تاریخ انتشار: ۰۸:۴۸ - ۲۹ اسفند ۱۴۰۳

نظم جدید خاورمیانه توهم یا واقعیت؟

جنگ غزه و پیامد‌های آن نظم منطقه‌ای را تحت‌تاثیر قرار داده، اما تغییرات بنیادینی ایجاد نکرده است. اسرائیل در تلاش برای تثبیت برتری نظامی، با محدودیت‌هایی روبه‌رو ست، ایران باوجود فشار‌ها همچنان نفوذ دارد و ترکیه به‌تدریج موقعیت خود را تقویت می‌کند.

نظم جدید خاورمیانه

اقتصاد۲۴- بازگشت ترامپ، حمایت آمریکا از اسرائیل را تشدید کرده، اما سیاست کلی واشنگتن دگرگون نشده است. در نهایت، روند‌های کنونی به جای شروع نظمی کاملا جدید، بیشتر استمرار رقابت‌های گذشته را تداعی می‌کند. کریستوفر فیلیپس، استاد روابط بین الملل دانشگاه کوئین مری لندن و نویسنده کتاب «نبرد برای سوریه» در پایگاه خبری میدل ایست آی نوشت: پیامد‌های جنگ اخیر اسرائیل در غزه بسیاری از تحلیلگران را به این باور رسانده که نظم منطقه‌ای خاورمیانه دستخوش تغییرات عمیقی شده است. این ادعا‌ها بر پایه چند تحول کلیدی استوار است: اسرائیل اعلام کرده که حماس و حزب‌الله را تضعیف کرده، مناطق جدیدی در لبنان و سوریه را تحت کنترل خود درآورده است، ایران تا حدودی از این میدان‌ها عقب‌نشینی کرده و سقوط بشار اسد در سوریه به بهبود موقعیت ترکیه انجامیده است.

محدودیت‌های برتری نظامی اسراییل

بازگشت دونالد ترامپ به قدرت و تغییر رویکرد واشنگتن، بار دیگر بحث‌ها درباره شکل‌گیری نظمی تازه در خاورمیانه را داغ کرده است. اما آیا این تحولات واقعا از دگرگونی عمیقی خبر می‌دهند؟ بخش زیادی از پیشروی‌های اخیر اسرائیل به حوادث گذشته برمی‌گردد. با وجود آنکه شدت خسارت‌ها و تلفات انسانی در غزه و لبنان بی‌سابقه بوده، اما تاکتیک‌های نظامی اسرائیل تفاوت چشمگیری با گذشته ندارند. در واقع، حماس و حزب‌الله از جهاتی یادآور سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ هستند، زمانی که اسرائیل از طریق مداخلات نظامی و اشغالگری به‌دنبال تضعیف این گروه‌ها و ایجاد مناطق حائل بود. اهداف امروز اسرائیل نیز در اصل تفاوت چندانی با آن زمان ندارد.

با این حال، هرچند اسرائیل موفق شد سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) را از لبنان بیرون براند، اما جنگ ۱۹۸۲ موجب ظهور دشمنی جدید به نام حزب‌الله شد. این تحول نه تنها امنیت اسرائیل را تقویت نکرد، بلکه به بهبود موقعیت آن در منطقه شامات نیز منجر نشد. در حقیقت، به جای آغاز دوره‌ای از برتری منطقه‌ای، دهه ۱۹۸۰ اسرائیل را درگیر اشغالی فرسایشی کرد که در نهایت به عقب‌نشینی و مصالحه ختم شد. اگرچه شرایط امروز تغییر کرده، اما این ناکامی‌ها نشانگر محدودیت‌های اسرائیل به‌ویژه در عرصه نظامی هستند و این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا اسرائیل قادر است برتری نظامی خود را به هژمونی منطقه‌ای تبدیل کند.

نگاه رایج به ایران نیازمند بازنگری است. اگرچه ایران متحمل آسیب‌هایی شده، اما این به معنای شکست آن نیست. این کشور همچنان نفوذ قابل توجهی در عراق دارد و متحدان یمنی‌اش با دست بالا از درگیری‌ها بیرون آمده‌اند. حتی اگر برخی تصور کنند حماس و حزب‌الله تضعیف شده‌اند، این گروه‌ها همچنان فعال هستند. 


بیشتر بخوانید: خاورمیانه در التهاب؛ واشنگتن دندان‌های نیش خود را نشان داد / نتیجه جنگ آمریکا و یمن به کجا می‌کشد؟


نفوذ ترکیه در شامات؛ آغاز یک اتحاد استراتژیک با دمشق؟

موضع منطقه‌ای ایالات متحده همچنان به اصول گذشته پایبند است و تغییر بنیادینی در آن دیده نمی‌شود. دو محور اصلی سیاست ترامپ، یعنی حمایت قاطع از اسرائیل و افزایش تحریم‌ها علیه ایران، درواقع ادامه سیاست بسیاری از روسای جمهور پیشین محسوب می‌شود. البته تمایل ترامپ برای «در اختیار گرفتن» غزه، جنبه‌ای نو دارد، اما هنوز مشخص نیست که این پیشنهاد تا چه حد جدی است یا صرفا ابزاری برای فشار بر حماس و رهبران عرب به شمار می‌آید. در خارج از چارچوب اسرائیل و ایران، تمرکز اصلی ترامپ بر مسائل فراتر از خاورمیانه است. با این حال، برخی تغییرات اخیر پتانسیل ایجاد تحولات بزرگی را دارند. سقوط حکومت اسد می‌تواند رویدادی بزرگ باشد، شبیه به سرنگونی صدام حسین در سال ۲۰۰۳ که نظم داخلی و بین‌المللی عراق را به کلی تغییر داد.

