اقتصاد۲۴- فعالیت پالایشی جهانی همچنان بهشدت تحت تاثیر مسدود شدن تنگه هرمز قرار دارد. آنطور که آژانس بینالمللی انرژی گزارش داده، در ماه مارس، عملیات پالایشی در خاورمیانه به دلیل حملات فیزیکی به زیرساختها و از دست دادن دسترسی به بازارهای صادراتی، با کاهش نزدیک به ۳۰ درصدی مواجه شد که این امر میزان خوراک پالایشی را به طور تقریبی ۳ میلیون بشکه در روز کاهش داد.
کاهش شدید صادرات نفت خام خاورمیانه در ماه مارس، پالایشگاههای آسیایی را نیز ناگزیر کرد تا چه از روی احتیاط و چه به دلیل کمبود نفت خام، نرخ فعالیت خود را ۲.۷ میلیون بشکه در روز دیگر کاهش دهند. در مناطق دیگر، تشدید حملات به ظرفیتهای پالایشی روسیه باعث شده است که برآوردهای مربوط به خوراک پالایشی در ماه آوریل، نسبت به ماه قبل ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یابد.
تاثیر این اختلالات بر عملیات پالایشی در اوایل آوریل افزایش یافت؛ چراکه ظهور پیامدهای کامل خلأ ایجاد شده در زنجیره تأمین نفت خام پدیدهای زمانبر است. انتظار میرود که میزان خوراک پالایشی نفت خام در ماه آوریل به کمترین سطح خود یعنی ۷۷.۲ میلیون بشکه در روز برسد؛ رقمی که نشاندهنده کاهش ۵.۲ میلیون بشکهای نسبت به سال گذشته و ۵.۸ میلیون بشکه کمتر از ارزیابیهای پیش از درگیری در گزارش ماه فوریه است.
پس از آن، عادیسازی تدریجی تجارت نفت خام و فرآورده از طریق تنگه هرمز، امکان بازیابی آرام فعالیتهای پالایشی را در طول سهماهه دوم و سوم سال ۲۰۲۶ فراهم خواهد کرد. با این حال، در این مقطع، پیامدهای بلندمدت آسیب به زیرساختهای انرژی خاورمیانه بر عملیات پالایشی همچنان نامشخص است.
کاهش پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی از میزان فعالیت پالایشی در منطقه به دنبال اختلال در تنگه هرمز
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی خود از میزان فعالیت پالایشی منطقه را برای باقیمانده سال، یک میلیون بشکه در روز کاهش داد. با این وجود، کاهش شدید ذخایر نفت خام و فرآورده در هفتههای اخیر احتمالاً از حاشیه سود پالایشی در باقیمانده این سهماهه و چه بسا فراتر از آن، حمایت خواهد کرد.
گزینههای تامین نفت خام برای بسیاری از پالایشگاههای آسیا همچنان مخاطرهآمیز است. دادههای مربوط به ذخایر نشان میدهد که پالایشگاههای آسیایی غیر عضو OECD (بدون احتساب چین) بهطور معمول حدود ۲۳۰ میلیون بشکه ذخایر نفت خام نگهداری میکنند که تنها معادل ۲۲ روز پوشش تقاضا است. این منطقه بهطور معمول بیش از ۸۰ درصد نیاز خود را از طریق واردات فرامنطقهای تامین میکند که خاورمیانه به طور تقریبی نیمی از این حجم را به خود اختصاص میدهد.
در نتیجه، توقف واردات از کشورهای حاشیه خلیجفارس، پالایشگاههایی را که نمیتوانند بهراحتی منابع جایگزین بیابند، از ذخایر حیاتی نفت خام محروم کرده است. معافیتهای تحریمی باعث کاهش محدودیتها برای محمولههای روی آب روسیه و ایران شده و در نتیجه، حجم واردات نفت روسیه توسط کشورهای آسیایی غیر OECD در ماه مارس دو برابر شده است. با این حال، استفاده از نفت موجود بر روی آب تنها یک راهکار موقت است و نمیتوان در ماههای آتی به آن اتکا کرد. افزایش خرید نفت خام از حوزه اقیانوس اطلس، بهویژه گریدهای غرب آفریقا و آمریکای لاتین، تنها بخش کوچکی از این کمبود را جبران میکند.
اگر جریان نفت از طریق تنگه هرمز از ماه می به بعد بهبود یابد، احتمالاً برخی از پالایشگاههای آسیایی میتوانند از اتمام ذخایر نفت خام خود جلوگیری کنند. سایرین مجبور خواهند بود برای حفظ سطح عملیاتی ذخایر، نرخ فعالیت پالایشی خود را بیش از پیش کاهش دهند. تأخیر بیشتر در ازسرگیری تأمین کالا از طریق این تنگه، منجر به کاهش گستردهتر فعالیتهای پالایشی خواهد شد.
