نقش پشت پرده بنسلمان در جنگ با ایران
اقتصاد ۲۴- محمد بن سلمان رهبر بالفعل عربستان سعودی، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا را تحت فشار قرار داده است که جنگ با ایران را ادامه دهد و استدلال کرده که کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل «فرصتی تاریخی» برای بازسازی خاورمیانه فراهم میکند. این مطلب را افراد مطلع از گفتوگوها که توسط مقامات آمریکایی در جریان گذاشته شدهاند، بیان کردند.
در ادامه این مطلب آمده است: به گفته افراد مطلع از این گفتگوها، محمد بن سلمان در مجموعهای از تماسها در هفته گذشته به ترامپ منتقل کرده که باید برای سرنگونی پیش برود.
به گفته افراد مطلع از بحثها، شاهزاده محمد استدلال کرده که ایران تهدیدی بلندمدت برای منطقه خلیج فارس است که تنها با برکناری [حکومت]آن از بین میرود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز ایران را تهدیدی بلندمدت میداند، اما تحلیلگران میگویند مقامات اسرائیلی احتمالاً تبدیل ایران به کشوری که آنقدر درگیر آشوب داخلی باشد که نتواند اسرائیل را تهدید کند، یک پیروزی میدانند، در حالی که عربستان سعودی این سناریو را تهدیدی جدی و مستقیم برای امنیت خود میبیند.
اما مقامات ارشد در دولتهای عربستان و آمریکا نگرانند که اگر درگیری طولانی شود، ایران بتواند حملات ویرانگرتری به تأسیسات نفتی عربستان انجام دهد و آمریکا درگیر جنگی بیپایان شود.
در ملاء عام، ترامپ به شکلی متناقض عمل کرده و گاه از پایان قریبالوقوع جنگ سخن گفته و گاه نشانههایی از تشدید آن را بروز داده است. رئیسجمهور روز دوشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت که دولت او و ایران «گفتوگوهای سازندهای در مورد حل کامل و تمامعیار خصومتها» داشتهاند، هرچند ایران این ادعا را که مذاکراتی در جریان است، رد کرد.
بیشتر بخوانید: جایزه برای کشتن ترامپ و نتانیاهو
پیامدهای جنگ برای اقتصاد و امنیت ملی عربستان سعودی بسیار زیاد است. حملات موشکی و پهپادی ایران که در پاسخ به حمله آمریکا و اسرائیل به ایران صورت گرفته، اختلالات عظیمی در بازار نفت ایجاد کرده است.
مقامات سعودی این ایده را که شاهزاده محمد به دنبال طولانی کردن جنگ بوده، رد کردند.
دولت عربستان در بیانیهای اعلام کرد: «پادشاهی عربستان سعودی همواره از راهحل مسالمتآمیز برای این درگیری حمایت کرده است، حتی پیش از آغاز آن.» این بیانیه افزود: «مقامات با دولت ترامپ در تماس نزدیک باقی ماندهاند و تعهد ما بدون تغییر است.»
دولت عربستان افزود: «دغدغه اصلی امروز ما دفاع از خود در برابر حملات روزانه به مردم و زیرساختهای غیرنظامی ماست. ایران سیاست ورود به آستانه خطر را به جای راهحلهای جدی دیپلماتیک انتخاب کرده است. این به همه ذینفعان آسیب میزند، اما بیش از همه به خود ایران ضربه میزند.»
به گفته افراد مطلع از گفتگوها، ترامپ گاه به نظر میرسیده که تمایل به پایان دادن به جنگ دارد، اما شاهزاده محمد استدلال کرده که این کار اشتباه خواهد بود و خواستار حملات به زیرساختهای انرژی ایران برای تضعیف تهران شده است.
این گزارش بر اساس مصاحبه با افرادی تهیه شده که با مقامات آمریکایی گفتوگو داشتهاند و به دلیل ماهیت حساس مذاکرات ترامپ با رهبران جهان، خواستند ناشناس بمانند.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت دولت «در مورد گفتوگوهای خصوصی رئیسجمهور اظهار نظر نمیکند.»
شاهزاده محمد، یک شاهزاده که سرکوب مستمر مخالفان را رهبری کرده، مورد احترام ترامپ است و پیشتر نیز بر تصمیمگیریهای او تأثیر گذاشته است. به گفته افراد مطلع توسط مقامات آمریکایی، شاهزاده محمد استدلال کرده که آمریکا باید اعزام نیرو به ایران برای تصرف زیرساختهای انرژی و وادار کردن [حکومت]به کنارهگیری از قدرت را بررسی کند.
