آیا بانک بریکس توان دور زدن تحریمهای ایران را دارد؟
اقتصاد۲۴- یک کارشناس اقتصادی گفت: ایران میتواند با کشورهای مختلف با استفاده از ارزهای محلی مبادله کند؛ به این معنا که ارز خود را در اختیار طرف مقابل قرار دهد و ارز کشور مقصد را دریافت کند و از آن برای واردات کالا استفاده شود. ایجاد یک بانک مشترک نیز میتواند به حلوفصل مسائل مربوط به نرخهای ارز و تعیین نرخ برابری میان ارزهای مختلف کشورهای عضو کمک کند.
آلبرت بغازیان، کارشناس اقتصادی، درباره اثرگذاری ایجاد بانک بریکس بر مبادلات مالی ایران و امکان فعالیت کشور در این بانک با وجود تحریمها اظهار داشت: بعد از جنگ جهانی دوم، بسیاری از کشورها به دنبال ایجاد جایگزینی برای نهادهایی مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی بودند؛ نهادهایی که در آن مقطع با توجه به منابع مالی در اختیار آمریکا و کشورهای ثروتمند، عملاً تحت نفوذ ساختار مالی شکلگرفته پس از جنگ قرار داشتند.
وی افزود: آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم منابع مالی قابل توجهی در اختیار داشت و میتوانست به کشورهای اروپایی برای بازسازی اقتصادی وام بدهد که طرح مارشال نیز در همین چارچوب شکل گرفت. بنابراین، تشکیل این دو نهاد مالی در آن مقطع علاوه بر کارکرد اقتصادی، به ایجاد نوعی نفوذ آمریکا و دلار در نظام مالی بینالمللی نیز منجر شد.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: پس از بازسازی اروپا و تقویت اقتصاد کشورهایی مانند آلمان، این پرسش مطرح شد که چرا باید دلار همچنان پول غالب جهان و وسیله اصلی مبادله و ذخیره ارزش باشد. در همین مسیر، تلاشهایی برای ایجاد ارزهای رقیب انجام شد که در نهایت به شکلگیری یورو انجامید، اما هیچیک از این ارزها نتوانستند جایگاه دلار را در جریان مالی جهان بهطور کامل تغییر دهند.
بغازیان با بیان اینکه بخش قابل توجهی از مبادلات جهانی کالاهایی مانند نفت، فلزات گرانبها، قهوه و شکر همچنان بر مبنای دلار انجام میشود، گفت: برای ادامه این جریان مالی، منابع و سازوکاری لازم است که بتواند این بدنه مالی جهانی را تغذیه کند و در شرایط کنونی بخش قابل توجهی از این جریان همچنان به دلار وابسته است.
وی با اشاره به شکلگیری برخی نهادهای مالی منطقهای و بینالمللی اظهار داشت: در ادامه، کشورهای آسیایی و اسلامی نیز که با افزایش درآمدهای نفتی از منابع مالی بیشتری برخوردار شده بودند، به دنبال ایجاد سازوکارهایی برای کمک به کشورهای در حال توسعه و تأمین مالی پروژههای زیربنایی رفتند. در همین چارچوب، بانک توسعه اسلامی و بانک توسعه آسیایی شکل گرفتند و کشورهایی که از منابع مالی برخوردار بودند، در تأمین منابع این نهادها مشارکت کردند.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: هدف از شکلگیری چنین بانکهایی این است که کشورهای برخوردار از منابع مالی بتوانند منابع خود را در اختیار کشورهایی قرار دهند که برای اجرای پروژههای زیرساختی و توسعهای نیازمند تأمین مالی هستند؛ بنابراین هر بانکی که در چارچوب بریکس ایجاد شود و ایران نیز عضو آن باشد، میتواند از منابع کشورهای برخوردار عضو مانند هند، چین، روسیه و برزیل برای تأمین مالی پروژههای خود استفاده کند.
بغازیان با اشاره به محدودیت ایران برای استفاده از منابع مالی نهادهای بینالمللی گفت: در شرایط فعلی، ایران نمیتواند بهراحتی از بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول وام دریافت کند و بانکهای اروپایی نیز منابع مالی در اختیار ایران قرار نمیدهند. از سوی دیگر، ورود سرمایه خارجی نیز به دلیل تحریمها با محدودیت مواجه است؛ بنابراین یکی از مسیرهایی که میتواند برای تأمین مالی پروژههای ایران مورد استفاده قرار گیرد، بانکهای توسعهای مانند بانک توسعه اسلامی، بانک توسعه آسیایی و در صورت فراهم شدن شرایط، بانک توسعه بریکس است.