آینده سوریه همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است. رویداد‌های اخیر که با خشونت‌های گسترده همراه بوده، احتمال کشیده شدن این کشور به دور تازه‌ای از درگیری را افزایش داده و امید‌ها برای برقراری ثبات و اتحاد در سوریه را به خطر انداخته است. هرچند تبدیل سوریه به متحد ترکیه و امکان استقرار پایگاه‌های نظامی در خاک آن تغییری مهم به نظر می‌رسد، این روند یک تحول ناگهانی نیست.

از زمان به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در سال ۲۰۰۲، ترکیه به‌طور پیوسته نفوذ منطقه‌ای خود را گسترش داده و در مناطقی مانند قطر، لیبی، سومالی، شمال عراق و شمال سوریه حضور نظامی داشته است. اکنون اگر دمشق به جایگاه یک متحد آنکارا تغییر یابد، می‌تواند نفوذ ترکیه در منطقه شامات را تعمیق ببخشد و تنش‌ها با اسرائیل را افزایش دهد. با این حال، این تغییر در چارچوب الگوی موجود سیاست خارجی ترکیه رخ می‌دهد و یک دگرگونی بنیادین محسوب نمی‌شود.

توافق میان نیرو‌های دموکراتیک سوریه (SDF) و احمد الشرع، رئیس‌جمهور جدید دمشق، بر سر ادغام نیرو‌های کرد در ارتش ملی سوریه، در کنار فراخوان عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پ‌ک‌ک برای پایان دادن به جنگ چهار دهه‌ای با ترکیه می‌تواند تحولی تاریخی قلمداد شود. اما هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت که این تحولات از سطح اعلامیه‌ها فراتر خواهند رفت یا نه. آیا این روند‌ها نویدبخش شکل‌گیری نظمی جدید در خاورمیانه هستند؟ همان‌طور که فرد هالیدی زمانی گفته بود، گویا هر دهه رویداد‌هایی در منطقه رخ می‌دهد که زمینۀ ژئوپلیتیکی خاورمیانه را به لرزه می‌اندازد و بسیاری را وادار می‌کند تا از آغاز عصری تازه سخن بگویند.

بهار عربی در سال ۲۰۱۱، جنگ علیه تروریسم از ۲۰۰۱ و جنگ خلیج فارس در ۱۹۹۱ همگی در ابتدا تغییرات بنیادینی را برای منطقه وعده می‌دادند. اما همان‌طور که فرد هالیدی هشدار داده بود، با گذشت زمان، الگوی تداوم بر هرگونه تغییر اساسی غالب شده است. به نظر می‌رسد این مساله در مورد تحولات اخیر نیز صدق کند. نمی‌توان میزان تغییرات واقعی در مقایسه با گذشته را بیش از حد بزرگ جلوه داد. بسیاری از قدرت‌های منطقه‌ای، مانند کشور‌های خلیج فارس و مصر، به شرایط جدید واکنش نشان داده و خود را تطبیق داده‌اند، اما این تغییرات در مواضع سیاستی‌شان بنیادین نبوده است.

اسرائیل همچنان در تلاش برای تبدیل برتری نظامی به نفوذ سیاسی منطقه‌ای با چالش‌هایی روبه‌روست. روند گسترش نفوذ ترکیه تدریجی بوده و نه یک تحول ناگهانی. همچنین، اگرچه ایران تحت فشار قرار گرفته، همچنان از عرصه رقابت منطقه‌ای کنار نرفته است. این واقعیت که منطقه دچار تحولات قابل‌توجهی شده، انکارناپذیر است، اما اینکه این تحولات به‌واقع آغاز یک «نظم جدید» باشد، هنوز مشخص نیست. در بلندمدت، عوامل خارجی ممکن است تاثیرات بیشتری بر آینده منطقه داشته باشند: واکنش جهانی به ریاست‌جمهوری ترامپ، تغییرات احتمالی در ائتلاف‌های ایالات متحده و اروپا و احیای نقش بین‌المللی روسیه می‌تواند پیامد‌هایی غیرمنتظره و تاثیرگذار برای خاورمیانه به همراه داشته باشد.

