رفراندوم برای مذاکره یا توافق/ کوتای نرم احمد زیدآبادی یا مسیر خروج از بنبستها؟
اقتصاد۲۴-با نزدیک شدن به آخرین روزهایی که امکان شکلگیری توافق میان ایران و آمریکا وجود دارد، دوباره سخن از رفراندوم به میان آمده است. این ایده تقریباً هر بار در بزنگاههای حساس مطرح میشود اما همواره بیش از آنکه به یک سازوکار عملی تبدیل شود، به میدان جدال سیاسی بدل میشود.
یکی از آخرین پیشنهادات، رفراندوم برای قانون حجاب بود که نمایندگان مجلس به دنبال تصویب آن بودند. اگرچه این قانون به حدی جنجالی بود که با رای شورایعالی امنیت ملی به کلی لغو شد. این روزها، اما باز هم سخن از رفراندوم در میان است؛ اما اینبار برای توافق یا جنگ با آمریکا. این ایده را احمد زیدآبادی مطرح کرد، اما سایت بصیرت، متعلق به معاونت سیاسی سپاه پاسداران به آن پاسخ داد.
در وبسایت بصیرت، پیشنهاد احمد زیدآبادی برای به رفراندوم گذاشتن توافق احتمالی ایران و آمریکا «کودتای نرم» توصیف شد. در این یادداشت تأکید شده است که «هیچ عقل سلیمی خواستههای دشمن را به رفراندوم نمیگذارد» و تصمیمات مرتبط با امنیت ملی باید در چارچوب نهادهای حاکمیتی اتخاذ شود، نه تحت فشار فضای رسانهای و افکار عمومی. نویسنده همچنین استدلال میکند که طرح رفراندوم در چنین شرایطی میتواند مرکز تصمیمگیری را از ساختار رسمی قدرت به «میدان عملیات شناختی دشمن» منتقل کند. اما پیشنهاد احمد زیدآبادی چه بود و چرا مطرح شد؟
احمد زیدآبادی در یادداشتی تلگرامی استدلال کرده بود که «اگر پیشنهادهای مطرح شده بین ایران و آمریکا برای دستیابی به توافق نهایتا به نقطهی بحرانی رسید، طرف ایرانی به جای هرگونه تصمیمگیری منفی باید جمعبندی مجموعهی آن را به طور روشن در اختیار افکارعمومی بگذارد تا صاحبنظران عرصهی عمومی و مردم علاقمند در بارهی پذیرش یاعدم پذیرش آن نظر دهند و در صورت لزوم در بارهی آن رفراندوم برگزار شود.»
این ایده از سوی این فعال سیاسی اصلاح طلب در حالی مطرح شد که او بارها به بر لزوم شکل گیری توافق تاکید داشته و سعی در توجیه آن بخش از بدنه افکار عمومی کرده که موافق جنگ بودند. زیدآبادی همچنین یکی از منتقدان جدی رسانه خارجنشین ایران اینترنشنال بوده و گدایی را بهتر از کار کردن در این رسانه برشمرده است. در یک کلام او یک چهره واقعاً اصلاح طلب است که به هیچ عنوان حاضر به پذیرش ایده انقلاب نبوده و آن را بارها رد کرده است.
با اینحال روزنامه اصولگرای جوان نیز به احمد زیدآبادی تاخته و نوشت: اگر رفراندوم معیار مشروعیت است، چرا درباره جنگ یا تحریمها در آمریکا همهپرسی برگزار نمیشود؟ این روزنامه تلاش دارد مطالبه رفراندوم در ایران را نوعی استاندارد دوگانه معرفی کند.
در دهههای گذشته که هربار که موضوعی به بن بست رسیده، ایده رفراندوم مطرح شده با اینحال مجوزی برای آن صادر نشده و مطرح کنندگان نیز با انتقادات تندی مواجه شدهاند.
جالب اینکه چندی پیش نماینده اصولگرای مجلس دوازدهم که در این دوره از انتخابات به دلیل مشارکت حداقلی مردم به پارلمان راه یافته بود، از «مطالبه مردم» برای اقدام نظامی علیه آمریکا یا اسرائیل سخن گفت. این درحالیست که مصطفی هاشمیطبا در یادداشتی در پاسخ به این نماینده مجلس تأکید کرد که هیچ فرد یا جریانی بدون مراجعه به رأی عمومی حق ندارد نظر خود را بهعنوان اراده ملت معرفی کند. او تصریح کرد که ادعای سخن گفتن به نام مردم، بدون سازوکارهایی مانند همهپرسی، از نظر حقوقی و منطقی قابل دفاع نیست.
هرچه هست رفراندوم در نظامهای سیاسی معمولاً زمانی مطرح میشود که شکاف میان تصمیمگیران و جامعه افزایش یافته یا اعتماد عمومی نیازمند بازسازی باشد. مخالفت کامل با این ابزار، در حالی که امکان نمایندگی دقیق افکار عمومی نیز محل بحث است، میتواند به تعمیق فاصله میان جامعه و ساختار تصمیمگیری منجر شود.
