آمادهباش خطرناک در خاورمیانه / رزمایش سنتکام و تخلیه نیروها؛ پیام واشنگتن به تهران چیست؟
اقتصاد۲۴- سنتکام در حساب کاربری خود در پلتفرم «ایکس» اعلام کرد، تفنگداران دریایی و ملوانان آمریکایی مستقر در خاورمیانه در کنار نیروی دریایی عربستان در رزمایش موسوم به «مدافع نیلی»، با هدف تقویت توان هماهنگی عملیاتی و ارتقای مهارتهای رزمی مشترک، شرکت کردند.
انتشار این تصاویر صرفاً یک مانور نظامی ساده نبوده و بخشی از یک پازل بزرگتر و خطرناکتر از تحرکات نظامی در خاورمیانه است که سایه آن بهوضوح بر مناسبات تهران و واشنگتن سنگینی میکند.
در حالی که واشنگتن تمرینهایی با هدف «تقویت هماهنگی عملیاتی» برگزار میکند، رسانههای بینالمللی از بزرگترین آرایش نظامی آمریکا در خاورمیانه از زمان حمله به عراق تاکنون خبر دادهاند. بر اساس گزارشها، صدها جنگنده، تانکرهای سوخترسان، ناوهای هواپیمابر و سامانههای دفاع هوایی در منطقه حضور یافتهاند و میدانیم که چنین انتقال گستردهای از تجهیزات هوایی و دریایی بیسابقه است.
همزمان، اخبار تأییدنشدهای منتشر شده مبنی بر تخلیه صدها نظامی آمریکایی از پایگاههای مهم در قطر و بحرین در اقدامی احتیاطی در بحبوحه تنشهای فزاینده با ایران. منابع غربی این گام را احتمالاً نشانه آمادهسازی برای واکنشهای احتمالی در صورت تشدید بحران میدانند.
تحرکات نظامی آمریکا؛ آمادگی یا تهدید؟
برخی تحلیلگران معتقدند که افزایش حضور نظامی واشنگتن در منطقه دیگر صرفاً مربوط به رزمایش یا بازدارندگی نیست. این سطح از قدرت هوایی و دریایی - از ناوهای هواپیمابر گرفته تا سوخترسانها و جنگندههای پیشرفته - میتواند زیرساختهای احتمالی برای حمله یا عملیاتهای محدود علیه ایران باشد، بهویژه در صورتی که مذاکرات هستهای شکست بخورد یا دستور برای عملیات صادر شود.
در منابع خبری غربی نیز تصریح شده که دولت آمریکا، بهویژه پس از هشدارهایش در مورد ضرورت رسیدن به توافق هستهای معنادار با تهران، در صورت شکست مذاکرات ممکن است گزینههای نظامی را دنبال کند.
تهدیدات متقابل و واکنش ایران
در پاسخ به این تحرکات، مقامات ایرانی چندین بار گفتهاند که هرگونه حمله نظامی به جمهوری اسلامی، واکنش تمامعیار و شدید از سوی ایران در پی خواهد داشت. این تهدیدها از سوی تهران، همراه با گسترش رزمایشهای مشترک ایران با روسیه در دریای عمان و اقیانوس هند، نشان میدهد که تهران آماده پاسخ نظامی گسترده در برابر هر تعرضی است.
دیپلماسی در برابر آمادگی نظامی
در حالی که تنشها افزایش یافته، مقامات ایرانی نیز بارها تأکید کردهاند که راهحل نظامی برای پرونده هستهای وجود ندارد و ایران برای صلح و مذاکره مبتنی بر احترام متقابل آماده است. این اظهارات تلویحاً به افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه نیز واکنش نشان دادهاند.
اما واقعیت میدانی این است که هرگونه مانور یا آرایش نیرو - هرچند در قالب «رزمایش» معرفی شود - در این مرحله از بحران نمیتواند صرفاً پیام بازدارندگی داشته باشد. هر خطای محاسباتی، حادثه ناخواسته یا سوءبرداشت از نیات طرف مقابل میتواند به سرعت به رویارویی مستقیم یا محدود نظامی منجر شود، سناریویی که بارها از سوی منابع خبری غربی با عنوان «شبهجنگ» یا حتی «جنگ بزرگ» مطرح شده است.
آیا جنگ نزدیک است؟
شواهد نشان میدهد که وضع موجود خاورمیانه، مخصوصاً پیرامون ایران، دیگر تنها سیاست بازدارندگی نیست؛ زمینههای عملیاتی واقعی نیز در حال شکلگیریاند. از بزرگترین آرایش هوایی آمریکا تا هشدارهای تلویحی تهران، هر دو طرف در حال آمادهسازی هستند، نه فقط برای نمایش قدرت، بلکه برای سناریوهای پیچیدهتری که میتواند به شکلی محدود یا گستردهتر وارد مرحله عملیاتی شود.
در چنین فضایی، دیپلماسی هرچقدر هم قوی باشد، اگر با فشار و تهدید نظامی همراه شود، معمولاً ضعیفتر عمل میکند؛ و وقتی یک قدرت بزرگ مانند آمریکا ابزارهای نظامی را به سطح بیسابقهای در منطقه میبرد، خطر تشدید تنشها به سطح بحران واقعی افزایش مییابد. آمریکا و ایران نه در خلأ، بلکه در آستانه نقطه عطفی هستند که میتواند مسیر خاورمیانه را تغییر دهد؛ از بازدارندگی به رویارویی.
