تاریخ انتشار: ۱۳:۰۲ - ۰۸ ارديبهشت ۱۴۰۲

سلطه دلار بر بازار‌های جهانی به پایان می‌رسد؟

اگرچه گام‌های اولیه برای حذف دلار و کم کردن قدرت این ارز جهان شمول در ترکیب دارایی‌های ارزی بانک‌های مرکزی دنیا در حال برداشته شدن است و کشور‌ها با ترس از تحریم ایالات متحده آمریکا، در حال تمرکز بر روی تبادلات با شرکای تجاری خود به ارز‌های رایج دو طرف هستند، اما بررسی‌های نشان می‌دهد که حداقل بازه زمانی ۲۰ تا ۳۰ ساله در دنیا نیاز است تا بتوان دلار را از سکوی اولین ارز قدرتمند و رایج دنیا پایین کشید و جای آن را به ارز دیگری داد؛ هر چند ایران هم باید با بهینه سازی ترکیب سبد ارزی و مدیریت بهتر ذخایر ارزی خود در سایرکشور‌ها در این مسیر گام بردارد.

سلطه دلار بر بازار‌های جهانی

اقتصاد۲۴- محدودیت در دسترسی به شبکه سوئیفت و تبادلات مالی به دلار، بسیاری از کشور‌ها را نگران کرده و نرخ برابری که ارز ملی آن‌ها با دلار به عنوان یک ارز جهان شمول بسیاری از کشور‌ها را نگران کرده است، به خصوص اینکه تجربه تحریم‌های آمریکا علیه برخی کشور‌ها از جمله ایران یا روسیه نشان داده که ضربه‌ای که اقتصاد این کشور‌ها از تبادلات دلاری خود با دنیا می‌بینند، بسیار بالا بوده و این امر، مشکلات زیادی را برای آن‌ها ایجاد کرده است؛ بنابراین کشور‌ها یکی پس از دیگری به فکر حذف دلار از تبادلات پولی خود با شرکا هستند.

حالا حتی اتحادیه اقتصادی کشور‌های جنوب شرق آسیا موسوم به آ. س. آن نیز اعلام کرده که در حال بررسی حذف دلار، یورو، ین، و پوند انگلیس از مبادلات تجاری بین کشور‌های عضو خود و استفاده از ارز‌های ملی است و به نوعی یک نهضت برای حذف دلار و ارز رایج کشور‌های اروپایی در حال شکل­گیری است؛ به همین دلیل است که در نشست آتی این گروه قرار است موضوع حذف دلار مدنظر قرار گیرد؛ هر چند مدتی است که موضوع توسعه استفاده از ارز‌های ملی در مبادلات تجاری بین کشور‌های این گروه به جریان افتاده و آنگونه که در اخبار رسانه‌ها مطرح می‌شود، قرار است یک سامانه پرداخت بین مرزی دیجیتال بین کشور‌های عضو ایجاد شود تا بتوان استفاده از ارز‌های ملی را در مبادلات تجاری توسعه داد.

سبقه این موضوع البته به نوامبر ۲۰۲۲ برمی گردد، آنجا که توافقی بین اندونزی، مالزی، سنگاپور و فیلیپین در تایلند امضا شد و بر مبنای آن، قرار بر این شد که از ارز‌های رایج برای تبادلات ملی بهره گرفته شود. البته جوکو ویدودو، رئیس جمهور اندونزی، از کشور‌های منطقه جنوب شرقی آسیا خواسته تا استفاده از سامانه‌های پرداخت ویزاکارت و مسترکارت را کنار گذاشته و به استفاده از کارت‌های اعتباری صادر شده توسط بانک‌های مرکزی کشور‌های عضو این این اتحادیه روی بیاورند.

