پایان فرار مالیاتی در بازار کریپتو/ توافق ۴۸ کشور برای اجرای چارچوب گزارشدهی داراییهای رمز ارزی
اقتصاد۲۴- صنعت کریپتو در آستانه یک تحول بزرگ مالیاتی قرار دارد که میتواند عواقب جدی برای کاربران و سرمایهگذاران این حوزه به همراه داشته باشد. با آغاز دوران جدیدی از «اجرای مالیات» و قوانین سختگیرانه، که نه تنها در آمریکا بلکه در سطح جهانی در حال شکلگیری است، دیگر نمیتوان از پرداخت مالیات کریپتو بهراحتی چشمپوشی کرد. مقامات مالیاتی اکنون قادر خواهند بود تمام تراکنشها را رصد کرده و با گزارشدهی دقیق و تحلیلی، هرگونه اشتباه یا کتمان را شناسایی کنند.
به گزارش کویندسک، بازار کریپتو وارد مرحلهای شده که دیگر نمیتوان آن را «منطقه خاکستری» نامید. آنچه تا همین چند سال پیش برای بسیاری از کاربران، یک فضای مبهم و قابل دور زدن به نظر میرسید، حالا با سرعت در حال تبدیل شدن به یک چارچوب شفاف و سختگیرانه است؛ چارچوبی که نهفقط در آمریکا، بلکه در مقیاس جهانی در حال قفل شدن است.
به بیان ساده: عصر سهلگیری مالیاتی در کریپتو رو به پایان است و یک دوره تازه آغاز شده؛ دورهای که میتوان از آن با عنوان «عصر اجرای مالیات بر کریپتو» یاد کرد، با پیامدهایی که میتواند کل صنعت را تحتتأثیر قرار دهد.
«امسال پرداخت مالیات کریپتو واقعاً سخت میشود»؛ چرا پروندهها بالاخره جدی شد؟
انجام مالیات کریپتو در سال جاری برای خیلیها، تجربهای تلخ و پیچیده خواهد بود. طی یک دهه گذشته، سازمان مالیاتی آمریکا (IRS) ارزهای دیجیتال را نه «پول»، بلکه دارایی (Property) تلقی کرده است؛ یعنی تقریباً هر فروش، تبدیل و حتی مبادله، یک «رویداد مشمول مالیات» محسوب میشود.
نکته جالب اینجاست که با وجود عمومی بودن دادههای بلاکچین و قابل ردیابی بودن تراکنشها، نرخ تمکین مالیاتی کاربران کریپتو همیشه پایین بوده است. همین باعث شد یک شکاف بزرگ شکل بگیرد: فاصله میان مالیاتی که IRS انتظار دارد دریافت کند و مالیاتی که واقعاً از سوی کاربران پرداخت میشود.
حالا همان شکاف، در آستانه بسته شدن است؛ و نه با توصیه و هشدارهای کلی، بلکه با ابزارهای اجرایی، گزارشگیری سیستماتیک و مقایسه مستقیم دادهها.
آغاز عصر «اجرای مالیات کریپتو»؛ عملیاتها، نیروهای تخصصی و فشار به صرافیها
این چرخش یکشبه رخ نداده است. در سال ۲۰۲۱، IRS پروژهای را با عنوان Operation Hidden Treasure راهاندازی کرد تا سراغ کسانی برود که عمداً درآمد یا سود کریپتویی خود را پنهان میکنند. یک سال بعد، یعنی در ۲۰۲۲، این نهاد هم نیروی انسانی متخصصتر جذب کرد، مامورانی با دانش ویژه در حوزه بلاکچین، و هم با گرفتن دستورات قضایی، از صرافیهای بزرگ داده مطالبه کرد؛ از جمله کوینبیس. پیام روشن بود: دوران بیخیالی و «نظارت کمجان» تمام میشود.
