گرگومیش مذاکرات ایران و آمریکا / گزارشی از دستور پزشکیان برای آغاز مذاکره و ابهام در مسیر پیشرو
اقتصاد۲۴- در روزهای اخیر، مجموعهای از اخبار و اظهارات رسمی نشان میدهد روندهای دیپلماتیک میان ایران و آمریکا بار دیگر وارد مرحلهای جدید شده و احتمال آغاز مذاکرات هستهای میان دو کشور بیش از گذشته تقویت شده است؛ روندی که همزمان با تحرکات منطقهای و بینالمللی، ازجمله نقشآفرینی کشورهای همسایه، روسیه و حتی رژیم صهیونیستی دنبال میشود.
خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه در دولت گزارش داد که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، دستور آغاز مذاکرات را صادر کرده است. براساس این گزارش، گفتوگوهای احتمالی ایران و آمریکا صرفا در چارچوب موضوع هستهای انجام خواهد شد و سایر موضوعات در دستور کار این مذاکرات قرار ندارد.
این خبر، نخستین تأیید غیررسمی از تصمیم سطح عالی دولت برای ورود به فاز جدید گفتوگوها تلقی میشود. همزمان، خبرگزاری تسنیم نیز به نقل از یک منبع آگاه نوشت که احتمال آغاز مذاکرات ایران و آمریکا با حضور مقامات ارشد دو کشور در روزهای آینده وجود دارد. به گفته این منبع، اگرچه زمان و مکان این دیدار هنوز نهایی نشده، اما مذاکرات احتمالی در سطح «سیدعباس عراقچی» از طرف ایران و «استیو ویتکاف»، نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا، انجام خواهد شد.
در همین راستا اسماعیل بقایی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران، در پاسخ به پرسشی درباره ادعای دریافت ضربالاجل از سوی آمریکا تأکید کرد جمهوری اسلامی ایران هیچگاه پذیرای اولتیماتوم و ضربالاجل نبوده است و چنین موضوعی صحت ندارد. او با اشاره به رویکرد ایران در دیپلماسی، گفت: ایران در عین صداقت و جدیت، اجازه نمیدهد از مذاکره بهعنوان ابزار فشار استفاده شود.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین درباره اخبار منتشرشده درخصوص برگزاری مذاکرات در ترکیه اظهار کرد که ایران در حال بررسی کلیات و جزئیات مرتبط با پیشبرد این روند دیپلماتیک است.
بیشتر بخوانید:هشدار وزیر دفاع آمریکا به ایران برای آغاز مذاکره
او از تشدید «مساعی جمیله» کشورهای منطقه خبر داد و افزود که تماسهای مستمر از سوی همسایگان و بازیگران منطقهای در جریان است. به گفته او، ایران با حساسیت ویژهای به عنصر زمان مینگرد و هر روز تعجیل در رفع یا کاهش تحریمهای غیرقانونی را یک دستاورد تلقی میکند.
در سطح منطقهای، فارس به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد که «استیو ویتکاف»، نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا در امور خاورمیانه، بهزودی وارد تلآویو خواهد شد. براساس گزارش رادیو ارتش و کانال ۱۳ تلویزیون اسرائیل، ویتکاف در این سفر با بنیامین نتانیاهو و مقامات ارشد نظامی اسرائیل دیدار خواهد کرد و موضوع اصلی این گفتوگوها، ایران عنوان شده است. شبکه «القاهره الاخباریه» نیز این مسئله را تأیید کرده است.
بیشتر بخوانید:رایزنی عراق با ایران و آمریکا با هدف فراهم شدن گفتوگو
در بُعد دیگر، ایسنا به نقل از «دمیتری پسکوف»، سخنگوی کاخ کرملین، گزارش داد که روسیه آمادگی دارد خدمات انتقال اورانیوم مازاد کشورها را بهعنوان راهکاری برای حل اختلافات مذاکراتی ارائه کند. پسکوف تأکید کرد که مسکو با همه طرفهای ذینفع در مذاکرات هستهای ایران در تماس است و این پیشنهاد میتواند بخشی از راهحلهای دیپلماتیک پیشرو باشد.
مجموع این تحولات نشان میدهد فضای دیپلماتیک پیرامون پرونده هستهای ایران، درحالیکه همچنان با حساسیتها و ملاحظات جدی همراه است، وارد مرحلهای فعالتر شده و روزهای آینده میتواند در تعیین مسیر این گفتوگوها نقشی تعیینکننده ایفا کند.
ابهام در مسیر پیشرو
در فضای کنونی که بار دیگر نشانههایی از تحرک دیپلماتیک در پرونده هستهای ایران و آمریکا دیده میشود، نباید از کنار برخی علائم هشداردهنده بهسادگی عبور کرد. آنچه از مواضع غیررسمی و پیامهای منتقلشده از سوی طرف آمریکایی برمیآید، این است که مطالبات واشنگتن صرفا به خروج یا محدودسازی اورانیوم غنیشده با خلوص ۶۰ درصد محدود نمیشود، بلکه نگاه ایالات متحده به سمت کل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران متمایل شده است. چنین رویکردی، در عمل به معنای عبور از چارچوبهای پیشین و طرح مطالباتی حداکثری است که میتواند مسیر پیشرو را با ابهامها و مخاطرات جدی مواجه کند.
این تغییر لحن و دامنه خواستهها، این گزاره را تقویت میکند که نمیتوان بهسادگی درباره آینده مذاکرات خوشبین بود. تجربههای گذشته نشان داده است هرگاه سقف مطالبات آمریکا افزایش یافته، روند گفتوگوها یا فرسایشی شده یا به بنبست رسیده است. با این حال، در معادلات دیپلماسی، امید همچنان یک ضرورت است؛ امید به اینکه عقلانیت سیاسی بر رویکردهای فشارمحور غلبه کند و مسیر تعامل از دل تهدید و مطالبه حداکثری عبور کند. درعینحال نمیتوان این احتمال را نادیده گرفت که هر دو طرف، بهویژه تهران، در مقطع کنونی به دنبال نوعی «خبردرمانی» و مدیریت افکار عمومی باشند؛ رویکردی که با تولید سیگنالهای مثبت دیپلماتیک، به فرسایش زمان و کاهش فشارهای فوری کمک میکند.
این تاکتیک اگرچه میتواند در کوتاهمدت از تشدید بحران جلوگیری کند، اما در صورت فقدان اراده واقعی برای توافق، صرفا بحران را به آیندهای پرهزینهتر منتقل خواهد کرد. از اینرو دیپلماسی امروز بیش از هر زمان دیگری بر لبه امید و هشدار حرکت میکند.
