مناقشه تنگه هرمز؛ از تهدید تا مدیریت مشترک، راهکار جدید چیست؟
اقتصاد۲۴- واقعه لارک و پاسخ ایران در اردن، نشانه ورود مناقشه هرمز به مرحلهای تازه است؛ مرحلهای که در آن امنیت دریایی، انرژی، تجارت، بازدارندگی و دیپلماسی به یکدیگر گره خوردهاند.
در این شرایط، ایران نباید تنها در مقام «طرفی که میتواند هرمز را مختل کند» ظاهر شود، بلکه باید خود را به عنوان یکی از اصلیترین طرفهای قادر به ایجاد امنیت پایدار در هرمز معرفی کند. این تغییر زاویه نگاه بسیار مهم است.
قدرت ایران در هرمز زمانی به حداکثر اثر راهبردی خود میرسد که از «توان ایجاد هزینه» به «توان ایجاد نظم» تبدیل شود. بازدارندگی برای جلوگیری از جنگ ضروری است، اما دیپلماسی برای جلوگیری از تداوم بحران ضرورت دارد.
از این منظر، پیشنهاد راهبردی ایران میتواند بر چهار پایه استوار باشد: بازدارندگی برای دفاع، دیپلماسی برای مهار، همکاری منطقهای برای امنیت، مبادله متوازن منافع برای پایداری.
در این میان، عمان میتواند حلقه اتصال میان ایران، کشورهای منطقه و بازیگران بینالمللی باشد. هرمز نباید به میدان دایمی آزمون قدرت تبدیل شود. امنیت این تنگه برای ایران، کشورهای عربی منطقه، قدرتهای جهانی و اقتصاد بینالمللی یک منفعت مشترک است. بنابراین، ایران میتواند با ابتکار عمل دیپلماتیک، روایت بحران را از «تهدید هرمز» به «مدیریت مشترک هرمز» تغییر دهد.
این رویکرد نه به معنای عقبنشینی از بازدارندگی است و نه به معنای چشمپوشی از حقوق ایران، بلکه دقیقا برعکس، تلاش برای تبدیل موقعیت ژئوپلیتیکی ایران به سرمایه دیپلماتیک و اقتصادی است.
درنهایت، پرسش اصلی دیگر این نیست که چه کسی میتواند هرمز را ببندد؛ پرسش راهبردی این است که چه کسی میتواند هرمز را به امنترین، باثباتترین و قابلپیشبینیترین مسیر انرژی و تجارت منطقه تبدیل کند. اگر ایران بتواند در پاسخ به این پرسش، طرح و ابتکار ارایه دهد، نه صرفا واکنش، آنگاه واقعه لارک میتواند از یک بحران نظامی به فرصتی برای بازتعریف جایگاه ایران در معماری امنیتی خلیجفارس تبدیل شود.
