سقوط آزاد آمار تولد/ چرا مشوقهای دولتی هم نتوانستند قفل فرزندآوری را باز کنند؟
اقتصاد۲۴-آمارهای رسمی منتشر شده از سوی سازمان ثبت احوال از یک بحران بیسابقه در کشور پرده برمیدارد. بحرانی که منجر به پیری جمعیت در آیندهای نه چندان دور میشود. بر اساس این گزارش، تعداد زادوولد در سال ۱۴۰۴ با ریزشی چشمگیر به ۸۹۲ هزار مورد رسیده است که افتی ۱۰ درصدی را نسبت به سال ۱۴۰۳ که خود اولین رکورد ثبت تولدهای زیر یک میلیون نفر بود، نشان میدهد.
نگاهی به روند تاریخی ولادتها از سال ۱۳۴۴ تاکنون و مقایسه این رقم با پیک تولدهای ۲ میلیونی در دهه ۱۳۶۰، گویای آن است که سیاستهای دستوری و بستههای مشوق افزایش جمعیت در کشور عملاً با شکست مواجه شدهاند.
ساختار تصمیمگیری کشور طی سالهای اخیر تلاش کرد تا با تکیه بر ابزارهای حمایتی متعدد نظیر وامهای فرزندآوری، اجرای «طرح یسنا» برای مادران باردار و شیرده، و حتی گنجاندن مواردی مثل پوشک بچه در اقلام کالابرگ الکترونیک و پرداختهای ماهانه ۲ میلیون تومانی به مادران، ترمز سقوط جمعیت را بکشد. با اینحال واقعیتهای ملموس سفره مردم ثابت کرد که ناترازیهای کلان اقتصادی، هزینههای سرسامآور مسکن، گران شدن بهداشت و آموزش، و استمرار تورم به حدی معیشت را سخت کرده است که این حمایتهای اندک توان اقناع خانوادهها را برای فرزندآوری ندارند.
بیشتر بخوانید: از کارت امید و وام فرزندآوری تا بیلبوردهای جنجالی شهرداری؛ چرا سیاستهای جمعیتی شکست خورد؟
در همین راستا، ابراهیم فیاض، جامعهشناس، در گفتوگویی با اقتصاد۲۴ به کالبدشکافی ریشههای سرکوب نهاد خانواده و کاهش فرزندآوری در دو سال اخیر پرداخته است.
کاهش قدرت خرید مسکن و مشکلات فرزندآوری
ابراهیم فیاض با اشاره به تغییر کارکرد خانه در جامعه امروز اظهار داشت: در سالهای اخیر، مفهوم خانواده در کشور کاملاً تحت شعاع نگاه اقتصادی قرار گرفته و در نتیجه این رویکرد، خانه از یک مقر عاطفی برای خانواده، به یک کالای کاملاً اقتصادی و سرمایهای تبدیل شده است؛ موضوعی که دسترسی به آن را چه در حوزه خرید و چه در بخش اجارهنشینی، برای بخش بزرگی از جامعه بسیار سخت کرده است.
این جامعهشناس با اشاره به اینکه ساختار فعلی، امکان دستیابی به مسکن را از بین برده است، افزود: با شرایط فعلی مسکن، حتی اگر فردی اقدام به ازدواج کند، دیگر نمیتواند به فرزندآوری فکر کند. چرا که یک شهروند امروز باید معادل یک و نیم برابر درآمد خود را صرفاً برای تأمین مسکن در نظر بگیرد. عدم دسترسی به مسکن موجب شده تا جوانان برای مسکن مشکل داشته باشند.
گرانی آموزش و بهداشت؛ محرکهای ضد جمعیت
فیاض در ادامه سخنان خود، به پولی شدن سایر ارکان اساسی جامعه اشاره کرد و گفت: وقتی آموزش و پرورش و خدمات پزشکی در کشور به شدت گران شدهاند، دیگر نمیتوان به فکر آینده فرزندان بود. از نظر اقتصادی، این ساختار کاملاً ضد فرآیند بچهآوری عمل میکند. چرا که چنین اقتصادی صرفاً به سرمایهداران بزرگ اجازه داشتن فرزندان بیشتر را میدهد و طبقه متوسط یا ضعیف را از ازدواج و تشکیل خانواده محروم میسازد.
به باور فیاض؛ نهاد خانواده در ایران عملاً از طریق نهادهای اقتصاد و سیاست سرکوب شده و به همان اندازه ضعیف و آسیبپذیر شده است.
سکولاریزه شدن جامعه و انهدام خانواده
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود، به تغییرات فرهنگی جامعه اشاره کرد و گفت: جامعه به سمت سکولاریزاسیون حرکت کرده و با کمرنگ شدن مذهب، نهاد خانواده نیز رو به افول گذاشته است.
وی با ادعای اینکه این روند حتی به نهادهای مذهبی و حوزه علمیه قم نیز سرایت کرده، مدعی شد که این جابهجاییهای فرهنگی عامل مهمی در انهدام ساختار سنتی خانواده بوده است.
تاثیر غلبه رویکرد اقتصادی بر فرهنگ جنسی و کاهش ازدواج
فیاض در بخش دیگری موضوع تجرد و کاهش تولد را به فرهنگ جنسی جامعه گره زد و اظهار داشت: فرزندآوری تابع فرهنگ جنسی است. جامعه ما تا مدتها دچار نوعی زهد جنسی بود که در کنار نوسازی اقتصادی، جامعه را از تشکیل خانواده دور کرد؛ چرا که غریزه و اقتصاد در این تعریف ضد هم قرار میگیرند.
وی با بیان اینکه غلبه فرهنگ مردانه و اقتصادی سبب پولی شدن روابط و بروز تجرد شده است، مدعی شد: جریانهای فمینیستی نیز با حاکم کردن غریزه اقتصادی بر زنان، آنها را به سمت رفتارهای مردانه و صرفاً اشتغالمحور سوق دادند که نتیجه آن افزایش تحصیلات و اشتغال زنان، اما دوری گزیدن آنها از ازدواج و تشکیل خانواده بوده است.
این جامعهشناس در پایان خاطرنشان کرد: این بحران دوری از غریزه جنسی، ازدواج و فرزندآوری، دیگر مختص به متولدین دهه شصت نیست، بلکه ساختار به گونهای هدایت شده که نسلهای آینده نیز رشد خود را در دوری از تشکیل خانواده و تقابل با این غریزه تعریف میکنند.
