
باشگاه پرسپولیس تهران در سال ۱۳۴۲ توسط علی عبده، تاجر و کارآفرین ایرانی، بنیانگذاری شد؛ شخصیتی که بیش از آنکه ورزشی باشد، نگاهی اقتصادی و برندمحور به فوتبال داشت. پرسپولیس در ابتدا یک باشگاه چندرشتهای بود و فوتبال بهتدریج به مهمترین دارایی آن تبدیل شد.
نام پرسپولیس برگرفته از پایتخت باشکوه هخامنشیان است؛ انتخابی که از همان ابتدا بار هویتی، ملی و تاریخی داشت. این نام، برخلاف بسیاری از باشگاهها که نام سازمانی یا نهادی داشتند، پیوندی مستقیم با حافظه تاریخی ایرانیان برقرار کرد.
در سالهای نخست، باشگاه با همین نام ثبت شد، اما پس از انقلاب ۱۳۵۷ و تغییرات ساختاری، نام آن مدتی به «پیروزی» تغییر یافت. با این حال، در ذهن افکار عمومی و رسانهها، برند «پرسپولیس» هرگز از بین نرفت و نهایتاً بهطور رسمی احیا شد.
در دهه ۴۰ و ۵۰، باشگاه تاج (استقلال فعلی) پیوندهای سازمانی و نهادی قویتری داشت، در حالی که پرسپولیس بهواسطه انتقال بازیکنان محبوب شاهین، خیلی زود به تیم طبقه متوسط و بدنه اجتماعی شهر تبدیل شد؛ عاملی که ریشه محبوبیت مردمی آن را شکل داد.
انحلال باشگاه شاهین و مهاجرت ستارههای آن به پرسپولیس، نقطه عطفی تاریخی بود. بازیکنانی چون همایون بهزادی و جعفر کاشانی سرمایه اجتماعی عظیمی را به پرسپولیس منتقل کردند و آن را به تیم اول دل مردم بدل ساختند.
علی عبده نخستین مدیرعامل و مالک پرسپولیس بود؛ مدیری با نگاه خصوصی و تجاری که باشگاه را با سرمایه شخصی اداره میکرد. در آن دوره، پرسپولیس نمونهای کمنظیر از یک باشگاه خصوصی واقعی در فوتبال ایران محسوب میشد.
پس از انقلاب، باشگاه عملاً به مالکیت دولت درآمد و زیر نظر نهادهای دولتی اداره شد. این تغییر، اگرچه ثبات مالی مقطعی ایجاد کرد، اما استقلال مدیریتی و اقتصادی باشگاه را با چالشهای جدی مواجه ساخت.
در ساختار کنونی، مدیرعامل پرسپولیس با نظر مستقیم وزارت ورزش و نهادهای بالادستی منصوب میشود. این شیوه انتصاب، همواره محل نقد کارشناسان اقتصادی ورزش بوده؛ چرا که وابستگی سیاسی میتواند تصمیمات اقتصادی باشگاه را تحتتأثیر قرار دهد.
پرسپولیس در حال حاضر یکی از پرافتخارترین و باثباتترین باشگاههای فوتبال ایران و آسیاست. حضور مستمر در لیگ قهرمانان آسیا و چندین قهرمانی متوالی لیگ برتر، جایگاه این تیم را در سطح حرفهای منطقه تثبیت کرده است.
از همایون بهزادی و علی پروین تا کریم باقری، علی دایی، مهدی مهدویکیا و وحید هاشمیان، پرسپولیس همواره خانه ستارههای بزرگ فوتبال ایران بوده است؛ بازیکنانی که ارزش برند باشگاه را چند برابر کردهاند.
علی پروین نهتنها یک بازیکن و مربی، بلکه نماد هویتی پرسپولیس است. حضور طولانیمدت او در سطوح مختلف مدیریتی و فنی، تأثیر عمیقی بر فرهنگ سازمانی و سبک فوتبال این باشگاه گذاشت.
دهه ۱۳۹۰، بهویژه سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰، پرافتخارترین دوره تاریخ پرسپولیس محسوب میشود؛ دورهای که باشگاه چندین قهرمانی لیگ برتر و دو حضور در فینال لیگ قهرمانان آسیا را تجربه کرد.
این دوران همزمان با مدیریت ایرج عرب و سپس مهدی رسولپناه و هدایت فنی برانکو ایوانکوویچ بود؛ مربیای که ساختار حرفهای، انضباط تاکتیکی و ثبات فنی را به پرسپولیس بازگرداند.
علاوه بر برانکو، مربیانی چون علی پروین، مصطفی دنیزلی و یحیی گلمحمدی در زمره چهرههای شاخص نیمکت پرسپولیس قرار دارند؛ مربیانی که هر یک نقشی تعیینکننده در دورهای خاص ایفا کردند.
از منظر آمار و افتخارات، برانکو ایوانکوویچ موفقترین مربی تاریخ پرسپولیس به شمار میرود؛ مربیای که نهتنها جام آورد، بلکه ارزش اقتصادی و برندینگ باشگاه را در سطح قارهای ارتقا داد.