در این میان، با اوج گیری مناقشات روسیه و اوکراین و فشار برخی کشور‌ها برای محدودسازی تبادلات تجاری با این کشور به دلیل تحت فشار بودن از سوی آمریکا و اروپا، روسیه اولین حرکت جدی را برای کنار گذاشتن دلار از تبادلات تجاری و فروش کالا‌های خود انجام داد، به نحوی که روسیه از بسیاری از خریداران غلات و گاز خود خواست که مبالغ پرداختی خود را به روبل انجام دهند و ردپایی از دلار در تبادلات تجاری با این کشور به جای نگذارند.

همین امر البته بسیاری از کشور‌های اروپایی خریدار غلات و گاز روسیه را تحت فشار قرار داد و البته توانست ارزش پول ملی این کشور را در مقابل دلار محافظت نماید؛ حلقه مفقوده‌ای که البته ایران در تحریم‌های آمریکا علیه اقتصاد خود نتوانست به خوبی آن را پیاده سازی نماید و بنابراین ارزش پول ملی به مرور آنقدر کاهش یافت که در تاریخ ایران بی سابقه بوده است.

در واقع، نرخ برابری دلار و ریال آسیب جدی به بخش عظیمی از اقتصاد ایران وارد کرد و هزینه‌های سنگینی را به دوش مردم و تصمیم گیران گذاشت، موضوعی که روسیه توانست در ابتدای تحریم آن را به بهترین شکل مدیریت کند.

حالا، اما موضوعی که شاید سال‌های سال است که در اقتصاد ایران از آن صحبت می‌شود و هنوز هم عملیاتی نشده، دلارزدایی است که اقتصاد دلاریزه شده ایران را می‌خواهد از این وضعیت وابستگی به این ارز جهان شمول نجات دهد. در واقع، کشور‌ها بنا به دلایل مختلف، اقدام به حذف دلار به عنوان ارز اصلی از اقتصاد خود می‌کنند و تصورشان بر این است که با کمرنگ شدن نقش دلار در یک اقتصاد می‌توانند اوضاع را به نحو بهتری مدیریت نمایند و از کاهش ناگهانی ارزش پول ملی خود بخواهند، هر چند که این موضوع نیازمند شناسایی دقیق کارکرد دلار در اقتصاد و بر اساس آن اتخاذ راه حل‌های مناسب برای یافتن جایگزین است؛ چراکه عمدتا دلار در کشور‌ها سه کارکرد اصلی واسطه مبادله، ذخیره ارزش و سنجش ارزش را دارد.

آنگونه که مطالعات معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران نشان می‌دهد، با وجود چندین دهه تسلط دلار آمریکا بر تجارت جهانی و جریان سرمایه، برخی از کشور‌ها به دنبال جایگزین کردن دلار آمریکا با سایر ارز‌های خارجی و متنوع سازی ترکیب ذخایر ارزی خارجی خود حسب اهداف توسعه اقتصادی و تجاری هستند و جایگزینی دلار با سایر ارز‌ها که طی دهه‌های گذشته چندین بار از سوی کشور‌های گوناگون انجام شده، به دلایلی همچون مقابله یا مهار سیاست استفاده از دلار به عنوان ابزار تحریم، تسهیل مبادلات ارزی بر مبنای پول ملی شرکای تجاری، ناپایداری و افزایش بدهی آمریکا و نگرانی از بروز بحران بانکی در جهان صورت گرفته است.

سهم ۵۹ درصدی دلار از کل ذخایر ارز خارجی جهان

در واقع، طی سال‌های اخیر و به ویژه در سال ۲۰۲۲ و ماه‌های نخست سال ۲۰۲۳ میلادی، تحرکات برخی کشور‌ها در جهت جایگزینی سایر ارز‌ها با دلار شدت گرفته و آن را می‌توان از تعمیق همکاری چین و روسیه در پی جنگ اوکراین دید که موجب افزایش مبادلات روبل در قبال یوآن شده است. از سوی دیگر، همکاری‌های اقتصادی برزیل و آرژانتین برای ایجاد یک واحد پولی مشترک، تمایل کشور‌های امارات و هند برای استفاده از روپیه در تجارت کالا‌های غیرنفتی و همکاری روسیه و ایران برای راه اندازی یک ارز دیجیتال با پشتوانه طلا، نمونه دیگری از این تحرکات هستند.