اما آنچه در ۲۰۲۶ دیده میشود، یک پله بالاتر و بسیار جدیتر است؛ بهگونهای که نویسنده این گزارش آن را «شروع پایان فرار مالیاتی در کریپتو» مینامد—نه فقط در آمریکا، بلکه در سطح جهانی. روند جدید صرفاً به معنای سختگیری بیشتر نیست؛ بلکه به معنای تغییر فلسفه نظارت است: از «خوداظهاری» به «گزارشدهی خودکار».
توافق ۴۸ کشور و چارچوب OECD؛ گزارشگیری از همه ارائهدهندگان خدمات کریپتو
طبق گزارش، ۴۸ کشور از جمله آمریکا، بریتانیا، اعضای اتحادیه اروپا و برزیل پذیرفتهاند چارچوب گزارشدهی داراییهای کریپتو (CARF) متعلق به OECD را اجرا کنند. بر اساس این چارچوب، همه ارائهدهندگان خدمات داراییهای دیجیتال موظف میشوند دادههای تراکنش کاربران را به مقامهای مسئول گزارش کنند.
به موازات آن، نمونههای عینی فشار هم دیده میشود: در بریتانیا، اداره مالیات و گمرک (HMRC) اخیراً ۶۵۰ هزار نامه هشداردهنده (nudge letters) برای سرمایهگذاران کریپتو که بدهی مالیاتی دارند ارسال کرده؛ عددی که بنا بر همن متن، ۱۳۴ درصد نسبت به سال قبل افزایش نشان میدهد.
این یعنی مسیر «پیگیری موردی» جای خود را به یک «ماشین گزارشگیری و تطبیق داده» میدهد؛ و وقتی چنین ماشینهایی فعال شوند، فرار مالیاتی نه سختتر، بلکه از نظر اجرایی «کمصرفه و پرریسک» میشود.
نقطه عطف آمریکا: فرم ۱۰۹۹-DA و پایان خوداظهاریِ راحت
در آمریکا، این تغییر حتی ملموستر و ساختاریتر است. برای نخستین بار، صرافیها و کارگزاران کریپتو قرار است فرم ۱۰۹۹-DA صادر کنند؛ سندی شبیه فرم ۱۰۹۹-B در بازار سهام که اطلاعات کلیدی مانند قیمت تمامشده (Cost Basis) و مبلغ فروش/عایدی (Proceeds) را مستقیماً به IRS گزارش میکند.
طبق همین گزارش، کارگزاران باید تا ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ این فرمها را صادر میکردند؛ فرمهایی که همه فروشها و مبادلههای سال ۲۰۲۵ را پوشش میدهد. از سال مالیاتی ۲۰۲۶ به بعد نیز گزارشدهی «قیمت تمامشده» هم اضافه میشود؛ یعنی IRS تصویری کمسابقه و دقیق از سود و زیان سرمایهگذاران به دست میآورد.
نتیجه این تغییر ساده است: IRS میتواند بهراحتی گزارشهای کارگزاران را با اظهارنامههای مالیاتی مقایسه کند. در چنین شرایطی، اشتباه، حذف، کماظهاری و گزارش ناقص بسیار آسانتر کشف میشود. پیام اصلی گزارش هم صریح است: برخی کاربران در شبکههای اجتماعی مدام میگویند «دولتها بالاخره مالیات کریپتو را حذف میکنند»؛ اما این متن تأکید میکند که چنین اتفاقی رخ نخواهد داد و کاربران نباید منتظر حذف مالیات بمانند.
مشکل بزرگتر: قوانین را کسانی نوشتهاند که کریپتو را زندگی نکردهاند
چالش اصلی فقط سختگیری نیست؛ بلکه کیفیت طراحی مقررات است. متن گزارش میگوید فرم ۱۰۹۹-DA و قواعد مرتبط، ظاهراً توسط قانونگذارانی نوشته شده که شناخت عملی از کریپتو ندارند. مشکل از اینجا شروع میشود که این مقررات، کریپتو را مثل سهام میبینند؛ در حالی که رفتار واقعی کاربران کریپتو شبیه سهام نیست.
