تاریخ انتشار: ۱۰:۴۵ - ۰۴ فروردين ۱۴۰۲
چند بحران دیگر لازم است تا از اشتباهات درس بگیریم؟

مروری بر بحران‌های ارزی ۳۰ سال اخیر ایران

بحران ارزی از نگاه عموم به افزایش قابل توجه نرخ ارز در کوتاه مدت اطلاق می‌شود. اما در یک تعریف گسترده‌تر از بحران ارزی، این امکان وجود دارد که بحران ارزی با عدم تغییر قابل ملاحظه در نرخ ارز شکل بگیرد

مروری بر بحران‌های ارزی ۳۰ سال اخیر ایران

اقتصاد۲۴-  بار اول که در سال‌های ۶۸ و ۶۹ بود، تقاضای ارز به‌شدت افزایش یافت. بعد از جنگ کارخانجات تولید را مجدد شروع کردند، سرمایه‌گذاری‌ها از سر گرفته شد و تقاضا برای کالا‌های سرمایه‌ای، تجهیزات و مواد اولیه خارجی و نیز کالا‌های مصرفی با جهش روبرو شد. در نتیجه قیمت ارز در دو سال حدود ۴۷درصد افزایش یافت و از زیر ۱۰۰تومان به حدود ۱۴۰تومان رسید.
جهش دوم طی سال‌های ۷۳ و ۷۴ رخ داد و قیمت ارز حدودا ۱۲۳درصد افزایش یافت. علت اصلی این جهش، وجود مشکلات در تجارت و سیاست خارجی ایران بود.

رشد نقدینگی و سرکوب ارزی سال‌های قبل و وضع تحریم‌های آمریکا علیه ایران در ۱۹۹۵ میلادی که صنایع نفت و گاز و هواپیمایی و سرمایه‌گذاری در ایران را هدف قرار داده بود، تجارت خارجی و تأمین سرمایه ایران را با مشکلات جدی مواجه کرد. هم‌چنین به‌دلیل این تحریم‌ها، ایران در یافتن راهی برای بازپرداخت بدهی‌ها و تمدید آن‌ها با مشکل روبه‌رو شد.


بیشتر بخوانید: سقوط دلار در پی افزایش نرخ بهره در آمریکا


جهش سوم طی سال‌های ۷۷ و ۷۸ رخ داد که قیمت ارز طی این سال‌ها حدود ۸۰درصد افزایش یافت. ریشه این مشکل هم رشد نقدینگی، سرکوب نرخ ارز توسط دولت و دادن انواع و اقسام ارز‌های ترجیحی قبل از آن بود که البته شوک کاهش قیمت جهانی نفت و سایر کالا‌های پایه و معدنی و انرژی که با کاهش قابل توجه در صادرت ایران همراه بود نیز به آن دامن زد.
کاهش عرضه ارز در این سال‌ها، افزایش قیمت دلار و دیگر ارز‌ها را به دنبال داشت؛ در نتیجه به‌دلیل عدم سرکوب قیمت ارز، افزایش شدید صادرات ایران آغاز شد. البته در پایان این بحران، سیر صعودی قیمت نفت و دیگر کالا‌های پایه آغاز شد.

جهش چهارم، در طول سال‌های ۹۰ و ۹۱ بود که طی این سال‌ها قیمت ارز با بیش از ۱۴۵درصد افزایش مواجه شد. باز هم رشد شدید نقدینگی، سرکوب شدید ارزی در طی ۱۰ سال که طولانی‌ترین سرکوب ارزی تاریخ ایران است و ریختن منابع بانک مرکزی برای تثبیت ارز در سال‌های پیش از آن، فنر ارز را فشرده کرده بود و انبار باروتی فراهم شده بود که وضع تحریم‌های نفتی، بانکی و اعتباری، به‌دلیل پرونده هسته‌ای ایران، چون جرقه‌ای برای انفجار این انبار کافی بود.

تحریم‌های نفتی و مسدود کردن دارایی‌های ایران، عرضه ارز را کاهش داد. از سوی دیگر، قطع رابطه اعتباری با سیستم بانکی ایران، سبب شد تقاضای ارزی واردکنندگان به‌شدت افزایش یابد؛ چراکه تا قبل از آن، واردات می‌توانست به شکل گشایش اعتبارات ارزی انجام شود؛ اما تجارت نقدی به ارز بیش‌تری نیاز داشت. مهم‌تر از همه این‌که انتظارات عقلایی بازار سرمایه از ارزشمند شدن ارز‌های خارجی خبر می‌داد و سبب افزایش شدید و بی‌سابقه قیمت ارز شد.