بررسی‌های متعدد نشان می‌دهد با وجود این تحرکات، کمتر کسی انتظار دارد که به این زودی شاهد پایان وضعیت حاکمیت جهانی دلار باشیم چراکه در حال حاضر، همچنان دلار سهم مسلط نزدیک به ۵۹ درصد از کل ذخایر ارز خارجی جهان را دارا است.

تایم لاین تسلط دلار بر تجارت جهانی و جریان سرمایه در دنیا

دلار آمریکا طی چندین دهه بر تجارت جهانی و جریانات سرمایه تسلط داشته و با این حال بسیاری از کشور‌ها به دنبال جایگزینی برای دلار آمریکا هستند تا وابستگی خود را به ایالات متحده کاهش دهند. در واقع، در دهه ۱۹۲۰ پس از جنگ جهانی اول، جایگزینی دلار با پوند استرلینگ به عنوان ارز ذخیره بین المللی آغاز شد و ایالات متحده آمریکا یکی از دریافت کنندگان اصلی جریانات دوران جنگ طلا بوده است.

در ۱۹۴۴ تجارت بین المللی مطابق با موافقت نامه برتون وودز با استفاده از دلار آمریکا انجام شد و در نهایت، در دهه ۱۹۶۰ صادرات اروپا و ژاپن به همراه صادرات ایالات متحده بر مبنای دلار، رقابتی‌تر شد به نحوی که دلار‌های زیادی در سراسر جهان عرضه شد تا مبادله بر مبنای طلا را دشوار کند. اما در سال ۱۹۷۱ هم، رئیس جمهور نیکسون تبدیل مستقیم دلار به طلا را متوقف کرد تا جایی که در سال ۱۹۸۱ پس از سال‌ها تورم، دلار آمریکا دو سوم قدرت خرید خود را از دست داد.


بیشتر بخوانید: قیمت بیت کوین و ارز‌های دیجیتال امروز جمعه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ + جدول


اما در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ و در بحران مالی جهانی، سرمایه گذاران به دنبال دلار آمریکا بوده و انتظار داشتند این ارز ارزش خود را حفظ کند؛ هر چند در سال ۲۰۱۴ پس از الحاق کریمه، روسیه در پاسخ به تحریم‌های غرب، دلارزدایی را در اولویت خود قرار داد.

تجارت روبل- یوآن در ۸ ماه اخیر، ۸۰ برابر شد

حالا اگرچه از سال ۱۹۶۷ بانک‌های مرکزی جهان با هدف تنوع بخشی بیشتر به ذخایر خود، نسبت به خرید طلا با سرعت بیشتری اقدام کرده اند و بر اساس گزارش اتاق بازرگانی تهران، جنگ در اوکراین منجر به تحریم‌های غرب علیه روسیه شد و در نتیجه، روسیه و چین همکاری سیستم‌های مالی خود را عمیق‌تر نمودند، به طوری که تجارت روبل- یوآن طی هشت ماه اخیر ۸۰ برابر شده است. ضمن اینکه برزیل و آرژانتین هم در حال مذاکره برای ایجاد یک واحد پول مشترک هستند و امارات و هند هم در حال بررسی استفاده از روپیه برای تجارت کالا‌های غیرنفتی فی مابین می‌باشند.

اما در نهایت، با وجود این تحرکات، کمتر کسی انتظار دارد که به این زودی شاهد پایان وضعیت حاکمیت دلار در جهان باشد؛ به خصوص اینکه در حال حاضر بانک‌های مرکزی هنوز حدود ۶۰ درصد از ذخایر ارزی خود را به دلار نگهداری می‌کنند.

