مذاکره، بورس را سبز می‌کند؟ بررسی واکنش بازار سهام به اخبار سیاسی

اقتصاد۲۴- بررسی روند معاملات بورس تهران از زمان بازگشایی بازار پس از آغاز جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل نشان می‌دهد که تحولات سیاسی و میزان ریسک‌های سیستماتیک، تاثیر مستقیمی بر مسیر شاخص‌های بازار سهام داشته است.

بورس تهران پس از تعطیلی از شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ و توقف کامل معاملات در فروردین ۱۴۰۵، سرانجام روز سه شنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ فعالیت خود را از سر گرفت.

از زمان بازگشایی تاکنون، روند بازار را می‌توان به چهار مقطع اصلی تقسیم کرد.

دوره نخست همزمان با آغاز مذاکرات ایران و آمریکا.

دوره دوم پس از امضای تفاهم نامه.

دوره سوم با بازگشت درگیری‌های پراکنده و افزایش ریسک‌های سیاسی.

دوره چهارم که با کاهش دوباره تنش‌ها و از سرگیری مذاکرات آغاز شده و همچنان ادامه دارد.

بررسی عملکرد شاخص کل و شاخص هم وزن در این چهار دوره، یک نکته مهم را نشان می‌دهد؛ «هر زمان احتمال کاهش تنش‌های سیاسی و حرکت به سمت مذاکره بیشتر شده، بورس تهران نیز واکنش مثبتی نشان داده است. در مقابل، با افزایش ریسک‌های سیاسی و نظامی، به ویژه برای شرکت‌های بزرگ، شاخص کل با فشار فروش بیشتری مواجه شده است.»

بازگشایی بورس؛ آغاز یک صعود قدرتمند

اولین دوره از سه شنبه ۲۹ اردیبهشت تا چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از متفاوت‌ترین مقاطع بازار پس از جنگ دانست. در شرایطی که بسیاری از فعالان بازار انتظار داشتند بازگشایی بورس با فشار فروش سنگین همراه شود، اتفاق متفاوتی رخ داد و شاخص‌های بازار وارد یک روند صعودی قدرتمند شدند.

یکی از دلایل مهم این اتفاق، تورم بالای ایجادشده در اقتصاد ایران بود که زمینه افزایش درآمد و سود اسمی بسیاری از شرکت‌ها را فراهم کرده بود. از طرف دیگر، در این مقطع مذاکرات ایران و آمریکا در جریان بود و اخبار سیاسی مثبت باعث شد ریسک سیستماتیک بازار تا حد زیادی کاهش پیدا کند.

در نتیجه، شاخص کل بورس طی این دوره یک میلیون و ۴۳۷ هزار واحد، معادل ۳۸.۷ درصد رشد کرد. شاخص هم وزن نیز عملکردی حتی بهتر داشت و با افزایش ۳۹۹ هزار واحدی، ۴۱.۹ درصد بالا رفت.

توقف رشد پرشتاب بورس

دومین مقطع از ۲۸ خرداد تا ۵ تیر ۱۴۰۵ و پس از امضای تفاهم نامه ایران و آمریکا شکل گرفت. البته این دوره تنها چهار روز معاملاتی داشت و به همین دلیل نمی‌توان آن را از نظر طول زمانی با دوره‌های دیگر مقایسه کرد.

با وجود این، رفتار بازار در این مقطع قابل توجه بود. برخلاف دوره قبل که تقریبا تمام بازار وارد موج صعودی شده بود، در این چهار روز بخش عمده بازار در وضعیت درجا زدن قرار گرفت. در عین حال، برخی نماد‌های کوچک که از نظر بنیادی شرایط مناسبی داشتند، همچنان به رشد خود ادامه دادند.

در مجموع، شاخص کل در این دوره ۹ هزار و ۸۰۹ واحد، معادل ۰.۱۹ درصد افزایش یافت. در مقابل، شاخص هم وزن ۱۴ هزار و ۸۸۳ واحد، معادل ۱.۱ درصد کاهش داشت؛ بنابراین امضای تفاهم نامه‌ای که خیلی به پایدار ماندن آن امیدی وجود نداشت، اگرچه باعث ایجاد فضای منفی در بازار نشد، اما شتاب رشد بورس را به میزان قابل توجهی کاهش داد.

بازگشت درگیری‌ها؛ شاخص‌کل عقب نشست، اما شاخص هم‌وزن رشد کرد

از ۶ تیر ۱۴۰۵ شرایط سیاسی و نظامی بار دیگر تغییر کرد. محاصره دریایی مجددا آغاز شد و درگیری‌های پراکنده شبانه در جنوب کشور ادامه پیدا کرد. همزمان، تهدید‌هایی درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌ها مطرح شد و همین موضوع ریسک سیستماتیک بازار را افزایش داد.

این بار واکنش شرکت‌های مختلف بازار یکسان نبود. شرکت‌های بزرگ که به دلیل اندازه، موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌ها و نقش مهم‌تر در اقتصاد بیشتر در معرض ریسک‌های ناشی از تنش‌های نظامی قرار داشتند، با فشار فروش بیشتری مواجه شدند.

در مقابل، بسیاری از نماد‌های کوچک که ریسک کمتری از این جهت متوجه آنها بود، توانستند روند رشد خود را ادامه دهند. نتیجه این واگرایی، عملکرد کاملا متفاوت دو شاخص بود.