جهش پنجم، در سال ۹۷ اتفاق افتاد، ریشه اصلی این جهش باز هم تثبیت نرخ ارز در عین رشد نقدینگی در سال‌های ۹۲ تا ۹۶ بود که به سبب شرایط مناسب بین‌المللی کشور امکانش پدید آمده بود که نه‌تن‌ها باعث از بین رفتن منابع ارزی ارزشمند کشور شد؛ بلکه با کاهش صادرات و زیاد کردن واردات، عملا باعث ایجاد ناترازی در تجارت خارجی شده بود.
این شرایط با زمزمه خروج آمریکا از برجام سبب شد دوباره جهش شدیدی در نرخ ارز رخ دهد و حتی نرخ ارز بالاتر از نرخ‌های واقعی خود قیمت بخورد.

جهش ششم در سال ۹۹ رخ داد. در این سال با رشد شدید نقدینگی و تورم فزاینده در سال‌های ۹۸ و ۹۹ که بالاترین تورم دو ساله در اقتصاد ایران است، نرخ واقعی دلار تقریبا ۵۰ درصد افزایش یافت و به دلیل در دسترس نبودن منابع ارزی دولت و نیز کاهش شدید فروش نفت، نرخ‌های بازاری دلار در بازار ایران هم خود را با نرخ واقعی دلار تعدیل کرد و بیش از ۵۰ درصد رشد نشان داد.


بیشتر بخوانید: بازدهی ۸۴ درصدی دلار در سالی که گذشت


داستان تکراری بازار ارز ایران برای هفتمین بار در پاییز و زمستان ۱۴۰۱ تکرار شد و پس از ثبات نسبی بازار ارز در دو سال منتهی به مهرماه ۱۴۰۱ و سیاست اشتباه برای تثبیت نرخ ارز با استفاده از نرخ ۲۸۵۰۰ تومانی که موج تقاضا را برای ثبت سفارش به همراه داشت سبب جهش دوباره نرخ شد به نحوی که دلار طی ۸ ماه از ابتدای مرداد با رشد ۶۲درصدی در انتهای بهمن به ۴۷هزار تومان رسید که البته به نظر می‌رسد بیشتر از مقدار مورد انتظار نرخ ارز بر اساس مدل‌های اقتصادی است.
البته باید گفت که به دلیل تغییر سیاست و رویکرد بانک مرکزی و کاهش عرضه ارز نیمایی ۲۸۵۰۰ تومان، درحالیکه در هفته اول اسفند ماه نرخ ارز از ۶۰ هزار تومان هم عبور کرد، در حال حاضر در محدوده پیش‌بینی مدل‌های اقتصادی قرار گرفته است.

از این مرور تاریخی در رابطه با تأثیر عوامل خارجی می‌توان چنین نتیجه گرفت که لازم نیست که قیمت نفت افت کند که ارز در ایران جهش کند بلکه حتی اگر برای دو الی سه سال قیمت نفت ثابت باشد با توجه به رشد شدید نقدینگی در داخل و سرکوب نرخ ارز شاهد جهش ارزی خواهیم بود؛ بنابراین باید گفت که دلیل اصلی افزایش نرخ ارز در ایران داخلی است. حجم نقدینگی در اقتصاد ایران عمدتاً به‌دلیل کسری بودجه بزرگ دولت مدام در حال افزایش است. البته ناترازی نظام بانکی از دهه هشتاد به‌بعد عامل دیگری بوده که به رشد نقدینگی دامن زده و افزایش نرخ رشد نقدینگی و به دنبال آن تورم عامل اصلی ایجاد بحران‌های ارزی در کشور بوده است.

ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

قیمت سکه و طلا امروز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت دلار و یورو امروز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت پسته، تخمه، آجیل و خشکبار + جدول

فیلم/ لحظه انتقال پیکر رئیس جمهور و تیم همراه توسط امدادگران هلال احمر

صفحه اول روزنامه‌های سیاسی امروز

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

واکنش رسول خادم به شهادت ابراهیم رئیسی+ عکس

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

قیمت سکه و طلا امروز سه‌شنبه ۱ خرداد ۱۴۰۳ + جدول

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت دلار و یورو امروز سه‌شنبه ۱ خرداد ۱۴۰۳ + جدول