کاربر واقعی کریپتو فقط «خرید و نگهداری در کوینبیس» انجام نمیدهد. او دارایی را بین کیف پولهای مختلف جابهجا میکند، بین شبکهها بریج میزند، با پروتکلهای دیفای تعامل دارد، نقدینگی تأمین میکند، استیکینگ انجام میدهد و روی دهها پلتفرم استراتژیهای پیچیده معاملاتی به کار میگیرد. بسیاری از این فعالیتها خارج از صرافیهای متمرکز انجام میشود؛ دقیقاً همان نقطهای که به گفته گزارش، چارچوب گزارشدهی جدید در آن کم میآورد و کاربران را با بار سنگین حسابداری و اثبات مسیر تراکنشها مواجه میکند.
این بار اداری فقط یک «دردسر شخصی» نیست؛ میتواند اثر صنعتی داشته باشد. اگر کار با دیفای یک کابوس مالیاتی شود، طبیعی است که افراد کمتری سراغ آن بروند. اگر انتقال دارایی به کیف پول شخصی به معنی غرق شدن در کاغذبازی باشد، کاربران ترجیح میدهند داراییشان را روی صرافی نگه دارند. این در حالی است که فلسفه کریپتو، کاهش وابستگی به سیستمهای متمرکز بوده؛ اما مقررات—هرچند با نیت خوب و قابل پیشبینی—ممکن است ناخواسته کاربران را به همان مرکزیت برگرداند.
نویسنده میگوید در تعاملاتش با جامعه آنلاین کریپتو بارها دیده کاربران سعی میکنند مالیات را دستی و بدون ابزارهای تخصصی ثبت کنند، اما خیلی زود به بنبست میخورند و منصرف میشوند. هشدار اصلی این است: اگر تا امروز مالیات کریپتو را درست ثبت نکردهاید، الان زمان شروع است. طبق همین متن، بسیاری از کاربران اکنون در حال تلاش برای ثبت چند سال عقبافتاده هستند؛ حتی مواردی از گزارش همزمان چهار سال یا بیشتر.
یک نکته کلیدی که گزارش روی آن تأکید میکند این است که نباید ثبت سوابق را به فصل مالیات موکول کرد. بسیاری از پلتفرمهای معاملاتی بعد از مدتی دادههای تاریخی را حذف میکنند؛ اما IRS وقتی خروج سرمایه از مسیرهای تبدیل به پول نقد (offramp) را میبیند، میخواهد بداند این پول از کجا آمده است. بدون سابقه معاملات، شما نمیتوانید قیمت تمامشده را اثبات کنید یا حتی زیانها را نشان دهید؛ و همین، هزینه مالیاتی را بالقوه بالاتر میبرد و ریسک اختلاف را افزایش میدهد.
مرحله بعدی گزارشدهی مالیات کریپتو؛ عبور از خاکستری به شفافیت سختگیرانه
جمعبندی گزارش روشن است: بازار وارد یک فاز جدید شده که در آن، مالیات کریپتو از یک حوزه مبهم و نیمهمقرراتی به سمت شفافیت و اجرای سختگیرانه حرکت میکند. پیام به صنعت هم این است که باید هرچه سریعتر با این واقعیت سازگار شود، نه اینکه آن را نادیده بگیرد یا صرفاً با آن بجنگد. پیام به سرمایهگذار هم صریح است: هرچه زودتر تمکین کنید؛ برای همه خریدها، فروشها و انتقالها در کیف پولها و صرافیها اسناد جمعآوری کنید، چون هرچه دیرتر شروع کنید، کار سختتر و پرهزینهتر میشود.
از طرف دیگر، چالش اصلی برای صنعت کریپتو این است که ابزارهای گزارشدهی و محاسبه مالیات را آنقدر چابک و سازگار بسازد که بتواند با سرعت تغییرات نظارتی همگام شود. اگر هدف نهایی این است که بازار رشد کند و کاربران باقی بمانند، باید گزارشدهی مالیاتی تا حد ممکن ساده شود، وگرنه پیچیدگی و اصطکاک مقرراتی میتواند بخشی از نوآوری را عقب براند و کاربران را به مسیرهای متمرکزتر هل دهد.