بیشتر بخوانید:رشد ۶.۱ درصدی شاخص کل در این هفته/ ثبت رکورد‌های جدید در بازار سهام

از ۶ تیر تا ۱۰ مرداد، شاخص کل ۱۰۶ هزار واحد، معادل ۲ درصد افت کرد، اما شاخص هم وزن برخلاف شاخص کل ۱۰۱ هزار واحد، معادل ۷.۵ درصد افزایش یافت.

این دوره یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تاثیر ریسک سیستماتیک بر ترکیب رشد بازار بود؛ به این معنا که بازگشت تنش‌های سیاسی باعث شد شرکت‌های بزرگ تحت فشار قرار بگیرند، اما سرمایه همچنان در بخشی از نماد‌های کوچک و بنیادی بازار گردش داشته باشد.

کاهش دوباره تنش‌ها؛ آغاز موج جدید صعود بورس

چهارمین دوره از ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ آغاز شد و همچنان ادامه دارد. در این مقطع، بار دیگر نشانه‌هایی از کاهش تنش میان ایران و آمریکا ظاهر شد و خوش بینی‌ها نسبت به از سرگیری مذاکرات افزایش یافت.

در همین شرایط، دونالد ترامپ اعلام کرد حمله به زیرساخت‌ها لغو شده و بار دیگر بر ادامه مذاکرات با ایران تاکید شد. بازار سهام نیز به سرعت به این تغییر فضای سیاسی واکنش نشان داد.

از ۱۱ تا ۲۰ مرداد، شاخص کل بورس ۶۸۱ هزار واحد رشد کرد که معادل ۱۳.۴ درصد افزایش است. شاخص هم وزن نیز در همین مدت ۱۶۵ هزار واحد، معادل ۱۱.۴ درصد بالا رفت.

این رشد در حالی رخ داده که بازار پیش از آن در یک دوره نسبتا طولانی تحت تاثیر افزایش ریسک‌های سیاسی قرار داشت؛ بنابراین می‌توان بخشی از رشد اخیر را واکنش بازار به کاهش ریسک سیستماتیک و افزایش احتمال رسیدن به یک توافق جدید میان ایران و آمریکا دانست.

یک الگوی مشخص در رفتار بورس پس از جنگ

مقایسه این چهار دوره، الگوی نسبتا مشخصی را در رفتار بورس تهران نشان می‌دهد. در دو مقطعی که مذاکرات در جریان بوده و احتمال کاهش تنش‌ها بیشتر بوده است، بورس عملکرد بهتری داشته است.

در دوره نخست، از ۲۹ اردیبهشت تا ۲۷ خرداد، شاخص کل ۳۸.۷ درصد و شاخص هم وزن ۴۱.۹ درصد رشد کردند. در دوره چهارم نیز که از ۱۱ مرداد آغاز شده، شاخص کل تاکنون ۱۳.۴ درصد و شاخص هم وزن ۱۱.۴ درصد افزایش یافته است.

در مقابل، در دوره‌ای که ریسک‌های نظامی دوباره افزایش پیدا کرد، شاخص کل ۲ درصد کاهش یافت. حتی در این دوره نیز سرمایه به طور کامل از بازار خارج نشد و شاخص هم وزن ۷.۵ درصد رشد کرد که نشان می‌دهد معامله گران در مواجهه با ریسک‌های سیاسی، به جای خروج کامل از بورس، بخشی از سرمایه خود را به سمت نماد‌هایی با ریسک کمتر هدایت کرده‌اند.

دوره دوم نیز نشان می‌دهد صرف امضای تفاهم نامه لزوما به معنای آغاز یک موج صعودی جدید نیست. در آن مقطع، شاخص کل تنها ۰.۱۹ درصد رشد کرد و شاخص هم وزن ۱.۱ درصد کاهش یافت؛ بنابراین به نظر می‌رسد بازار علاوه بر خبر سیاسی، به میزان اطمینان از پایداری توافق و چشم انداز ادامه کاهش تنش‌ها نیز واکنش نشان می‌دهد.

بورس تهران به اخبار سیاسی حساس‌تر شده است

عملکرد بورس از زمان بازگشایی نشان می‌دهد که در شرایط فعلی، تحولات سیاسی و نظامی یکی از مهم‌ترین متغیر‌های تعیین کننده مسیر بازار است. در دوره‌هایی که احتمال درگیری افزایش یافته، ریسک سیستماتیک به سرعت وارد معاملات شده و به ویژه شرکت‌های بزرگ را تحت فشار قرار داده است.

در مقابل، هر زمان نشانه‌ای از مذاکره، تفاهم یا کاهش احتمال درگیری منتشر شده، تقاضا به بازار بازگشته و شاخص‌ها نیز واکنش صعودی نشان داده‌اند.

در این میان، رشد قابل توجه بورس در دوره نخست بازگشایی یک نکته دیگر را نیز روشن کرد. حتی در شرایطی که اقتصاد با تبعات جنگ و تورم بالا مواجه است، بازار سهام می‌تواند از افزایش درآمد اسمی شرکت‌ها و رشد قیمت محصولات منتفع شود؛ البته به شرطی که ریسک سیاسی اجازه دهد این عوامل بنیادی خود را در قیمت سهام نشان دهند.