دیپلماسی در سایه اعتراضات؛ چرا نقش عمان دوباره پررنگ شد؟
اقتصاد۲۴- همزمان با تداوم اعتراضات داخلی و تشدید فشارهای سیاسی و امنیتی خارجی، دیپلماسی ایران وارد فاز تحرک تازهای شده است؛ از سفر عباس عراقچی به لبنان با همراهی یک هیأت اقتصادی تا سفر قریبالوقوع وزیر خارجه عمان به تهران. مجموعه این تحرکات، حامل پیامی فراتر از دیدارهای معمول دیپلماتیک است، گویی تهران میخواهد نشان دهد همزمان قادر است روابط منطقهای، کانالهای میانجیگری و دیپلماسی اقتصادی خود را فعال نگه دارد.
چرا این رفت و آمدها مهم است؟
سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به لبنان در شرایطی انجام میشود که فضای داخلی کشور تحتتأثیر اعتراضات اقتصادی و نارضایتیهای اجتماعی قرار دارد و همزمان برخی دولتهای غربی با صدور هشدارهای سفر، تلاش کردهاند تصویر ناامنی از ایران ارائه دهند. با این حال، تهران درست در همین مقطع، مسیر دیپلماسی منطقهای خود را نهتنها متوقف نکرده، بلکه آن را پررنگتر از قبل دنبال میکند.
عراقچی در آستانه این سفر تأکید کرده روابط ایران با کل مجموعه لبنان همواره برقرار بوده و تهران بهدنبال گسترش این مناسبات است. همراهی یک هیأت اقتصادی با وزیر خارجه نیز نشان میدهد که این سفر صرفاً سیاسی نیست و پیام روشنی برای شرکای منطقهای دارد: ایران حتی در شرایط فشار داخلی و خارجی، از پیگیری همکاریهای اقتصادی منطقهای عقبنشینی نمیکند.
همزمان با این تحرک، پیام مکتوب عراقچی به فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، که اخیراً از سوی سفیر ایران در بغداد تحویل داده شد، نشانهای دیگر از فعالبودن کانالهای دیپلماتیک تهران در منطقه است؛ پیامی که از تداوم گفتوگو، مدیریت تنشها و تقویت همکاریهای منطقهای حکایت دارد.
عمان؛ ضلع مکمل دیپلماسی آرام
در کنار این تحرکات، خبر سفر قریبالوقوع بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به تهران لایه تازهای به معادلات دیپلماتیک ایران اضافه کرده است. عمان طی سالهای گذشته نقش کلیدی در میانجیگریهای حساس منطقهای و حتی ارتباطات غیرمستقیم ایران و غرب ایفا کرده و حضور وزیر خارجه این کشور در تهران، آن هم در چنین مقطعی، نمیتواند تصادفی تلقی شود.
سفر قریبالوقوع وزیر خارجه عمان به تهران، بیش از یک دیدار دیپلماتیک معمول است و نقش مسقط بهعنوان میانجی کمهزینه و مورد اعتماد دوباره برجسته شده است. عمان با حفظ سیاست «بیطرفی فعال» میتواند پیامهای تهران را به بازیگران منطقهای و فرامنطقهای منتقل کند، بدون آنکه اعتراضات داخلی یا فشارهای خارجی روند تصمیمگیری کشور را مختل کند. این اقدام، همزمان با مدیریت اعتراضات داخلی، نشان میدهد ایران قادر است دیپلماسی اقتصادی و سیاسی خود را فعال نگه دارد و پیام روشنی به شرکای منطقهای و جهانی بدهد: تهران در مقاطع حساس از مسیر دیپلماسی کوتاه نمیآید و به واسطههای مطمئن برای کاهش تنشها تکیه میکند.
در شرایطی که عراقچی صراحتاً اعلام کرده «اکنون زمان مناسبی برای مذاکره نیست»، اما همزمان تأکید دارد ایران هرگز میز مذاکره را ترک نکرده، سفر وزیر خارجه عمان میتواند نشانهای از تداوم دیپلماسی پشتپرده و حفظ کانالهای ارتباطی باشد؛ کانالهایی که تهران نمیخواهد آنها را قربانی فشارهای سیاسی یا ناآرامیهای داخلی کند.
مواضع اخیر عراقچی درباره اعتراضات داخلی نیز قابلتوجه است. او با تأکید بر اینکه مسائل داخلی ایران به هیچ دولت خارجی مربوط نیست، تلاش کرده مرز روشنی میان «دیپلماسی خارجی» و «تحولات داخلی» ترسیم کند. این پیام، هم خطاب به غرب است که از اعتراضات بهعنوان ابزار فشار استفاده میکند و هم خطاب به شرکای منطقهای که تهران همچنان بازیگری باثبات و قابل اتکاست.
دیپلماسی در چند مسیر موازی
مجموعه این تحولات نشان میدهد سیاست خارجی ایران در روزهای پرالتهاب، بر یک راهبرد چندمسیره استوار شده است. از یک سو تقویت روابط سیاسی و اقتصادی با متحدان منطقهای مانند لبنان، از سوی دیگر حفظ و فعال نگه داشتن کانالهای میانجیگری از مسیر کشورهایی مانند عمان، و در نهایت ارسال این پیام که فشار داخلی و خارجی، به معنای انفعال دیپلماسی تهران نیست.
پیام نهایی روشن است؛ ایران میخواهد نشان دهد حتی در شرایط بحران، همچنان قادر است بازیگر فعال دیپلماسی منطقهای باقی بماند؛ نه منزوی، نه منفعل و نه تحتتأثیر فشارهای بیرونی.