منبع: دنیای اقتصاد
ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

عکس/ اولین تصاویر از جنگنده F-۴۷ ساخت شرکت بوئینگ

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت سکه و طلا امروز جمعه ۱ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت سکه و طلا امروز شنبه ۲ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت مرغ، گوشت سفید و تخم مرغ در بازار + جدول

قیمت انواع لپ تاپ مایکروسافت امروز + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز جمعه ۱ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت دلار و یورو امروز جمعه ۱ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز جمعه ۱ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز شنبه ۲ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز شنبه ۲ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت دلار و یورو امروز شنبه ۲ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

عکس/ عروسی سام درخشانی ۱۰ سال پیش با حضور همایون شجریان، امیرآقایی و نوید محمدزاده

عکس مظفرالدین شاه قاجار ۱۳۸ سال پیش بر روی پوستر ماشین تحریر آمریکایی

عکس/ آتش بازی محمدرضا شجریان و اکبر عبدی ۴۰ سال پیش همراه با همایون

عکس/ فوزیه در کنار همسر دومش حدود ۷۵ سال پیش

عکس/ زیبایی مه صبحگاهی بهاری در جهان‌نما گلستان

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

ارزان‌ترین سکه پارسیان هم میلیونی شد

امیدواری نماینده ترامپ برای سفر به ایران

واردات خودرو در سال ۱۴۰۴ به کدام سو می‌رود؟

حال و هوای حرم امام هشتم در نوروز

بساط دلارفروشی باید برچیده شود

دادگاه شهردار استانبول آغاز شد

شکست خاتون بم برابر کره‌جنوبی

هشدار فرماندار به شهروندان تهران

کاهش شدید مناب آبی کشور؛ تابستان خشک در راه است

ماجرای طلب ۲۰ میلیاردی پرسپولیس از بیرانوند چیست؟

عکس/ تصویری جالب از زنان نوازنده دوره قاجار در یک مهمانی سلطنتی

محاکمه بازیگر مشهور به اتهام تعرض جنسی

فیلم/ شلیک گاز اشک‌آور در میان معترضان استانبولی

تاریخ پخش و جزئیات سریال جدید هری پاتر

فیلم/ عذرخواهی جواد خیابانی از وزیر جهاد و کشاورزی

اینفوگرافی/ مقایسه بازدهی بازار طلا و دلار در ۶ ماهه پایانی دولت رئیسی و ۶ ماهه نخست دولت پزشکیان

ابوالفضل پورعرب: پسرم به خاطر من جوانی نکرد

عکس/ پوستر AFC برای تبریک تولد شناسنامه‌ای علی دایی

بحران در بازار کار ایران؛ دماسنج نرخ بیکاری روی مرز هشدار

پیام تبریک نوروزی متفاوت مصطفی پورمحمدی

قیمت مرغ، گوشت سفید و تخم مرغ + جدول

قیمت انواع لپ تاپ مایکروسافت + جدول

قیمت دینار عراق امروز + جزئیات

قیمت لیر ترکیه امروز + جزئیات

کاهش دمای تهران از فردا

فراخوان جشنواره رسانه‌ای «نه به تصادف!» منتشر شد

بورس در سال ۱۴۰۳؛ از سقوط اعتماد تا رشد نماد‌های خاص

۱۹۰۰ میلیارد تومان بودجه ورزشگاه آزادی برای آبروریزی ایران!

بیت کوین عقب نشینی کرد

رکود تورمی وضعیت بازار مسکن را بحرانی کرد

نقره داغ رانندگان متخلف؛ اجرای طرح توقیف خودرو

عکس/ تغییر چهره شوکه کننده بازیگر سریال بزنگاه پس از ۱۶ سال

فیلم/ افشاگری شریفی‌نیا از انتخاب گوگوش برای بازی در سریال امام علی (ع)

درخواست رسمی الجولانی برای استرداد بشار اسد

رقابت تارا و دنا در سال ۱۴۰۳ + نمودار

آمار کشته‌های تصادفات نوروزی به ۱۶۷ نفر رسید

حذف چهار صفر از پول ملی امسال اجرایی می‌شود؟

تکلیف مشمولان جدید سهام عدالت چه شد؟

برنامه ترامپ برای تحریم نفت ایران از زبان سخنگوی وزارت خارجه آمریکا

بازار مسکن در سال ۱۴۰۴ به کدام سمت و سو می‌رود؟

جورج فورمن قهرمان افسانه‌ای بوکس درگذشت

طلای جهانی روی دور رکوردزنی

عکس/ دورهمی زنان قاجار در گرد کرسی

گران‌فروشی عجیب برنج در فروشگاه‌های آنلاین + عکس

جاده کندوان تا ساعت ۲۴ یکطرفه شد

ترامپ دسترسی بایدن و هریس به اطلاعات محرمانه را قطع کرد

بازار سیاه بنزین در جاده‌های شمال؛ یا در صف بمانید یا لیتری ۳۰ هزار تومان بپردازید!

اینفوگرافی/ کارگران در سال ۱۴۰۴ چند ساعت باید کار کنند؟

وضعیت بحرانی ناوگان جاده‌ای؛ مرگ در کمین مسافران

آشنایی با مدل‌های مختلف احیا با تمرکز بر بازسازی ساختاری