قیمت تبلت اپل امروز + جدول

قیمت انواع زعفران + جدول

چه زمانی باید تسمه تایم خودرو را عوض کرد؟

قیمت سکه پارسیان امروز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های میتسوبیشی اوتلندر، لنسر و میراژ در بازار امروز + جدول

فیلمی که تلویزیون ترکیه از صحنه سقوط بالگرد رئیس جمهور منتشر کرد

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

عکس/اولین تصویر از پیکر جانباختگان حادثه سقوط بالگرد حامل رئیس‌جمهور

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

داریوش ارجمند: رئیسی مرد عمل بود

فیلم/ گریه یوسف سلامی برای ابراهیم رئیسی

آخرین وضعیت سلامتی کیانوش عیاری

پرسپولیس با اوسمار توافق کرد؟

ریپل چیست و چگونه توانست سیستم بانکی را متحول کند؟

قیمت نجومی حواله خودرو‌های برقی + عکس

همسر بشار اسد به سرطان مبتلا شد

شعب کشیک بانک‌ها فردا فعال هستند

اداره‌های خراسان شمالی پنجشنبه تعطیل است

مهلت خرید خودرو‌های برقی تمدید خواهد شد؟

فیلم/ آخرین سخنان ابراهیم رئیسی در جلسه هیئت دولت

معرفی جنگنده بمب افکن فانتوم F۴ آمریکا

اولین عکس از خانواده شهید امیرعبداللهیان

اصلاح لایحه برنامه هفتم توسعه

تاثیر شهادت رئیس‌جمهور بر اقتصاد ایران

مجلس در سوگ شهادت رئیس جمهور و همراهانش

پدر فیزیک ایران کیست؟

اطلاعیه مهم سازمان تامین‌ اجتماعی درباره حقوق بازنشستگان

پیام شهرام شکوهی در پی شهادت ابراهیم رئیسی

ابراهیم حاتمی‌کیا: از شهادت ابراهیم رئیسی بهت‌زده شدیم

عکس/ استوری شجاع خلیل‌زاده برای شهادت ابراهیم رئیسی

در جلسه سران قوا پس از شهادت رئیس جمهور چه گذشت؟+ عکس

مهاجرت پزشکان ایرانی رکورد شکست

جدیدترین قیمت خرید خانه و آپارتمان در چیتگر و حوالی + جدول

جزییات محدودیت‌ ترافیکی تشییع پیکر رئیس‌جمهور

فیلم/ حضور عزاداران عراقی در مراسم تشییع شهید ابراهیم رئیسی و همراهانش

نرخ رهن و اجاره آپارتمان در منطقه فلاح تهران + جدول

کریم بنزما خواهان جدایی از الاتحاد عربستان

چه زمانی شمع ماشین را باید تعویض کرد؟

اینفوگرافی/ مسیر چهاردهمین انتخابات ریاست جمهوری

واکنش درخشان طلای جهانی به این اتفاق

عکس/ مراسم تشییع جنازه حادثه بالگرد رئیسی در تبریز

تصاویر هوایی از مراسم تشییع پیکر رئیس جمهور و همراهان

حضور الهام علی‌اف در دفتر سفارت ایران در باکو

عبور بیت کوین از مرز ۷۱ هزار دلار

جلسه شورای نگهبان با وزارت کشور درباره انتخابات

روایتی عجیب از شکل مذاکرات ایران و آمریکا؛ در دو اتاق مجزا پیام‌ها با واسطه ردوبدل می‌شود!

اینفوگرافی/ زمانبدی مراسم تشییع رئیسی و همراهان

روند حرکت شاخص کل در اولین روز خرداد ماه

عکس/ وداع سخت علم‌الهدی با پیکر ابراهیم رئیسی

آمار جدید بانک مرکزی از چک های برگشتی

فیلم/ حضور مردم تبریز در مراسم تشییع پیکر شهید ابراهیم رئیسی و همراهانش

سهمیه بنزین خردادماه بدون تغییر در‌ کارت‌های سوخت شارژ شد

قیمت جهانی نفت کاهش یافت

افت قیمت‌‌ها در بازار خودرو

عکس کمتر دیده شده از آیت‌الله آل هاشم در منزل استاد شهریار

دست بالای سپرده‌های بانکی بر بازار ارز و طلا

حضور پوتین با تدابیر شدید امنیتی در ایران

نوبت دوم کنکور سراسری به تعویق افتاد

زندگینامه شهید آیت الله آل هاشم؛ آخوندی که سینما را به جوانان توصیه کرد