در این میان به نظر می‌رسد با توجه به بررسی جایگاه اهمیت دلار در اقتصاد جهانی و بررسی شاخص‌های مرتبط با آن، در حال حاضر دلار آمریکا در ۸ شاخص «سهم دلار از تجارت جهانی»، «سهم دلار از تولید ناخالص داخلی جهان»، «سهم دلار از وام‌های فرامرزی»، «سهم دلار از اوراق بدهی بین المللی»، «سهم و حجم دلار در تراکنش‌های خارجی بر اساس حجم معاملات فارکس»، «سهم دلار در قرارداد‌های تجاری» و «پرداخت‌های انجام شده از طریق سیستم پرداخت بین المللی سوئیفت»، در رتبه نخست نسبت به سایر ارز‌ها قرار دارد و با توجه به روند فعلی شاخص‌ها حداقل بازه زمانی ۲۰ تا ۳۰ ساله و طی کردن مراحل و فرآیند‌های بسیاری برای جایگزین ارز دیگری به جای دلار به عنوان ارز اول جهانی لازم است که طبق پیش بینی‌ها و آمار‌ها تحقق آن را به این زودی‌ها غیرمتحمل می‌سازد.

اما آنچه در آینده نزدیک ممکن است اتفاق بیفتد، تغییر در میزان مطلوبیت ذخیره احتیاطی اندوخته دلاری توسط کشور‌ها است و با توجه به اینکه یکی از مهمترین دلایل کشور‌ها برای دلارزدایی، موضوع تحریم‌های بین المللی و استفاده ایالات متحده آمریکا از دلار به عنوان ابزار تسلیحاتی علیه کشور‌های تحت تحریم است، لازم است ایران نیز اقداماتی در راستای کمرنگ نمودن نقش دلار در اقتصاد خود ضمن مدیریت بهتر درآمد‌های ارزی به ویژه درآمد‌های حاصل از صادرات نفت و گاز طبیعی از طریق بهینه سازی ترکیب سبد ارزی و مدیریت بهتر ذخایر ارزی خود در سایرکشور‌ها انجام دهد.

منبع: اقتصاد آنلاین
ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

قیمت روز روغن خوراکی + جدول

قیمت سکه و طلا امروز سه‌شنبه ۵ تیر ۱۴۰۳ + جدول

قیمت انواع خودرو‌های مزدا ۳، بسترن و کاپرا گروه بهمن امروز

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت انواع لپ تاپ لنوو + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز سه‌شنبه ۵ تیر ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز سه‌شنبه ۵ تیر ۱۴۰۳ + جدول

عکس/ قالیباف همه جا با سیسمونی شناخته شد

عکس / پورمحمدی گفت که سر قرار می رود

عکس/ خانواده شهید تندگویان حمایت از قالیباف را تکذیب کرد

عکس/ پاسخ تند مشاور وزیر روحانی به سخنان قاضی زاده هاشمی

عکس / واکنش خبرنگاران به وعده‌های خیالی و توهمی زاکانی و قاضی زا‌ده هاشمی

عکس/ یادآوری به قاضی زاده هاشمی؛ شلیک گاز اشک آور به تجمع جانبازان

عکس/ دروغ دوباره سعید جلیلی درباره صادرات نفت ایران

عکس/ چت جی بی تی هم وعده های زاکانی را خیالی دانست

عکس/ آیا ‌ظریف وزیر خارجه پورمحمدی هم هست؟

عکس/ معاون رئیسی در زمان حمله به سفارت انگلستان

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

وضعیت هواشناسی امروز

خیال خام قالیباف برای بیرون کشیدن دولت از اقتصاد/ واگذاری هر شرکت دولتی یعنی جمع کردن سفره هزاران ذی‌نفع

معرفی یک رژیم غذایی موثر برای مبتلایان به دیابت نوع ۲

عکس/استایل زیبای نعیمه نظام‌دوست در کنسرت بهنام بانی

عکس/تیپ شیک مائده سریال زخم‌کاری در یک مراسم رسمی

عکس/سلفی جواد عزتی و خانم بازیگر در پشت‌صحنه زخم کاری

حساسیت دلار به انتخاب رئیس جمهور آینده بالا رفت/ دولت بعدی نباید با حراج سکه به بازار جهت دهد/ مردم وعده طلایی زاکانی را شوخی می‌دانند

تصویری از زوج بی‌حاشیه سینمای ایران که وایرال شد

فیلم/حضور پزشکیان بر مزار شهید وطن سردار سلیمانی

اینفوگرافی/در آخرین مناظره انتخاباتی چه کسی مورد توجه بود؟

عکس/حمایت نماینده سیلی زن از قالیباف

عکس/این خوش سلیقگی کار کیست؟!

