پیشگیری از اعتیاد کودکان؛ چرا آموزش باید از مهدکودک‌ها آغاز شود؟
اقتصاد۲۴- زهرا عابدینی با بیان اینکه اعتیاد پدیده‌ای پیچیده و چندبعدی است که با مؤلفه‌های فرهنگی، اجتماعی و روان‌شناختی ارتباط دارد، اظهار کرد: سیاست ستاد مبارزه با موادمخدر در حوزه پیشگیری، حرکت از اقدامات مقطعی و پراکنده که ممکن است صرفاً هزینه‌بر و کم‌نتیجه باشند، به سمت برنامه‌های علمی، نوآورانه، نتیجه‌محور و مبتنی بر آموزش و مهارت‌افزایی است. در این مسیر باید تمام حلقه‌های مرتبط با پدیده اعتیاد در نظام سیاست‌گذاری مورد توجه قرار گیرد تا بتوان به اثربخشی برنامه‌ها دست یافت.
وی با تأکید بر اینکه پیشگیری نخستین اولویت ستاد مبارزه با موادمخدر است، افزود: هر میزان سرمایه‌گذاری در حوزه پیشگیری، در واقع اقدامی مؤثر برای کاهش هزینه‌های درمانی در آینده است؛ چراکه با کاهش ابتلا به اعتیاد، هزینه‌های انسانی، مالی و اجتماعی این آسیب نیز به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.
پیشگیری؛ مسئولیتی فراتر از خانواده و مدرسه
سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد با اشاره به ضرورت گسترش برنامه‌های پیشگیرانه در محیط‌های مختلف اجتماعی تصریح کرد: پیشگیری از اعتیاد باید در خانواده، مدارس، دانشگاه‌ها، محیط‌های کاری و کارگری و همچنین محیط‌های شهری و روستایی دنبال شود. حتی در محیط‌های کارگری نیز باید این موضوع را جدی بگیریم؛ چراکه آمار‌ها از وجود درگیری‌هایی در این محیط‌ها، به‌ویژه در برخی مناطق پرخطر کشور، حکایت دارد.
وی ادامه داد: با وجود گستردگی محیط‌های هدف، اولویت اصلی ما در حوزه پیشگیری، گروه‌های سنی پایه و به‌ویژه کودکان و نوجوانان هستند. به همین دلیل، برنامه‌های آموزشی و مهارت‌افزایی باید از مهدکودک‌ها و کودکستان‌ها آغاز شود و در مدارس و دانشگاه‌ها استمرار پیدا کند.
عابدینی آموزش و پرورش را یکی از دستگاه‌های محوری در این زمینه دانست و گفت: پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، که اعتیاد یکی از مؤلفه‌های آن است، در دستور کار مستقیم آموزش و پرورش قرار دارد و این دستگاه هر سال برنامه‌های متنوعی را در بخش‌های مختلف دنبال می‌کند. ستاد نیز در تعامل با این مجموعه، به‌ویژه در زمینه توانمندسازی والدین و ارائه آموزش‌های موردنیاز خانواده‌ها، برنامه‌های مختلفی را اجرا می‌کند.
طرح «تکاد»؛ آموزش والدین برای مراقبت مؤثرتر از فرزندان
وی با اشاره به اجرای طرح «تکاد» به‌عنوان یکی از برنامه‌های آموزشی ویژه والدین دانش‌آموزان اظهار کرد: این طرح، برنامه‌ای منسجم است که با محوریت آموزش و پرورش در مدارس اجرا می‌شود و طی آن، خانواده‌ها دعوت شده و آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند. همچنین از ظرفیت سامانه نماد و سامانه شاد برای طراحی و ارائه آموزش‌های متنوع به والدین استفاده می‌شود.
بیشتر بخوانید:از پادرد پدربزرگ تا اعتیاد نوه؛ قیمت تریاک به کیلویی ۵۰۰ میلیون تومان رسید؟
سرپرست معاونت پیشگیری و درمان ستاد درباره محتوای این آموزش‌ها افزود: والدین می‌آموزند چگونه از فرزندان خود مراقبت کنند، در صورت مشاهده نشانه‌هایی از قرار گرفتن آنان در معرض خطر اعتیاد چه برخوردی داشته باشند و چگونه با استفاده از مهارت‌های ارتباطی و شناختی، از فرزندان خود حمایت کنند. هدف این است که خانواده‌ها توانایی شناسایی خطرات احتمالی و مواجهه صحیح با تهدید‌هایی را که ممکن است خارج از محیط خانواده فرزندانشان را درگیر کند، به دست آورند.
خانه‌های یاریگران زندگی؛ بستری برای مشارکت مستمر خانواده‌ها
عابدینی مشارکت گروه‌های هدف را یکی از مؤلفه‌های اساسی موفقیت برنامه‌های پیشگیری دانست و تصریح کرد: برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد نمی‌توانند یک‌طرفه طراحی و اجرا شوند و انتظار اثربخشی از آنها داشته باشیم. مشارکت خود والدین و حتی دانش‌آموزان در اجرای برنامه‌هاو فعالیت‌های خودمشارکتی اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به ظرفیت خانه‌های یاریگران زندگی خاطرنشان کرد: این خانه‌ها در تمام استان‌های کشور و در نظام‌های آموزشی مختلف ایجاد شده‌اند و والدین می‌توانند به‌صورت مستمر در آنها حضور پیدا کنند و از خدمات مشاوران و روان‌شناسان آموزش و پرورش بهره‌مند شوند. در این مراکز، علاوه بر ارائه آموزش‌های لازم، به پرسش‌های خانواده‌ها پاسخ داده می‌شود و والدین نیز در برنامه‌های مدارس مشارکت می‌کنند.
وی تأکید کرد: پیشگیری اثربخش نیازمند یک نظام پیوسته و دوسویه است که ارتباط خانواده، مدرسه، مشاور و دانش‌آموز را به‌صورت مستمر حفظ کند.
آموزش تخصصی مشاوران سراسر کشور در دستور کار قرار گرفت
عابدینی با اشاره به برنامه مشترک امسال ستاد و آموزش و پرورش برای ارتقای توانمندی مشاوران گفت: آموزش تخصصی مشاوران سراسر کشور از برنامه‌های مهمی است که امسال در دستور کار قرار گرفته و این آموزش‌ها باید در سه سطح دنبال شود؛ نخست، آموزش‌های موردنیاز برای ارتباط و مداخله مؤثر با دانش‌آموزان؛ دوم، آموزش‌هایی که مشاوران باید به والدین منتقل کنند و سوم، مهارت‌هایی که برای جلب مشارکت کادر آموزشی و معلمان به آن نیاز دارند.
وی با تأکید بر نقش معلمان در شناسایی زودهنگام نشانه‌های هشداردهنده افزود: معلمان به دلیل ارتباط مستقیم و روزمره با دانش‌آموزان، نقش مهمی در شناسایی تغییرات رفتاری آنان دارند. برای مثال، اگر معلمی از دانش و آگاهی کافی برخوردار باشد، در صورت مشاهده نشانه‌هایی مانند افسردگی یا تغییرات رفتاری، برخورد سلبی نخواهد داشت و این رفتار‌ها را صرفاً به بازیگوشی دانش‌آموز نسبت نمی‌دهد؛ بلکه ممکن است آنها را نشانه‌هایی برای ارجاع دانش‌آموز به مشاور مدرسه و انجام مداخلات زودهنگام بداند.
