۱۰ روز پرابهام برای بورس تهران؛ آیا بازار سهام متعادل می‌شود؟

اقتصاد۲۴- بورس تهران هفته گذشته را در شرایطی پشت سر گذاشت که به‌دلیل تعطیلات، تنها ۲ روز معاملاتی را تجربه کرد؛ اما در این ۲روز، فضای معاملات به شدت متفاوت بود و فضای داد و ستد‌ها به سرعت تغییر کرد. در شرایط کنونی به نظر می‌رسد، بازار سهام دست‌کم در ۱۰روز آینده با فضایی همراه باشد که پیش‌بینی مسیر آن دشوارتر از گذشته است. تداوم ابهام‌های سیاسی، انتشار اخبار متناقض و حساسیت بالای معامله‌گران نسبت به تحولات منطقه‌ای، باعث شده جهت معاملات به سرعت تغییر کند. از سویی، درحالی‌که گزارش‌های مالی شرکت‌ها همچنان از متغیر‌های بنیادی بازار حمایت می‌کنند، وزن ریسک‌های بیرونی در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران افزایش یافته است. از این رو، احتمال نوسان بیش از شکل‌گیری یک روند مشخص وجود دارد و انتظار می‌رود معامله‌گران تا روشن شدن وضعیت متغیر‌های سیاسی و اقتصادی، با احتیاط بیشتری در بازار فعالیت کنند.

در نخستین روز معاملاتی هفته‌ای که گذشت؛ جریان قدرتمند ورود پول، شاخص کل را به کانال بالاتری هدایت کرد و امید‌ها به تداوم روند صعودی را افزایش داد. اما تنها یک روز بعد، با پررنگ شدن ریسک‌های سیاسی و افزایش احتیاط در میان سرمایه‌گذاران، مسیر بازار تغییر کرد. به این ترتیب شاخص کل بخش مهمی از رشد روز قبل را از دست داد، از کانال جدید عقب نشست و خروج سنگین پول حقیقی‌ها، جای ورود پول را گرفت. بررسی جریان پول نیز به خوبی تغییر ناگهانی فضای تالار شیشه‌ای را نشان می‌دهد. در نخستین روز معاملاتی هفته، بیش از ۴هزار‌میلیارد تومان، پول حقیقی‌ها وارد بازار سهام شد؛ این رقم از بازگشت تقاضا و افزایش ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران حکایت داشت. اما در روز بعد، معادلات بازار به طور کامل تغییر کرد و بیش از ۶ هزار‌میلیارد تومان پول حقیقی‌ها از بورس خارج شد. این جابه‌جایی کم‌سابقه سرمایه‌های خرد، تنها در ۲روز، نشان داد که بازار همچنان نسبت به اخبار سیاسی و متغیر‌های بیرونی حساس است و سرمایه‌گذاران در شرایط مبهم، به سرعت استراتژی خود را تغییر می‌دهند.

بازگشت احتیاط

در دومین و آخرین روز معاملاتی هفته‌ای که گذشت، فضای بورس تهران به طور محسوسی تغییر کرد. افزایش ریسک‌های سیاسی، نگرانی نسبت به تحولات پیش‌رو و افزایش نااطمینانی باعث شد؛ معامله‌گران رویکردی محتاطانه در پیش بگیرند. نتیجه این تغییر رفتار، افزایش عرضه در اغلب نمادها، عقب‌نشینی شاخص‌ها و خروج گسترده سرمایه حقیقی‌ها از بازار بود. همزمان، شاخص کل نیز نتوانست کانال جدید خود را حفظ کند و بار دیگر به محدوده قبلی بازگشت. افت نماگر‌های بازار در کنار خروج بیش از ۶ همت پول حقیقی‌ها، نشان داد که بخشی از سرمایه‌گذاران ترجیح داده‌اند در شرایط فعلی، سود‌های شناسایی‌شده هفته‌های اخیر را حفظ کنند و تا روشن شدن وضعیت متغیر‌های اثرگذار، با احتیاط بیشتری معامله کنند.