عکس /مهدوی‌کیا مهمان ویژه مراسم فیفا

عکس/توئیت انتخاباتی دختر سردار سلیمانی

محدودیت تازه و خبرساز برای مسافران حج

رئیس موسسه مصباح یزدی: جلیلی گزینه ماست

عکس/کنایه مهاجرانی به اشتباه دوباره قاضی‌زاده

تحریم‌های سفت و سخت و جدید آمریکا علیه ایران

فیلم/ظریف: اجازه نخواهیم داد اقلیت بر اکثریت حکومت کند

عکس/کنایه سنگین محمد فاضلی به نامزد‌های پوششی

عکس / لباس متفاوت قالیباف برای حضور در تبریز!

اکانت منتسب به جلیلی: مصمم ایستاده‌ام / طعنه آذری جهرمی: مگر اکانت فیک هم می‌تواند محکم بایستد؟

مشاور جلیلی: «دکتر» انصراف نخواهد داد

لورکوزن قیمت سردار آزمون را مشخص کرد

عکس /حاشیه مناظره؛ قاضی‌زاده هاشمی یک برنامه اقتصادی خود را خط زد!

جدیدترین خبر درباره افزایش ۹۰ درصدی حقوق بازنشستگان

پیش بینی بورس فردا چهارشنبه ۶ تیر ۱۴۰۳

عکس/توهین وحید یامین‌پور به پزشکیان

پیش بینی قیمت دلار فردا چهارشنبه ۶ تیر۱۴۰۳

عکس/ یک حامی پزشکیان در جشن غدیر آزادی

عکس/چهره جلیلی در لحظه دریافت عیدی، سوژه شده است

عکس/ قاب معنادار و پُربازتابی که امروز از زاکانی شکار شد

فیلم/پیام سیدمحمدخاتمی درباره انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳

عباس عبدی: پزشکیان قویترین تیم سیاست خارجی از جمله ظریف را در اختیار دارد

عکس/بازیگرانی که در فصل جدید پایتخت حذف شدند

عکس/فرزندان مصباح یزدی از سعید جلیلی حمایت کردند؟

پزشکیان: تا اختلافات را حل نکنیم معضلات را نمی‌توانیم برداریم

عکس/ کاندیدای زینب سلیمانی با این توییت لو رفت

فیلم/پورمحمدی: برخی وعده‌هایی که داده شد روی زمین قابل تحقق نیست

مجموعه صحت‌سنجی «خبر فکتیار» سخنان «قاضی‌زاده‌هاشمی» را نادرست و صحبت‌های «آذری‌جهرمی» را تایید کرد

دلار از خط قرمز سیاست‌گذار عبور کرد

روحانی: دولت سیزدهم هنوز به رشد اقتصادی اواخر دولت دوازدهم نرسیده

ممنوعیت فروش طلای دست دوم شامل مردم هم خواهد شد؟

حسن روحانی: در طول ۸ سال شاخص بورس بیش از ۲۰ برابر شد

بیانیه حمایت اقتصاددانان از دکتر مسعود پزشکیان

رضا گلزار هم در شهرت به گرد پای این آقا نمی‌رسد

پزشکیان: آمده‌ام مردم را از تنگنای تحریم برهانم

فیلم / نامزد‌ها جلوی دوربین ژست گرفتند

زاکانی: پزشکیان از افراد گردن‌کلفت دفاع می‌کند