شلیک طالبان به آزادی زنان؛ هرات یکپارچه به پا خاست، زنان و مردان سکوت را شکستند
اقتصاد۲۴- در روزهای اخیر، شهر هرات در غرب افغانستان شاهد یکی از مهمترین و کمسابقهترین اعتراضات مردمی علیه سیاستهای طالبان در قبال زنان بوده است. این اعتراضات پس از بازداشت گروهی از زنان و دختران به اتهام «رعایت نکردن حجاب مورد نظر طالبان» آغاز شد و با واکنش خشونتآمیز نیروهای این گروه مواجه شد.
از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، اعتراضات عمومی در حمایت از حقوق زنان به ندرت شکل گرفته است، به ندرت از این نگاه که همیشه اعتراضات پای زنان را به خیابانها کشیده است و مردان کمتر کنار زنان حضور داشتند. در موارد معدودی در کابل، زنان و مردان در کنار یکدیگر به خیابان آمدهاند، اما اعتراضات اخیر در هرات از این جهت اهمیت ویژه دارد که بار دیگر زنان و مردان در کنار هم علیه سیاستهای محدودکننده طالبان ایستادند؛ موضوعی که به باور بسیاری از ناظران میتواند چالشی جدی برای نظام طالبان باشد.
زنان، زیر ذرهبین وزارت امربهمعروف طالبان
طالبان پس از بازگشت به قدرت، محدودیتهای گستردهای بر زندگی زنان اعمال کردهاند. دختران از آموزش متوسطه و دانشگاه محروم شدهاند، هزاران زن شغل خود را از دست دادهاند و حضور آنان در عرصه عمومی با محدودیتهای فزاینده روبهرو شده است.
در این میان، وزارت امربهمعروف و نهی از منکر طالبان نقش محوری در اجرای این محدودیتها دارد. نیروهای این وزارت، پوشش زنان، نوع لباس مردان و حتی نحوه حضور شهروندان در فضای عمومی را زیر نظر دارند و به گفته شهروندان، در بسیاری موارد اقدام به بازداشت و بازجویی افراد میکنند.
در تازهترین مورد، کارمندان امر به معروف طالبان در هرات گروهی از زنان را بازداشت کردند؛ زنانی که به گفته خانوادهها و شاهدان، بسیاری از آنان مطابق معیارهای سختگیرانه طالبان نیز پوشش داشتند و تنها برای خرید نیازهای روزمره به بازار رفته بودند.
«فرشته حسینی»، باشنده منطقهای جبرئیل هرات، در گفتوگو با «اعتماد» میگوید که حجاب تنها بهانهای برای محدود کردن حضور زنان در جامعه است.
او میگوید: «هیچ زنی بدون حجاب از خانه بیرون نمیشود. همه زنان ابتدا حجاب میکنند و بعد بیرون میروند. منظورم برقع نیست، اما شاید طالبان به دنبال اجباری کردن برقع باشند. در میان زنانی که بازداشت شدند، حتی یک نفر را هم پیدا نمیکنید که بدون روسری بوده باشد. همه آنها پوشش داشتند، اما باز هم بازداشت شدند.»
«زهرا حقپرست»، فعال حقوق بشر، نیز معتقد است که افزایش بازداشت زنان در شهرهای مختلف افغانستان بخشی از سیاست طالبان برای حذف تدریجی زنان از عرصه عمومی است.
خانم حقپرست میگوید که بیشتر از ۸۰ زن بهدلیل نپوشیدن برقع و حجاب طالبانی بازداشت، شکنجه و تحقیر شدهاند که به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست.
خشم مردم و آغاز اعتراضات
بازداشت زنان در هرات خشم ساکنان منطقه جبرئیل را برانگیخت. دهها زن و مرد در واکنش به این اقدام به خیابان آمدند و با سر دادن شعار «نان، کار، آزادی» خواستار پایان سیاستهای تبعیضآمیز طالبان شدند.
«جواد محمدی»، یکی از شاهدان عینی این اعتراضات، میگوید: «پس از آغاز تجمع، نیروهای طالبان به محل رسیدند. در ابتدا تلاش کردند با تهدید و فشار جمعیت را متفرق کنند، اما وقتی دیدند شمار معترضان بیشتر میشود و زنان و مردان در کنار هم ایستادهاند، شروع به تیراندازی کردند. برخی شلیکها مستقیما به سمت جمعیت بود.»
بیشتر بخوانید:فیلم / لحظه دلخراش کشتن زن افغان توسط طالبان
منابع محلی میگویند در نتیجه تیراندازی طالبان دستکم یک کودک جان باخته و دهها نفر دیگر، از جمله زنان و مردان معترض، زخمی شدهاند.
یکی از باشندگان هرات که به دلایل امنیتی نخواست نامش فاش شود، به «اعتماد» گفت: «وقتی نیروهای طالبان به سمت مردم شلیک کردند، خودم دهها زخمی را دیدم. بسیاری از زخمیها جرأت مراجعه به شفاخانه را ندارند، زیرا نیروهای استخبارات طالبان در مراکز درمانی به دنبال شناسایی معترضان میگردند. به همین دلیل برخی تلاش میکنند در خانه یا مراکز درمانی خصوصی و دور از چشم طالبان درمان شوند.»
همزمان، چندین منبع محلی تأیید کردهاند که سرنوشت برخی از زنان بازداشت شده همچنان نامشخص است و خانوادههای آنان هنوز از محل نگهداریشان اطلاعی ندارند.
واکنش طالبان و جامعه جهانی
مقامهای طالبان گزارشهای مربوط به بازداشت گسترده زنان و استفاده از خشونت علیه معترضان را رد کردهاند. آنان مدعیاند که نیروهای طالبان تنها برای حفظ نظم عمومی اقدام کردهاند و گزارشهای منتشر شده درباره نحوه برخورد با معترضان اغراقآمیز است.
با این حال، تاکنون توضیح روشنی درباره سرنوشت برخی از زنان بازداشت شده ارایه نشده و مقامهای محلی طالبان نیز در برابر پرسشهای رسانهها پاسخ شفافی ندادهاند.
اما پس از این اعتراضات، خبرگزاری باختر تحت حمایت طالبان فایل صوتی عزیزالرحمان مهاجر، رییس اداره امر به معروف طالبان برای ولایت هرات را نشر کرد که در آن صدای زنان، عورت و پنهان کردن صورت آنها ضروری گفته میشود.
در همین حال، پس از اعتراضات هرات و گزارشهای مربوط به تیراندازی به سوی معترضان در این ولایت، سازمان ملل متحد و نهادهای مدافع حقوق بشر بار دیگر نسبت به وضعیت زنان در افغانستان ابراز نگرانی کرده و خواستار احترام به حقوق بنیادین زنان و حق اعتراض مسالمتآمیز شدهاند.
فعالان حقوق بشر نیز تأکید میکنند که ادامه محدودیتها علیه زنان و برخورد خشونتآمیز با معترضان، افغانستان را بیش از پیش در انزوای بینالمللی قرار خواهد داد.
قابل یادآوری است که بار اول نیست که طالبان برای متفرق کردن معترضان در افغانستان دست به شلیک میزنند و نیروهای این گروه، بارها در کابل، بدخشان، تخار، هرات و شهرهای دیگر برای اینکه این اعتراضات به یک انقلاب مردمی تبدیل نشود، دست به شلیک مستقیم به سوی معترضان زدهاند که به کشته و زخمی شدن دهها نفر انجامیده است.