به باور کارشناسان، بازار سرمایه با توجه به مباحث اخیر سیاسی و پیشروی برخی ریسک‌ها در روز‌های آینده محتاط ظاهر می‌شود. مگر اینکه مجددا فضای اخبار تلطیف شود. رفتار بورس تهران در هفته گذشته نشان داد که بازار سهام متاثر از اخبار و ریسک‌های بیرونی قرار دارد. هرچند متغیر‌های بنیادی از جمله گزارش‌های مناسب بسیاری از شرکت‌ها، نسبت‌های ارزش‌گذاری و سودآوری بنگاه‌های بزرگ همچنان از بازار حمایت می‌کنند، اما در کوتاه‌مدت، اخبار سیاسی و اقتصادی می‌توانند جهت معاملات را تغییر دهند.

با وجود نوسان شدید دو روز معاملاتی گذشته، بسیاری از فعالان بازار معتقدند، برای قضاوت درباره روند بورس هنوز زود است. ارزش معاملات همچنان در سطوح قابل قبول قرار دارد و بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌های خرد از بازار خارج نشده، بلکه در انتظار روشن شدن شرایط قرار گرفته است. کارشناسان معتقدند، اکنون مهم‌ترین متغیر‌هایی که مسیر بورس را در هفته‌های آینده تعیین خواهند کرد، تحولات سیاسی، سیاست‌های اقتصادی، روند نرخ بهره و همچنین گزارش‌های مالی شرکت‌ها هستند. اگر سطح نااطمینانی کاهش یابد و جریان ورود پول بار دیگر تقویت شود، بازار می‌تواند مسیر متعادل‌تری را در پیش بگیرد. اما در صورت تداوم ابهامات، احتمال ادامه نوسان و احتیاط در معاملات نیز وجود خواهد داشت.

بیشتر بخوانید:صندوق‌های طلای بورسی ۳۵ تایی می‌شوند

در همین رابطه، علیرضا خان‌محمدی، تحلیلگر بازار‌های مالی، در گفت‌و‌گو با «دنیای‌اقتصاد» با اشاره به فراز و فرود معاملات اخیر تالار شیشه‌ای اظهار کرد: اتفاقاتی که طی روز‌های اخیر رخ داد و اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر اینکه آتش‌بس دیگر برقرار نیست، در کنار تشدید درگیری‌ها، بار دیگر احتمال بازگشت فضای جنگی را در ذهن فعالان بازار تقویت کرده است. تجربه سال گذشته نیز نشان داد که سایه جنگ و ریسک‌های ناشی از آن، با وجود ارزندگی بسیاری از سهم‌ها، موجب کاهش اقبال سرمایه‌گذاران به بورس شده است. اکنون نیز این تحولات بخشی از خوش‌بینی شکل‌گرفته نسبت به مذاکرات و تفاهم را تحت تاثیر قرار داده و طبیعی است که بازار به چنین اخباری واکنش منفی نشان دهد. به گفته این کارشناس، هرچند بعید به نظر می‌رسد آتش‌بس به‌طور کامل از بین برود و شرایط به سمت یک جنگ گسترده حرکت کند، اما صرف افزایش احتمال وقوع چنین سناریویی برای تغییر رفتار معامله‌گران کافی است. بازار سرمایه همواره نسبت به ریسک‌های سیستماتیک حساس بوده و هر زمان سطح نااطمینانی افزایش پیدا کند، سرمایه‌گذاران پیش از آنکه منتظر روشن شدن نتیجه بمانند، بخشی از دارایی خود را نقد می‌کنند. همین مساله باعث شد به محض انتشار این اخبار، فشار فروش در بازار افزایش یابد.