بخشی از این کاهش تولید، توسط کشورهای عضو OECD در قاره آمریکا جبران شده است؛ جایی که نرخ پالایش پس از وقفههای ناشی از سرمای شدید در ماه ژانویه بهبود یافته و با وجود تعطیلی ۱.۱ میلیون بشکه در روز از ظرفیتهای پالایشی در این بازه، به بالاترین سطح نهساله خود (بر اساس تعدیل فصلی) رسیده است. ایالات متحده پیشتاز این جهش در حجم خوراک پالایشی بوده و نرخ بهرهبرداری آن در ماه آوریل به ۹۳ درصد رسیده است که چهار واحد درصد بالاتر از سطح سال گذشته است.
در نقاط دیگر، فعالیتهای گسترده پالایشی کانادا و بهبود مستمر در فرآوری نفت خام مکزیک، به افزایش مجموع تولید منطقه کمک کرده است. دادههای ماه فوریه نشان میدهند که حجم خوراک پالایشی مکزیک از سطوح ژانویه فاصله گرفته و به ۲۰ هزار بشکه در روز پایینتر از رکورد دهساله خود در دسامبر ۲۰۲۵ رسیده است.
در سایر مناطق، دادههای ترکیبی ماههای ژانویه و فوریه برای چین بهطور قابلتوجهی فراتر از انتظارات بوده است که این امر با تقاضای داخلی قویتر همخوانی دارد.
حجم خوراک نفت خام پالایشگاههای جهان
در مجموع، برآوردهای مربوط به خوراک پالایشی در ماههای ژانویه و فوریه نسبت به گزارش ماه گذشته بهطور میانگین ۳۲۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته است. عملکرد پالایشگاههای ایالات متحده نیز در پیشبینیها منعکس شده است؛ با این حال، این افزایش تنها اصلاح مثبت در میان مجموعهای از تعدیلات کاهشی محسوب میشود که در پی کاهش عرضه از خاورمیانه، افت فعالیت پالایشی در آسیا و کاهش انتظارات از میزان خوراک پالایشی روسیه در کوتاهمدت اعمال شدهاند.
بهطور کلی، برآورد آژانس بینالمللی انرژی از میزان خوراک پالایشگاههای جهان در سال ۲۰۲۶ نسبت به گزارش ماه مارس ۹۵۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و به ۸۲.۹ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ طوری که پیشبینی سهماهه دوم سال با کاهش ۲.۵ میلیون بشکه در روز به ۷۹.۵ میلیون بشکه در روز تعدیل شده است.
به همین ترتیب، پیشبینی آژانس برای نیمه دوم سال نیز ۷۱۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و به ۸۴.۴ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ زیرا افزایش ۳۵۰ هزار بشکه در روزی در برآورد فعالیت پالایشی کشورهای عضو OECD در قاره آمریکا، بیش از آنکه این کاهش را جبران کند، تحت تأثیر کاهش یکمیلیون بشکه در روز در برآورد فعالیت پالایشی خاورمیانه قرار گرفته است.
تحولات پویای بازار که از ابتدای ماه مارس رخ دادهاند، توان مدیریت ریسک و قدرت شکار حاشیه سود پالایشگران را بهشدت تحت تاثیر قرار داده است. از دست رفتن عرضه نفت خام به بازارهای آسیایی، قیمت دوبی را در میانه ماه به ۱۶۵ دلار برای هر بشکه رساند؛ در حالی که شاخص North Sea Dated در تمام طول ماه زیر ۱۳۰ دلار در هر بشکه باقی ماند. بهطور مشابه، قیمت سوخت جت سنگاپور ابتدا تا ۲۴۰ دلار برای هر بشکه جهش کرد و سپس به ۲۰۰ دلار کاهش یافت و هرچند قیمت گازوئیل با تأخیر بیشتری واکنش نشان داد، نهایتاً در اوایل آوریل به ۲۹۰ دلار برای هر بشکه رسید.
در مقابل، قیمت بنزین و نفتای اروپا افزایشهای ملایمتری را تجربه کردهاند و از ابتدای مارس تاکنون، قیمت آنها بهترتیب از ۱۳۰ و ۱۱۶ دلار برای هر بشکه فراتر نرفته است. این روندهای شدیداً متفاوت نشاندهنده محرکهای گوناگون بازار است که جریانهای ساختاری تجارت منطقهای، سازوکار شکلگیری قیمتها را در آنها تعیین میکند.
