حذف حمایتها در سایه دهکبندی معیوب/ آیا کالابرگ برخی خانوارها قطع میشود؟
اقتصاد۲۴- اگرچه طرح کالابرگ الکترونیکی به عنوان یکی از اصلیترین برنامههای حمایتی از خانوارها معرفی شده، با اینحال امروز در جریان بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵ برخی نمایندگان مجلس از حذف برخی دهکهای درآمدی از حمایتهای کالابرگی سخن گفتند.
در جلسه علنی امروز یکشنبه مجلس شورای اسلامی، محسن زنگنه، سخنگوی کمیسیون برنامه و بودجه اعلام کرد که کالابرگ باید در بودجه سال آینده تنها به «هفت دهک پایین» اختصاص یابد و برای سه دهک بالای درآمدی دیگر در بودجه منابعی منظور نشود. زنگنه با اشاره به اعداد منابع مالی اظهار داشت که در سال آینده ۳۰۰ همت یارانه نقدی، ۹۹۶ همت اعتبار کالابرگ و ۱۵۰ همت مستمری خانوادههای تحت پوشش کمیته امداد پرداخت خواهد شد که مجموعاً بیش از ۱۴۴۶ همت را شامل میشود؛ رقمی حدود ۲۳ درصد منابع عمومی کشور و این حمایت تنها برای دهکهای پایین در نظر گرفته شده است.
همزمان، زنگنه تاکید کرد که حذف سه دهک بالای درآمدی از فهرست دریافتکنندگان یارانه کالابرگ به اندازه کل منابع نفت در بودجه صرفهجویی میکند؛ نگاهی که نشان میدهد تصمیمگیران اقتصادی قصد دارند تا با بازتوزیع منابع و قطع حمایت از خانوارهای بالاتر، فشار مالی بودجه را کاهش دهند.
بیشتر بخوانید: کالابرگ آخرین سنگر معیشت خانوارهای کمدرآمد/ اتحادیه سوپرمارکتها: تأخیر در تسویه حساب، انگیزه اصناف برای اجرای کالابرگ را کاهش میدهد
اما این اظهارات با وعده قبلی دولت مبنی بر اختصاص کالابرگ به همه ایرانیان در ازای حذف ارز ترجیحی در تناقض است. حالا، اما به نظر میرسد در مقام اجرا، این طرح به سمت هدفمندتر شدن سوق پیدا کرده و محدودیتهای بیشتری برای دریافتکنندگان در نظر گرفته میشود، به طوری که حمایت عمومی وعده داده شده به بخش مشخصی از جامعه محدود خواهد شد.
با نظام دهک بندی معیوب عدالت ممکن نیست
یکی دیگر از محورهای بحثبرانگیز این روزها، نظام دهکبندی است که عباس گودرزی، سخنگوی هیئترئیسه مجلس آن را به شدت نقد کرده و میگوید نحوه فعلی دهکبندی اشتباه است و باید از شیوه جمعیتی به سمت درآمدی تغییر یابد. به گفته گودرزی، مرزهای دهکها چنان باریک شده که افراد با شرایط مشابه، در دهکهای متفاوت قرار میگیرند و این موضوع باعث میشود که کسانی که واقعاً نیازمند هستند نتوانند از حمایتهای اجتماعی بهرهمند شوند. او هشدار داده که حذف دهکهای ۸، ۹ و ۱۰ به صورت یکجا «اشتباه» است و نظام اقتصادی باید دقیقتر تعریف شود تا عدالت حمایتی برقرار شود.
در حالی که این نقدها مطرح میشود، بررسیها نشان میدهد که نظام فعلی دهکبندی حتی در اجرای فازهای قبلی کالابرگ هم چالشزا بوده و درباره تعیین دهک واقعی خانوارها اتفاقنظر وجود ندارد. پیشتر نیز برخی گزارشها حاکی از این بود که دهکهای میانی و بالایی نیز در فازهای پرداخت کالابرگ شامل دریافت اعتبار شدهاند، اما سازوکار حذف و اضافه نامتوازن بوده است و هنوز به یک مدل قابل اتکا برای تخصیص منابع نرسیدهاند.
سابقه خراب حمایتهای حکومتی
طرح کالابرگ با هدف کمک به خرید اقلام اساسی از طریق اعتبار الکترونیکی اجرا میشود، در گذشته در مراحل پیشین دهکهای ۱ تا ۳ را با اعتبار حدود ۵۰۰ هزار تومان و دهکهای ۴ تا ۷ را با اعتبار ۳۵۰ هزار تومان در ماه حمایت میکرد. بررسی شکایات مردمی و گزارشهای مستقل حکایت از این دارند که حذف یارانههای نقدی یا کالابرگ برای دهکهای بالاتر در سالهای اخیر باعث شده گروه بزرگی از مردم که چندان بینیاز از این کمکها نبودند، به طور ناگهانی حمایتهای پیشین را از دست بدهند و بسیاری از خانوارها با فشارهای مالی بیشتری مواجه شوند. همین کاهش مستمر دامنه حمایتها در سالهای اخیر موجب افزایش فقر و فشار معیشتی بر بخشهای متوسط و پایین جامعه شده است. چنانکه یارانه ۴۵ هزار تومانی دولت محمود احمدینژاد نیز سالها بدون تاثیر از تورمها، در همان رقم باقی ماند و عملاً دولت به این روش حذف حمایتها را به طور تدریجی کلید زد. اکنون نیز بعید نیست کالابرگ نیز طی سالهای آتی به همین سرنوشت دچار شود.
حمایتی که به تدریج نامرئی میشود
به نظر میوعده حمایت گسترده به همه شهروندان با هدف جبران حذف ارز ترجیحی یا سیاستهای تنظیم اقتصادی، که در عمل به محدود شدن حمایتها به گروههای خاص و کاهش دامنه آن منجر میشود.
همواره همین داستان تکرار میشود، ابتدا وعده داده میشود که حمایت افزایشی و فراگیر خواهد بود، اما در عمل به دلیل محدودیت منابع، فشار بودجه و تغییر اولویتها، حمایتها کوچکتر، هدفمندتر یا حتی حذف میشوند. این چرخه در نهایت منجر به ناامیدی بخشهای متوسط و حتی متاثر شدن بخشهایی از جامعه میشود که انتظار حمایت داشتند، اما در عمل از فهرست خارج شدهاند. حتی اگر قرار باشد که بخشی از سیاستهای حمایتی تغییر کند، ابزارهای لازم از جمله نظام دهکبندی کارآمد برای آن وجود ندارد.