علیرضا خان‌محمدی افزود: اثرگذاری این اخبار نسبت به یک ماه یا حتی ۱۰روز قبل بیشتر شده است؛ زیرا بازار طی هفته‌های اخیر رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده و بسیاری از سهامداران اکنون در سود قرار دارند. در چنین شرایطی، معامله‌گران با کوچک‌ترین افزایش ریسک، برای حفظ سود‌های به‌دست‌آمده واکنش سریع‌تری نشان می‌دهند و ترجیح می‌دهند به‌طور موقت از بازار خارج شوند. به همین دلیل، شدت واکنش بازار این بار بیشتر از گذشته بود. خان‌محمدی ادامه داد: از همان زمان امضای تفاهم نیز بار‌ها تاکید کرده بودیم که بازار سهام در ادامه مسیر با رفت‌وبرگشت‌های مقطعی همراه خواهد بود. دلیل این موضوع نیز انتشار مداوم اخبار و شایعات ضدونقیض درباره روند مذاکرات است؛ اخباری که به صورت مقطعی می‌توانند فضای معاملات را تحت تاثیر قرار دهند. اگرچه بازار شاید وزن زیادی برای وقوع یک جنگ فراگیر قائل نباشد، اما طبیعی بود که در معاملات چهارشنبه فضای هیجانی بر بازار حاکم شود؛ زیرا تشدید درگیری‌ها سطح ریسک را به شکل محسوسی افزایش داد.

این تحلیلگر بازار‌های مالی با اشاره به چشم‌انداز تحولات سیاسی گفت: همچنان معتقدم وقوع یک جنگ فراگیر به نفع دولت آمریکا نیست و اگر هم درگیری‌هایی رخ دهد، احتمالا در حد تنش‌های محدود و در راستای اهداف سیاسی خواهد بود. با توجه به شرایط داخلی آمریکا، تحولات سیاسی اسرائیل و مجموعه شرایط منطقه، همچنان می‌توان احتمال ادامه مسیر گفت‌و‌گو‌ها را بیشتر از سناریوی جنگ گسترده دانست؛ هرچند بازار ناچار است مرحله‌به‌مرحله و بر اساس اخبار تصمیم‌گیری کند. تجربه نیز نشان داده که دونالد ترامپ بار‌ها برخلاف پیش‌بینی‌ها تصمیم گرفته و قواعد مرسوم را رعایت نکرده است؛ بنابراین نمی‌توان با قطعیت درباره آینده اظهارنظر کرد. او اظهار کرد: در چنین فضایی مهم‌ترین نکته برای سرمایه‌گذاران آن است که هیجان کوتاه‌مدت را از واقعیت‌های بنیادی بازار تفکیک کنند. هرچند اخبار سیاسی می‌تواند جهت معاملات روزانه را تغییر دهد، اما در نهایت این وضعیت سودآوری شرکت‌ها و عملکرد عملیاتی آنهاست که مسیر میان‌مدت بورس را تعیین خواهد کرد.

وضعیت بنیادی بازار

خان‌محمدی با اشاره به وضعیت بنیادی بازار تصریح کرد: در حال حاضر بازار نه پایین‌تر از ارزش ذاتی خود قرار دارد و نه می‌توان گفت به شکل معناداری بالاتر از ارزش ذاتی معامله می‌شود. مهم‌ترین نقطه قوت بورس در شرایط فعلی، گزارش‌های مناسب شرکت‌هاست. فروش بسیاری از بنگاه‌ها همچنان در سطوح مطلوب قرار دارد، نرخ فروش محصولات در حال افزایش است و سودآوری شرکت‌ها نیز روند مثبتی را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، با نزدیک شدن به زمان انتشار صورت‌های مالی سه‌ماهه، گزارش‌های جدید می‌تواند مبنای مهمی برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران باشد.

او افزود: گزارش‌های فروش ماهانه نیز نشان می‌دهد؛ حاشیه سود بسیاری از شرکت‌ها حفظ شده و افزایش نرخ محصولات به تدریج اثر خود را بر درآمد بنگاه‌ها گذاشته است. اگر این روند ادامه پیدا کند، بازار از پشتوانه بنیادی مناسبی برخوردار خواهد بود. با این حال، آنچه اکنون نگرانی ایجاد کرده، احتمال آسیب دیدن فعالیت شرکت‌ها در صورت تشدید تنش‌های نظامی است. در شرایط جنگی، تولید، صادرات، واردات، حمل‌ونقل و فروش شرکت‌ها با چالش مواجه می‌شود و همین موضوع می‌تواند بر سودآوری آنها اثر منفی بگذارد. وی ادامه داد: در واقع بازار اکنون میان دو نیروی متفاوت قرار گرفته است؛ از یک‌سو افزایش ریسک‌های سیاسی و تیره‌تر شدن چشم‌انداز مذاکرات و از سوی دیگر گزارش‌های مطلوب شرکت‌ها، رشد سودآوری و بهبود عملکرد عملیاتی بنگاه‌ها. سرمایه‌گذاران باید این دو عامل را همزمان در تحلیل‌های خود لحاظ کنند و بر اساس احتمال تحقق هر سناریو تصمیم بگیرند.

