با حذف واسطه‌ها و خرید مستقیم از تولیدکنندگان، هزینه تأمین کالا را کاهش دهد، این اقدام می‌تواند به عرضه محصولات با قیمت مناسب‌تر کمک کند. با این حال، باید مشخص شود این صرفه‌جویی تا چه اندازه هزینه تثبیت قیمت‌ها را پوشش می‌دهد و منابع موردنیاز برای ادامه طرح چگونه تأمین خواهد شد.
وی با اشاره به گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده درباره احتمال استفاده از منابع ارزی یا بانکی تأکید کرد:درباره این موضوع باید اطلاعات دقیق و رسمی منتشر شود. صرف اعلام قیمت ثابت برای چند قلم کالا کافی نیست و باید روشن باشد که هزینه اجرای طرح بر عهده کدام بخش قرار می‌گیرد.
این کارشناس اقتصادی توضیح داد: اگر هزینه تثبیت قیمت‌ها از منابعی تأمین شود که خود موجب افزایش نقدینگی یا فشار تورمی شوند، ممکن است خانوارها از یک طرف کالاهای مشخصی را ارزان‌تر خریداری کنند، اما از طرف دیگر با افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات مواجه شوند.
وی افزود: خانوارها علاوه بر مواد غذایی، برای تأمین نیازهایی مانند پوشاک، کفش و سایر کالاهای مصرفی نیز هزینه می‌کنند. بنابراین، اگر سیاستی هزینه خرید چند قلم کالای اساسی را کاهش دهد، اما در بخش‌های دیگر به افزایش قیمت‌ها منجر شود، باید آثار نهایی آن بر کل هزینه‌های زندگی خانوار بررسی شود.
احتمال ایجاد رانت در عرضه کالاهای مشمول طرح
بغزیان در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت کیفیت کالاها و نحوه انتخاب تأمین‌کنندگان اشاره کرد و گفت: باید مشخص باشد که کالاهای عرضه‌شده در قالب طرح تورم صفر از چه برندهایی هستند و آیا مصرف‌کنندگان امکان انتخاب میان محصولات مختلف را خواهند داشت یا به خرید کالاهای مشخصی محدود می‌شوند.
وی توضیح داد:اگر تأمین کالاها به تعداد محدودی از شرکت‌ها واگذار شود، لازم است نحوه انتخاب این شرکت‌ها، شرایط قراردادها و کیفیت محصولات به‌طور شفاف اعلام شود. در غیر این صورت، این نگرانی وجود دارد که عرضه کالاها به شکلی انجام شود که انتخاب مصرف‌کننده محدود شود یا زمینه امتیازدهی به برخی تأمین‌کنندگان فراهم آید.
این کارشناس اقتصادی همچنین درباره احتمال شکل‌گیری بازار ثانویه هشدار داد و گفت: وقتی فاصله قیمت کالاهای عرضه‌شده در طرح با قیمت همان کالاها در بازار آزاد افزایش پیدا می‌کند، ممکن است انگیزه خرید کالا با قیمت پایین و فروش مجدد آن در بازار ایجاد شود.
به گفته بغزیان، در چنین شرایطی، بخشی از منفعتی که قرار است به مصرف‌کننده نهایی برسد، ممکن است به افرادی منتقل شود که کالاها را با قیمت پایین‌تر تهیه می‌کنند و در بازار آزاد به فروش می‌رسانند. از این رو، نظارت بر توزیع کالاها و شفافیت درباره شرایط خرید اهمیت زیادی دارد.
شهرداری می‌تواند با عرضه مستقیم، هزینه خرید را کاهش دهد
بغزیان در پایان تأکید کرد: عرضه مستقیم کالاهای باکیفیت با سود پایین‌تر، به‌خودی‌خود می‌تواند اقدامی مفید باشد؛ اما این سیاست باید از نظر منابع مالی، نحوه تأمین کالا و آثار اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد.
وی بیان کرد: اگر شهرداری تهران ظرفیت خرید مستقیم از تولیدکنندگان و عرضه کالا با هزینه کمتر را دارد، باید مشخص شود این ظرفیت چگونه و با چه میزان صرفه‌جویی به کار گرفته می‌شود. در عین حال، اجرای طرح نباید به نحوی باشد که هزینه آن از محل ایجاد فشار تورمی در بخش‌های دیگر اقتصاد جبران شود.
این کارشناس اقتصادی با تأکید بر ضرورت شفافیت در منابع مالی و قراردادهای تأمین کالا گفت: اگر منابع موردنیاز طرح به‌روشنی مشخص شود و کالاها با کیفیت مناسب و بدون ایجاد امتیازهای غیرشفاف در اختیار مصرف‌کنندگان قرار بگیرند، می‌توان آثار مثبت آن را ارزیابی کرد.
بغزیان خاطرنشان کرد: مسئله اصلی نه مخالفت با عرضه کالاهای اساسی با قیمت ثابت، بلکه چگونگی اجرای این سیاست و میزان اثرگذاری واقعی آن بر هزینه‌های خانوار است. طرح تورم صفر زمانی می‌تواند به حمایت مؤثر از مصرف‌کنندگان منجر شود که علاوه بر تثبیت قیمت چند قلم کالا، منابع مالی پایدار و سازوکار شفافی برای تأمین، توزیع و نظارت بر محصولات داشته باشد.