وی با بیان اینکه یکی از کارکردهای مهم این سازوکار میتواند کاهش وابستگی به دلار باشد، اظهار داشت: بریکس مجموعهای از کشورهایی است که بخش قابل توجهی از جمعیت و تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار دارند و میتوانند در کنار همکاریهای اقتصادی، زمینه استفاده بیشتر از ارزهای محلی در مبادلات را فراهم کنند.
بغازیان افزود: اگر در آینده بریکس بتواند به سمت ایجاد یک واحد پول مشترک حرکت کند، این اتفاق میتواند ظرفیت بیشتری برای کاهش وابستگی به دلار ایجاد کند؛ همانطور که کشورهای اروپایی در مقطعی یورو را ایجاد کردند. با این حال، تا رسیدن به چنین مرحلهای، استفاده از ارزهای محلی میتواند یکی از ابزارهای قابل استفاده در مبادلات میان کشورهای عضو باشد.
وی توضیح داد: در چنین شرایطی، ایران میتواند با کشورهای مختلف با استفاده از ارزهای محلی مبادله کند؛ به این معنا که ارز خود را در اختیار طرف مقابل قرار دهد و ارز کشور مقصد را دریافت کند و از آن برای واردات کالا استفاده شود. ایجاد یک بانک مشترک نیز میتواند به حلوفصل مسائل مربوط به نرخهای ارز و تعیین نرخ برابری میان ارزهای مختلف کشورهای عضو کمک کند.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به تلاش روسیه، هند و سایر اعضای بریکس برای توسعه این سازوکارها گفت: یکی از اهداف این کشورها میتواند این باشد که اگر یکی از اعضا تحت تحریم قرار گرفت، سایر اعضا بتوانند به همکاری با آن کشور ادامه دهند.
در این چارچوب، علاوه بر تجارت کالا و استفاده از ظرفیت بازارهای یکدیگر در حوزه تولید و مصرف، ظرفیتهای مالی و استفاده از ارزهای محلی نیز اهمیت پیدا میکند.
بغازیان تأکید کرد: برای ایران نیز اگر قرار باشد چنین سازوکاری شکل بگیرد، باید امکان استفاده از ظرفیتهای مالی، تجاری و ارزی کشورهای عضو فراهم شود. در این مسیر، موضوع پذیرش ارزهای محلی و حتی امکان استفاده از ریال در برخی مبادلات و تهاترها اهمیت دارد.
وی ادامه داد: در صورت ایجاد چنین سازوکارهایی، بخشی از محدودیتهای ناشی از تحریمهای بانکی، سوئیفت و وابستگی به جریان دلار میتواند کاهش پیدا کند، اما تحقق این هدف نیازمند آن است که کشورهای عضو بریکس آمادگی و اراده لازم برای همکاری با کشورهایی مانند ایران را داشته باشند.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه حرکت از همکاریهای ارزی به سمت یکپارچگی اقتصادی، فرآیندی تدریجی است، گفت: این مسیر میتواند از تجارت و استفاده از ظرفیت بازارهای مشترک آغاز شود و پس از آن به همکاریهای گمرکی، بازار مشترک و در نهایت اتحاد پولی برسد؛ مسیری که در صورت تحقق میتواند مشابه روندی باشد که به شکلگیری یورو و منطقه یورو در اروپا منجر شد.
بغازیان در پایان با اشاره به تأثیر تحریمهای آمریکا بر روابط اقتصادی اعضای بریکس اظهار داشت: اینکه این سازوکارها چه زمانی به نتیجه برسند، به میزان اراده اعضا بستگی دارد. آمریکا نیز طبیعتاً از ابزارهای خود برای حفظ جایگاه دلار استفاده خواهد کرد و کشورهایی که با ایران مبادله میکنند ممکن است با محدودیت یا جریمه مواجه شوند.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین ایران باید در مذاکرات و تعاملات خود با اعضای بریکس بتواند آنها را نسبت به تداوم همکاریهای اقتصادی متقاعد کند تا این کشورها در برابر فشارهای ناشی از تحریمهای آمریکا، امکان همکاری با ایران، خرید کالا، پذیرش ارزهای محلی و توسعه سازوکارهای تهاتری را داشته باشند.