در روزهای اخیر، ترامپ به عملیات نظامی برای تصرف جزیره خارگ، مرکز زیرساخت نفتی ایران، توجه جدیتری نشان داده است. چنین عملیاتی، با نیروهای هوابرد ارتش یا حمله آبی-خاکی تفنگداران دریایی، به شدت خطرناک خواهد بود.
اما به گفته افراد مطلع توسط مقامات آمریکایی، شاهزاده محمد در گفتوگوهای خود با ترامپ از عملیات زمینی حمایت کرده است.
نگاه سعودی به جنگ به اندازه عوامل سیاسی، تحت تأثیر عوامل اقتصادی نیز هست. از زمان آغاز جنگ، حملات تلافیجویانه ایران تا حد زیادی تنگه هرمز را مسدود کرده و صنعت انرژی منطقه را فلج ساخته است. اکثریت قریب به اتفاق نفت عربستان، امارات و کویت برای رسیدن به بازارهای بینالمللی باید از این تنگه عبور کنند.
اگرچه عربستان و امارات خطوط لولهای برای دور زدن تنگه ساختهاند، این مسیرهای جایگزین نیز هدف حمله قرار گرفتهاند.
تحلیلگران آشنا با طرز تفکر دولت سعودی میگویند بن سلمان نگران است که اگر ترامپ اکنون عقبنشینی کند، عربستان و بقیه خاورمیانه در رویارویی با ایران جسور و خشمگین تنها بمانند.
به گفته آنها، از این دیدگاه، یک حمله ناتمام، عربستان را در معرض حملات مکرر ایران قرار میدهد. چنین سناریویی همچنین میتواند این قدرت را به ایران بدهد که تنگه هرمز را به صورت دورهای ببندد.
یاسمین فاروق، مدیر پروژه خلیج فارس و شبهجزیره عرب در گروه بینالمللی بحران، گفت: «مقامات سعودی قطعاً میخواهند جنگ پایان یابد، اما نحوه پایان آن اهمیت دارد.»
حمله سال ۲۰۱۹ با حمایت ایران به تأسیسات نفتی عربستان که به طور موقت نیمی از تولید نفت این پادشاهی را از کار انداخت، شاهزاده را واداشت تا رویکرد تقابلی خود با جمهوری اسلامی را بازنگری کند.
مقامات سعودی گفتهاند که مقامات این کشور بعداً به دنبال تنشزدایی دیپلماتیک رفتند و در سال ۲۰۲۳ روابط خود را با ایران احیا کردند، تا حدی به این دلیل که متوجه شدند اتحاد کشورشان با آمریکا تنها حفاظت نسبی در برابر ایران فراهم میکند.
کشورهای دیگر منطقه از جمله امارات متحده عربی نیز به دلایل مشابه در چند سال گذشته به دنبال روابط گرمتر با ایران بودند.
فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان، هفته گذشته به خبرنگاران گفت: «اعتماد اندکی که قبلاً وجود داشت، به طور کامل از بین رفته است.»
عربستان سعودی انبار بزرگی از موشکهای پاتریوت دارد که از آن برای محافظت از خود در برابر حملات موشکی و پهپادی ایران که بر فراز میدانهای نفتی، پالایشگاهها و شهرهایش فرود میآید، استفاده میکند.
اما موشکهای پاتریوت در سطح جهانی با کمبود مواجه هستند. حملات پهپادی و موشکی در عربستان سعودی قبلاً به یک پالایشگاه و سفارت آمریکا اصابت کرده.
از آغاز جنگ، نتانیاهو خواستار عملیات نظامی شده است که بتواند موجب فروپاشی حکومت ایران شود. مقامات آمریکایی بر تضعیف توانمندیهای موشکی و دریایی ایران متمرکز بودهاند و نسبت به این که بتوان حکومت ایران را از قدرت برکنار کرد، تردید بیشتری دارند.
برخی از تحلیلگران اطلاعاتی دولت به مقامات دیگر گفتهاند که به نظرشان شاهزاده محمد جنگ را فرصتی برای افزایش نفوذ عربستان در سراسر خاورمیانه میبیند و معتقد است عربستان میتواند حتی اگر جنگ ادامه یابد، از خود محافظت کند.
به گفته افراد مطلع توسط مقامات آمریکایی، ترامپ در گفتوگوهای خود با شاهزاده محمد نگرانی خود را در مورد قیمت نفت و آسیب آن به اقتصاد مطرح کرده است. رهبر سعودی به او اطمینان داده که این وضعیت موقتی است.
اما مقامات آمریکایی و منطقهای عمیقاً تردید دارند که بازارهای نفت به سرعت از جنگ بهبود یابند. اقتصاددانان میگویند عربستان نمیتواند کسری ناشی از جنگ را جبران کند، زیرا خط لوله زمینی آن تنها میتواند کسری از نفت را حمل کند که معمولاً از تنگه هرمز عبور میکند.
