اقتصاد۲۴- تنها دو روز تا پایان توافق آتشبس دو هفتهای بین ایران و آمریکا باقی مانده است؛ توافقی که با میانجیگری اسلامآباد و با پیش شرط آزادی تردد در تنگه هرمز و آتشبس در لبنان کلید خورد، اما اکنون در آستانه فروپاشی کامل قرار دارد. آنچه روزی به عنوان «روز بسیار بزرگی برای جهان» از زبان دونالد ترامپ توصیف میشد، حالا به پیچیدهترین وضعیت خود رسیده است و احتمال شکلگیری توافق در هالهای از ابهام قرار دارد.
تناقضگوییها و تهدیدات تند پی درپی رئیسجمهور آمریکا، حمله پهپادی ایران به کشتیهای نظامی آمریکایی صبح امروز و اعلام محاصره دریایی از سوی واشنگتن، همگی نشانههایی از بازگشت قریبالوقوع به نقطه صفر تنشهاست.
در حالیکه تنها یک روز تا زمان اعلامشده از سوی آمریکا برای دور دوم مذاکرات باقی مانده، تصویر روشنی از برگزاری یا عدم برگزاری آن وجود ندارد. خبرگزاری تسنیم دیروز به نقل از یک منبع آگاه نوشت: «ایران هیاتی به اسلامآباد نمیفرستد» و تأکید کرد: «تیم ایرانی تا زمانی که اعلام ترامپ مبنی بر محاصره دریایی ایران وجود دارد، مذاکرهای در کار نخواهد بود.» این در حالیست که شبکه سیانان روز یکشنبه مدعی شد هیئتی از تهران به سرپرستی سیدعباس عراقچی و محمدباقر قالیباف، سهشنبه وارد پاکستان خواهد شد.
بیشتر بخوانید: بازی چندلایه تهران–واشنگتن در آستانه پایان آتشبس/ شمارش معکوس برای ازسرگیری جنگ؟
ابهامها تنها به حضور ایران محدود نمیشود. ترامپ ابتدا اعلام کرد جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به اسلامآباد سفر نمیکند، اما ساعتی بعد یک مقام کاخ سفید به بیبیسی گفت که ونس همراه با استیو ویتکاف و جرد کوشنر به پاکستان خواهد رفت. ضمناً روز گذشته گفته میشد که دو هواپیمای حامل هیئت آمریکایی وارد اسلامآباد شدهاند، اما مشخص نیست ایران در برابر این هیئت روی میز خواهد نشست.
مهمترین عامل پیچیدهکننده وضعیت اعلام ادامه محاصره دریایی از سوی ترامپ است. او علیرغم اعلام بازگشایی تنگه هرمز، تأکید کرده «محاصره دریایی ایران ادامه خواهد داشت». ایران این اقدام را نقض آشکار توافق آتشبس تلقی کرده و از صبح روز گذشته تمهیدات نظامی در تنگه هرمز را آغاز کرده است.
شب گذشته، تنش به سطح نظامی کشیده شد و پس از حمله آمریکاییها به کشتی توسکا، نیروهای ایرانی با پهپاد به سمت برخی کشتیهای نظامی آمریکایی حمله کردند. تهران پیش از این اعلام کرده بود که با هرگونه اقدام آمریکا مقابله به مثل خواهد کرد. این در حالی است که همزمان، سیدعباس عراقچی روزهای پیش در توییتی آزادی تردد در تنگه هرمز را در چارچوب آتشبس اعلام کرده بود، اما اکنون عملاً آتشبس نقض شده است.
ترامپ در تازهترین اظهارات خود گفته است آمریکا «پیشنهادی منصفانه و قابل قبول» برای دور دوم مذاکرات اسلامآباد به ایران خواهد داد و در صورت عدم پذیرش، «اقدامات سختی از جمله هدف قرار دادن نیروگاهها و پلها» در دستور کار خواهد بود. چهارشنبه ۲۲ آوریل مهلت دو هفتهای آتشبس تمام میشود و واشنگتن بمباران زیرساختهای ایران را آغاز خواهد کرد.
در سوی دیگر، توئیتهای جنجالی و متناقض ترامپ فضا را بیش از پیش مبهم کرده است. از اظهاراتی درباره اینکه «اورانیوم ایران با کمک خودشان به آمریکا منتقل میشود» تا «قرار است به پاکستان بروم، شاید هم نروم» و «کسی به کاخ سفید میآید و سورپرایز خواهید شد» همه سخنان ترامپ هنوز مملو ار تهدید و البته تردید است.
با دو روز فرصت باقیمانده، سه سناریو محتمل به نظر میرسد. نخست، مذاکره آخرین لحظه در اسلامآباد با وجود همه ابهامات و اختلافات عمیق که احتمال توافق در آن بسیار کم است. دوم، تمدید کوتاهمدت آتشبس با میانجیگری پاکستان و سوم، ازسرگیری درگیری نظامی از چهارشنبه، ابتدا با حملات هوایی محدود و سپس تشدید تدریجی و البته شاید حمله به زیرساختهای نیروگاهی و پلها.
آنچه مسلم است، رفتار دوگانه واشنگتن ابتدا ادعای مذاکره و همزمان با ادامه محاصره دریایی است که مسیر دیپلماسی را عملاً به بنبست کشانده است. شمارش معکوس برای چهارشنبه آغاز شده است. روزی که یا توافق حاصل میشود یا منطقه وارد فاز جدیدی از تنشهای نظامی خواهد شد. ترامپ وعده «سورپرایز» داده، اما شاید تنها سورپرایز واقعی، ناتوانی هر دو طرف در کنترل بحران باشد.