کشورهای منطقه میتوانند پیام منتقل کنند، تنش را مهار کنند و فضای گفتوگو بسازند، اما ابزار رفع تحریمها یا ارائه تضمینهای پایدار را در اختیار ندارند. به بیان دیگر، آنها تسهیلگر مذاکرهاند، نه تصمیمگیر نهایی.
تحولات فعلی نشان میدهد که آمریکا با تقویت نیروهای دریایی، هوایی و جنگ الکترونیک در خلیج فارس و منطقه خاورمیانه، تصویری از آمادگی گسترده در برابر هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی ارائه میدهد؛ موضوعی که هم میتواند بهعنوان ابزار فشار در مذاکرات و بخشی از استراتژی بازدارندگی خوانده شود و هم میتواند به نگرانیها درباره احتمال تشدید سطح تقابل نظامی دامن بزند.
با وجود همه تهدیدها، آرایش نظامی و لفاظیهای تند، واقعیت این است که هزینههای یک حمله گسترده به ایران از منافع احتمالی آن برای آمریکا بیشتر است. ترس از پاسخ تلافیجویانه ایران، خطر گسترش جنگ به کل منطقه و ناتوانی در تضمین یک پیروزی قاطع، واشنگتن را در موقعیتی قرار داده که بین تهدید و احتیاط در نوسان است.
اگرچه ایالات متحده قدرت نظامی برتر را در اختیار دارد، اما جغرافیا و اقتصاد سیاسی علیه جنگ قد علم کردهاند. وقتی متحدان کلیدی مانند عربستان و ترکیه از همراهی سر باز میزنند و قدرتهایی مثل روسیه در پی میانجیگری هستند، «هزینه فایده» جنگ برای ترامپ تغییر میکند.
گسیل حجم زیادی از تجهیزات هوایی و دریایی آمریکا و برخی متحدان غربی آن به خاورمیانه و به خصوص خلیج فارس پیش از برگزاری این رزمایش حکایت از عملیات جدید آمریکا علیه ایران دارد که درخصوص سطح و دامنه آن، اختلافنظرهای گستردهای میان رسانهها و تحلیلگران وجود دارد.
آنچه امروز در بهمن ۱۴۰۴ شاهد آن هستیم، یک بازی مرگبار بر لبه تیغ است؛ جایی که یک سو ائتلافهای نوین پدافندی و ناوگانهای عظیم قرار دارند و در سوی دیگر، کشوری که امنیت خود را با امنیت کل جهان گره زده است.
ورود همزمان فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا به خاورمیانه و داماد دونالد ترامپ به تلآویو، آن هم در شرایطی که منطقه روی لبه یک بحران چندلایه ایستاده، بار دیگر نگاهها را به نقشآفرینی پشتپرده واشنگتن در معادلات جنگ، آتشبس و مهار تنشهای منطقهای معطوف کرده است.
ورود فرمانده ستاد مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) به سرزمینهای اشغالی، آن هم در میانه یکی از پرتنشترین مقاطع امنیتی منطقه، بار دیگر گمانهزنیها درباره افزایش احتمال درگیری مستقیم با ایران را تقویت کرده است؛ سفری که بهظاهر یک دیدار نظامی معمولی است، اما در بستر تحولات اخیر، معنایی فراتر از یک رفتوآمد دیپلماتیک دارد.
نخستوزیر لبنان با اشاره به سفر مقامات ایرانی به کشورش تأکید کرد که بیروت خواهان احیای روابط با تهران بر پایه احترام متقابل و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر است و ایران را به عنوان بازیگری مهم با تأثیر مستقیم بر وضعیت لبنان معرفی کرد.
سالها تصور میشد قدرت در خاورمیانه از لولههای نفت و پایگاههای نظامی میگذرد، اما امارات متحده عربی معادله را عوض کرد؛ ابوظبی بهجای تانک، جرثقیل خرید و بهجای سرباز، اپراتور بندر فرستاد.
ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در سخنرانی خود در مجمع جهانی اقتصاد داووس با اشاره به نقش ایران در معادلات منطقهای گفت «ایران زورگوی خاورمیانه بود، اما دیگر توان چنین نقشی را ندارد» و مدعی شد کشورهایی مانند عربستان، امارات و قطر اکنون بدون هراس تصمیم میگیرند؛ او همچنین با اذعان به باقیماندن تنشهایی محدود، ادعا کرد وضعیت کنونی منطقه نتیجه حملات آمریکا به ایران بوده است.
با تهدیدهای مکرر دونالد ترامپ علیه ایران، نگاهها به سناریوهای احتمالی پاسخ تهران معطوف شده است. تحلیلگران بینالمللی میگویند هر اقدام نظامی آمریکا میتواند واکنش گسترده و پرهزینهای از سوی ایران و متحدان منطقهای آن به همراه داشته باشد و پیامدهای آن فراتر از خاورمیانه خواهد بود.
همزمان با پسلرزههای اعتراضات اخیر در ایران و گمانهزنیها درباره احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه تهران، مواضع کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بار دیگر به کانون توجه بازگشته است؛ مواضعی دوگانه که نه از جنگ استقبال میکند و نه خواهان بازگشت ایران به یک بازیگر قدرتمند و عادی در منطقه است.
بسیاری از کشورهای منطقه از جمله ترکیه، عربستان سعودی، قطر، عمان و عراق خواستار عدم مداخله نظامی آمریکا در امور ایران بوده و نگران برهم خوردن نظم خاورمیانه است. به گفته تحلیلگران ترامپ نیز پیش از هر اقدام عملی ناگزیر است که به خواسته آنها توجه کند.
سایت آمریکایی آکسیوس دیروز به نقل از مقام آگاه نوشت که نتانیاهو در دیدار روز دوشنبه خود با ترامپ، احتمال اقدام نظامی علیه ایران را مطرح کرده، اما طرفین نتوانستند بر سر هیچگونه جزئیات یا برنامه زمانی به توافق برسند.
یک کارشناس مسائل بینالملل میگوید: در حال حاضر، ادراک تهدید از ایران و اسرائیل بهطور همزمان و موازی جریان دارد. ممکن است یکی از این دو در آینده جای دیگری را بگیرد؛ اما اکنون هم در گفتمان عمومی و هم در نگاه نخبگان سیاسی کشورهای خلیج فارس، نگرانی از اقدامات اسرائیل برجستهتر است.
سفر آتی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به آمریکا برای دیدار با دونالد ترامپ، محور تحلیل رسانههای جهانی قرار گرفته و تمرکز آن بر مسائل امنیتی منطقهای، پرونده غزه و موضوع ایران است. این دیدار میتواند نقش مهمی در جهتگیری سیاستهای آمریکا و اسرائیل در خاورمیانه داشته باشد.