ترامپ و کیم در بنبست؛ مسکو وارد شد/ آیا مذاکرات آمریکا و کره شمالی شکست میخورد؟
اقتصاد۲۴- با نزدیک شدن بازگشت ترامپ به کاخ سفید تیم سیاست خارجی او در حال شکلگیری است. ترامپ الکس وونگ را که در دوره نخست ریاستجمهوریاش در مذاکرات سطح کاری با کره شمالی نقش داشت بهعنوان معاون اصلی مشاور امنیت ملی منصوب کرده است. البرج کولبی که پیشتر از یک توافق کنترل تسلیحاتی با کره شمالی حمایت میکرد به سمت معاون وزیر دفاع برگزیده شده و ریچارد گرنل سفیر پیشین آمریکا در آلمان نیز بهعنوان فرستاده ویژه مأموریتهای خاص منصوب شده است. فردی که سابقه جدی کار روی پرونده کره شمالی دارد و از حامیان گفتوگو با پیونگیانگ است.
گزارشها حاکی از آن است که تیم ترامپ در حال بررسی ازسرگیری گفتوگو با کیم جونگاون رهبر کره شمالی است. ترامپ در جریان کارزار انتخاباتی خود بارها به رابطه شخصیاش با کیم اشاره کرد و آن را عامل اصلی توقف آزمایشهای موشکی کره شمالی دانست.
با این حال اگر بپذیریم کره شمالی از این چشمانداز هیجانزده شده هنوز که نشانهای از آن بروز نداده. نهتنها پیونگیانگ پیروزی انتخاباتی ترامپ را پوشش خبری نداد بلکه بارها تأکید کرد که اهمیتی ندارد چه کسی رئیسجمهور آمریکا باشد. در ماه ژوئیه خبرگزاری رسمی کره شمالی صراحتاً اعلام کرد که: «سیاست خارجی یک دولت و احساسات شخصی باید کاملاً از یکدیگر تفکیک شوند». در نشست پایان سال نیز کره شمالی «سختگیرانهترین» سیاست خود در قبال ایالات متحده را تصویب کرد و در ژانویه با آزمایش دو موشک بالستیک میانبرد پیام خود را آشکارا ارسال کرد.
در عین حال پیونگیانگ سیاست ابهام حسابشدهای را در پیش گرفته است. در حالی که حتی احتمال پیشنهاد گفتوگو از سوی ترامپ را نادیده میگیرد متن کامل قانون اساسی اصلاحشده خود را نیز منتشر نکرده است. قانونی که در آن کره جنوبی بهعنوان «دولت متخاصم» تعریف شده است. به نظر میرسد بهویژه در شرایط بحران سیاسی کره جنوبی پس از اعلام نافرجام حکومت نظامی در ماه گذشته راهبرد «صبر و انتظار» در پیش گرفته شده. پیروزی احتمالی یک رئیسجمهور لیبرال در کره جنوبی در سال ۲۰۲۵ سناریویی نهچندان دور از ذهن است. این را بگذاریم کنار تلاش ترامپ برای گفتوگو که میتواند بار دیگر شتابی شبیه دوران ریاستجمهوری مون جائه-این ایجاد کند.
ولی اینکه چنین گفتوگویی به توافقی واقعی بینجامد مسئلهای کاملاً جداست. هرچند سه دیدار ترامپ و کیم در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ به نتیجه ملموسی نرسید، اما دو طرف درک روشنتری از انتظارات متقابل بهویژه در مورد دامنه کاهش تحریمهای آمریکا در برابر توقف برنامه هستهای کره شمالی به دست آوردند. مانع اصلی این بار نه خود برنامه هستهای کره شمالی بلکه اتحاد این کشور با روسیه است.
زمانی که گفتوگوهای آمریکا و کره شمالی در سال ۲۰۱۸ آغاز شد پیونگیانگ سود چندانی از مسکو نمیبرد. روسیه تحریمهای بینالمللی علیه کره شمالی را اجرا میکرد و کارگران کره شمالی را اخراج کرده بود. در آن مقطع توافق با آمریکا برای کاهش تحریمها منفعتی بزرگ برای کره شمالی به شمار میرفت.
بیشتر بخوانید:عکس/ بازدید کیم از محل ساخت زیردریایی هستهای کره شمالی
اما محاسبات کره شمالی اکنون تغییر کرده است. در مارس ۲۰۲۴ روسیه رژیم تحریمهای سازمان ملل علیه کره شمالی را وتو کرد. مسکو همچنین در قبال مشارکت نیروهای کره شمالی در جنگ روسیه و اوکراین با ارائه فناوری و پول به احیای صنایع دفاعی و توسعه روستایی این کشور کمک کرده است. افزون بر این روسیه تأیید کرده که در صورت حمله به کره شمالی به آن یاری خواهد رساند.
پاداشهایی که روسیه ارائه میدهد بهمراتب بیش از آن چیزی است که ایالات متحده میتواند عرضه کند. حداکثر امتیاز آمریکا به رسمیت شناختن کره شمالی بهعنوان یک قدرت هستهای همراه با کاهش محدود تحریمهاست.
ایالات متحده همچنین در شرایطی که نیروهای کره شمالی در جنگ اوکراین حضور دارند برای رسیدن به توافق با پیونگیانگ با دشواری جدی مواجه خواهد شد. هر توافقی باید تکلیف این نیروها را نیز روشن کند تا تهدید علیه متحدان اروپایی آمریکا کاهش یابد. چنین توافقی همچنین وابسته به بهبود روابط آمریکا و روسیه خواهد بود چراکه مسکو احتمالاً اجازه نخواهد داد کره شمالی از تعهدات دفاعی خود شانه خالی کند یا نیروهایش را از جبهه غربی روسیه خارج سازد آن هم در شرایطی که روسیه با کمبود نیرو روبهروست. پیونگیانگ نیز نگرانیهای امنیتی روسیه را بسیار جدی میگیرد، زیرا در صورت بروز جنگ دوم در شبهجزیره کره به کمک نظامی مسکو نیاز خواهد داشت. از این رو سرنوشت جنگ اوکراین تأثیری مستقیم بر چشمانداز هرگونه توافق آمریکا و کره شمالی دارد.
مذاکرات آمریکا و کره شمالی که صرفاً بر دامنه برنامه هستهای متمرکز بودهاند بهندرت موفق شدهاند. هرچند توافق هستهای احتمالی در سال ۲۰۱۹ بهراحتی میتوانست حمایت روسیه و چین را جلب کند. اما اکنون که عامل روسیه پیچیدهتر شده ترامپ ناچار است همزمان با پیونگیانگ و مسکو وارد معامله شود، زیرا هر توافقی نباید به زیان منافع روسیه تمام شود. در عین حال کره شمالی هیچ نشانهای از توقف ارسال مهمات و نیرو به روسیه نشان نمیدهد.
ابهامورزی کره شمالی در قبال ترامپ و کره جنوبی نشان میدهد که این کشور دیپلماسی را بهطور کامل کنار نگذاشته است. با این حال ایالات متحده نمیتواند با همان پیشنهادهای گذشته به میز مذاکره بازگردد و انتظار نتیجهای متفاوت داشته باشد.
