عبدالناصر همتی از اقتصاددانان شناختهشده و مدیران باسابقه نظام پولی و مالی ایران است که طی سه دهه گذشته، مسئولیتهای متعددی در حوزههای بانکی، بیمهای و سیاستگذاری اقتصادی بر عهده داشته و نام او بیش از همه با بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران گره خورده است.
عبدالناصر همتی در سال ۱۳۳۶ متولد شده است. زادگاه او کبودرآهنگ از توابع استان همدان است. همتی دارای مدرک دکترای اقتصاد است. تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته اقتصاد در دانشگاه تهران آغاز کرد و در مقطع دکتری، بخشی از تحصیلات و پژوهشهای خود را در خارج از کشور ادامه داد. او سالها به عنوان استاد دانشگاه در حوزه اقتصاد کلان و اقتصاد پولی فعالیت داشته است.
سوابق کاری و مدیریتی
عبدالناصر همتی از جمله مدیرانی است که هم در نظام بانکی و هم در نظام بیمهای کشور نقشآفرینی کرده است. مهمترین سوابق مدیریتی او عبارتاند از:
رئیسکل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران
مدیرعامل و عضو هیأتمدیره چند بانک دولتی و خصوصی
رئیسکل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
عضویت در شوراها و کمیتههای اقتصادی و سیاستگذاری کلان
به دلیل نقشآفرینی در توسعه ساختار بیمهای کشور، از او به عنوان یکی از چهرههای تأثیرگذار در خصوصیسازی و نوسازی صنعت بیمه یاد میشود.
اولین سمت دولتی
نخستین مسئولیتهای دولتی همتی به دهه ۱۳۷۰ بازمیگردد؛ زمانی که وارد بدنه مدیریتی دولت در حوزه بیمه و اقتصاد شد و بهتدریج به یکی از مدیران ارشد اقتصادی کشور تبدیل شد.
اولین بار چه زمانی رئیس بانک مرکزی شد؟
عبدالناصر همتی برای نخستین بار در مردادماه ۱۳۹۷ و در میانه بحران ارزی، به عنوان رئیسکل بانک مرکزی منصوب شد.
دوران ریاست قبلی؛ موفق یا ناموفق؟
ارزیابی عملکرد همتی در دوره نخست ریاست بانک مرکزی، محل اختلاف نظر جدی میان کارشناسان است:
موافقان معتقدند او بانک مرکزی را در یکی از بحرانیترین مقاطع اقتصادی کشور تحویل گرفت و تلاش کرد با ابزارهای محدود، از فروپاشی کامل بازار ارز جلوگیری کند.
منتقدان بر این باورند که در دوره او تورم بالا، رشد شدید نقدینگی و جهش نرخ ارز مهار نشد و سیاستهای پولی به ثبات پایدار منجر نگردید.
در مجموع، میتوان گفت عملکرد همتی بیش از آنکه «موفق» یا «ناموفق» مطلق باشد، متأثر از شرایط خاص اقتصاد ایران در دوران تحریم و کسری بودجه مزمن دولت بود.
عبدالناصر همتی پیش از پایان رسمی دوره ریاست خود، از سمت رئیسکلی بانک مرکزی کنارهگیری کرد. این خروج همزمان با ورود او به رقابتهای انتخاباتی ریاستجمهوری انجام شد و بهعنوان استعفا تلقی شد، نه برکناری.
دوره نخست ریاست همتی بر بانک مرکزی در دولت دوازدهم (دولت حسن روحانی) رقم خورد.
پس از پایان دوره ریاست بانک مرکزی، همتی در فضای سیاسی و اقتصادی کشور فعال باقی ماند و در مقاطعی به عنوان چهره تحلیلی و منتقد سیاستهای اقتصادی در رسانهها حضور داشت.
بازگشت دوباره به بانک مرکزی پس از تحولات اخیر
بر اساس تحولات و اخبار اخیر در بازار ارز و نوسانات شدید نرخ دلار و در پی کنارهگیری محمدرضا فرزین از سمت ریاست کل بانک مرکزی در دی ماه 1404، بار دیگر نام عبدالناصر همتی به عنوان رئیس کل بانک مرکزی شنیده میشود؛ تصمیمی که واکنشهای گستردهای در میان فعالان اقتصادی و کارشناسان به همراه داشته است.
همتی با چه چالشهایی مواجه است؟
در دوره جدید، همتی با مجموعهای از چالشهای پیچیده روبهروست، از جمله:
بیثباتی بازار ارز و کاهش انتظارات مثبت
تورم مزمن و رشد بالای نقدینگی
کسری بودجه دولت و فشار برای تأمین مالی
کاهش اعتماد عمومی به سیاستهای پولی
محدودیتهای ناشی از تحریمها و دسترسی به منابع ارزی
آیا با توجه به سوابق مدیریتی، همتی توان حل بحران را دارد؟
سابقه طولانی همتی در حوزه بانک، بیمه و سیاستگذاری پولی نشان میدهد او با سازوکارهای درونی اقتصاد ایران بهخوبی آشناست. با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند:
موفقیت همتی بیش از آنکه به توان فردی وابسته باشد، به میزان هماهنگی دولت، استقلال بانک مرکزی و اصلاحات ساختاری بستگی دارد.
بدون تغییر در سیاستهای مالی، مهار کسری بودجه و بازسازی اعتماد عمومی، حتی مدیران باسابقه نیز با محدودیت جدی مواجه خواهند بود.