این تحلیلگر با اشاره به رفتار معامله‌گران گفت: سرمایه‌گذاران حقوقی معمولا با نگاه بلندمدت‌تری تصمیم می‌گیرند، اما بخش عمده فشار فروش از سوی سهامداران خرد ایجاد می‌شود. افرادی که در شرایط پرریسک، بیشتر از آنکه به فکر کسب سود بیشتر باشند، تلاش می‌کنند سود‌های قبلی خود را حفظ کنند. درحالی‌که تصمیم‌های هیجانی معمولا نتیجه مطلوبی ندارد. چه‌بسا اگر طی روز‌های آینده اخبار مثبتی منتشر شود، بخشی از فروشندگان ممکن است از تصمیم خود پشیمان شوند؛ زیرا همچنان ارزش دلاری بازار، گزارش‌های مناسب شرکت‌ها و روند سودآوری آنها از تداوم یک بازار متعادل حمایت می‌کند.

خان‌محمدی تاکید کرد: نکته مهم این است که بازار نسبت به هفته‌های ابتدایی رشد خود تغییر کرده است. اکنون دیگر پول به‌صورت یکدست وارد همه نماد‌ها نمی‌شود، بلکه میان صنایع و شرکت‌ها در حال چرخش است. سرمایه‌های خرد از سهم‌هایی که بیش از ارزش ذاتی رشد کرده‌اند خارج می‌شوند و به سمت شرکت‌های بنیادی‌تر با گزارش‌های مالی قوی حرکت می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد؛ بورس بیش از گذشته تحلیل‌محور شده و کیفیت سودآوری شرکت‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. او افزود: در چنین شرایطی، صنایع غذایی، دارویی، ریلی و حمل‌ونقل دریایی، در صورت کاهش ریسک‌های سیاسی، همچنان می‌توانند مورد توجه بازار قرار گیرند؛ به ویژه گروه دارویی که از منظر بنیادی ظرفیت مناسبی برای جذب نقدینگی دارد.

خان‌محمدی با اشاره به چشم‌انداز بازار در روز‌های آینده گفت: اگر اتفاق غیرمنتظره‌ای رخ ندهد و آتش‌بس ادامه پیدا کند، تقاضا بار دیگر به بازار بازخواهد گشت. اما اگر ریسک‌های سیاسی همچنان پابرجا بماند، احتمال دارد فشار فروش برای چند روز دیگر نیز ادامه داشته باشد. هرچه سطح تنش‌ها افزایش یابد، واکنش بورس نیز شدیدتر خواهد بود. با این حال، رفتار معاملات نشان می‌دهد؛ بازار نسبت به گذشته هوشمندتر شده و سرمایه‌ها با تحلیل بیشتری میان صنایع مختلف جابه‌جا می‌شوند. به اعتقاد این کارشناس، در صورت کاهش ریسک‌ها، بازار می‌تواند تا پایان تیرماه دوباره به مسیر متعادل و صعودی بازگردد؛ در غیر این صورت، نوسان‌های ناشی از فضای پرابهام سیاسی همچنان بر معاملات سایه خواهد انداخت. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه در هفته گذشته رخ داد، بیش از آنکه نشانه تغییر روند بازار باشد، بازتاب حساسیت بالای بورس به اخبار و ریسک‌های بیرونی بود؛ بازاری که همچنان میان امید به ادامه رشد و نگرانی از افزایش ریسک‌ها در نوسان است.