چرا تورم تهران ۲۰ درصد کمتر از کردستان است؟ رد پای سبد مصرفی در آمارها+ نمودار
اقتصاد۲۴- تورم اردیبهشت با رسیدن به نرخ ۸.۸ درصدی رکوردهای زیادی را جابجا کرد. از یک طرف تورم سالانه به ۵۷.۷ درصد رسید و از سوی دیگر تورم نقطه به نقطه هم به بیش از ۸۳ درصد رسید؛ این ارقام تا به امروز از سوی مرکز آمار ایران گزارش نشده بود. «شگفتیهای» تورم اردیبهشت، اما به همین رکوردشکنیها
از نکات مهم گزارش تورمی مرکز آمار ایران، شکاف زیادی است که میان تورم استانهای مختلف به وجود آمده است؛ در بررسی تورم تا پایان اردیبهشت ماه در حالی نرخ تورم سالانه به بیش از ۵۷.۷ درصد رسیده که این شاخص برای استان تهران ۴۸.۸ درصد و برای استان کردستان ۶۹ درصد بوده است. دامنه نوسان ۲۰.۲ بیانگر این است که در استانی مانند کردستان تورم به مراتب بیش از پایتخت احساس میشود و در واقع فشار تورمی در استان کردستان یک سوم بیشتر از فشار تورمی است که مردم پایتخت نشین تحمل میکنند.
در این رابطه اسعداله رضایی، مدیر کل دفتر شاخص قیمتهای مرکز آمار به دلایل این مهم پرداخته است. تحلیل اخیر نشان میدهد، مهمترین عامل توضیح دهنده تفاوت نرخ تورم استانی، ترکیب متفاوت سبد مصرفی در استانهای گوناگون کشور است.
سبد مصرف کنندگان شهری در پایتخت با سبد مصرفی خانوادههای روستایی در ایلام یا کردستان تفاوت بنیادین دارد؛ بهطور مشخص گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» با نرخ تورم نقطه به نقطه بیش از ۱۳۰ درصد، شدت تورمی به مراتب بیشتری از گروههای دیگر از جمله گروه غیرخوراکیها و خدمات تجربه کرده است.
تفاوت در سبد هزینهها است، نه میزان هزینهها
از آنجایی که هر استان ضریب اهمیتی برای گروه خوراکیها دارد و این گروه پیشتاز تورمی بوده، در هر استانی که سهم مواد خوراکی بیشتر بوده، بهطور مشخص تورم بیشتری هم احساس شده است. برعکس این ماجرا هم صدق میکند، در استانی مانند تهران که هزینه مسکن یا حمل و نقل سهم بیشتری از هزینه خانوادهها را تشکیل میدهد و خوراکیها سهم کمتری دارند، تورم کمتری حاصل شده است.
بیشتر بخوانید:یارانه کالابرگ دوباره بیشتر میشود؟/ سازمان برنامه و بودجه میتواند منابع را تأمین کند
آمارها نشان میدهند در تهران سهم خوراکیها از هزینه نهایی ۲۱.۹۱ درصد بوده، در البرز ۲۵.۱۱ درصد، در ایلام ۳۹.۸۶ درصد و در کردستان ۳۸.۴۳ درصد. این امر موجب شده در تهران تورم ۴۸.۸ درصد باشد، در البرز ۵۶.۶ درصد، در ایلام ۶۸.۶ درصد و در کردستان ۶۹ درصد.
این رابطه به وضوح نشان میدهد تفاوت نرخ تورم در میان استانهای مختلف، نه تفاوت در نرخ رشد قیمت یک کالا یا یک گروه کالایی که ناشی از ترکیب متفاوت و ضریب اهمیت خاص هر استان بر میگردد.
فرمول چالشبرانگیز تورم سالانه
نرخ تورم سالانه از مقایسه میانگین شاخصهای ۱۲ ماهه منتهی به ماه جاری به ماه جاری با میانگین ۱۲ ماهه دوره مشابه قبل محاسبه میشود. این فرمول یک ویژگی ذاتی دارد: استانهایی که در گذشته (ماههای پایانی دور پیش) شاخص بالایی داشتهاند، بهتدریج با ورود آنها به مخرج کسر، نرخ تورم سالانه آنها کاهش مییابد. از طرف دیگر هم استانهایی که قبلا شاخص پایینتری داشتند، ممکن است نرخ بالاتری بروز دهند.
این موضوع سبب میشود که رتبه بندی استانها از نظر نرخ تورم، پایدار نبوده و در طول زمان جابجا شود. استانی که امروز نرخ بیشتری دارد، اگر روند افزایش شاخص آن کند، چند ماه بعد ممکن است بهدلیل عبور نقاط اوج شاخص از دوره پایه، نرخ پایینتری نسبت به سایر استانها پیدا کند؛ بنابراین اگر روند نرخ تورم ماهانه یا نقطه به نقطه استانها در یک بازه زمانی یک ساله روی نمودار برود، خطوط مربوط به استانهای مختلف بارها از روی یکدیگر عبور کرده و جایگاههایشان تغییر میکند که بیانگر اهمیت این نوع فرمول محاسباتی بر نتایج استانی است.
درنتیجه تفاوت چشمگیری میان تغییرات قیمتی میان استانها وجود ندارد و آنچه در آمارهای رسمی منتشر میشود بیشتر ناشی از ساختار متفاوت سبد مصرفی است. در کنار ضریب اهمیت، فرمول نرخ تورم سالانه هم موجب جابجایی رتبه میان استانها در طول زمان میشود و نمیتوان از یک مقطع خاص، قضاوت قطعی در مورد عملکرد هر استان انجام داد.
مدیر کل دفتر شاخص قیمت مرکز آمار پیشنهاد میدهد در گزارشهای رسمی همواره به تفکیک نرخ تورم برای دو گروه خوراکی و غیرخوراکی پرداخته شود و به صورت جداگانه برای هر استان نقش وزن گروهها مشخص شود. برای مقایسه عملکرد هر استان بهتر است از نرخ تورم ماهانه یا نقطه به نقطه استفاده شود تا چالش فرمول تورم سالانه از بین برود.
