اسرائیل جلسه امنیتی گذاشت، واشنگتن فشار را تشدید کرد؛ شمارش معکوس برای دور تازه جنگ؟
اقتصاد۲۴- با گذشت ماه‌ها از تنش‌های نظامی سنگین و درگیری‌های خسارت‌بار میان ایران، آمریکا و اسرائیل، سیگنال‌های دریافتی از واشنگتن، تل‌آویو و تهران نشان می‌دهد که تنفس تاکتیکی موجود به انتهای مسیر خود نزدیک شده است. تحرکات نظامی ملموس در خطوط مواصلاتی جنوب ایران و مواضع صریح مقامات دو طرف، گواه آن است که منطقه در آستانه چرخه تازه‌ای از درگیری کشنده قرار دارد. اظهارات رسمی روز‌های اخیر نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی با موانع جدی روبه‌روست، اما تماس‌های غیرمستقیم همچنان ادامه دارد. هم‌زمانی فشار اقتصادی، تهدید‌های نظامی و تبادل پیام‌ها از طریق واسطه‌ها، ارزیابی زمان و احتمال ازسرگیری درگیری را پیچیده‌تر کرده است.
در تازه‌ترین تحولات، گزارش‌ها از برگزاری جلسه امنیتی کابینه اسرائیل با محوریت بررسی وضعیت چند جبهه، از جمله ایران، حکایت دارد؛ تحولی که در کنار ادامه تهدید‌های واشنگتن و اظهارات مقام‌های ایرانی درباره شروط بازگشت به مذاکره، بر ابهام درباره مسیر پیش‌رو افزوده است. هم‌زمان، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، از ادامه فشار اقتصادی برای چند ماه دیگر سخن گفته و محسن رضایی نیز اعلام کرده است که پاسخ واشنگتن به شروط هفت‌گانه تهران برای پایان دادن به وضعیت تقابل در تنگه هرمز، از نظر ایران کافی نیست. مجموعه این مواضع نشان می‌دهد که در کنار تداوم تهدید‌های نظامی، مسیر تماس‌های غیرمستقیم نیز هنوز به‌طور کامل بسته نشده است.
هشدار واشنگتن و خط ونشان‌های تازه کاخ سفید
طی ۲۴ ساعت گذشته، گره خوردن پرونده هسته‌ای ایران با معادلات منطقه‌ای بار دیگر در موضع‌گیری‌های ارشدترین مقامات آمریکایی نمایان شد. مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد، در یادداشتی صریح در شبکه اجتماعی ایکس تاکید کرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، پرونده دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را یک‌بار برای همیشه خواهد بست. والتز در گفت‌و‌گو با شبکه خبری فاکس‌نیوز با اتخاذ لحنی کاملاً تهاجمی خاطرنشان کرد: «هیچ کشوری که صرفاً به دنبال تولید برق هسته‌ای باشد، اورانیوم را تا سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح غنی نمی‌کند و تأسیسات خود را زیر صد‌ها فوت سنگ گرانیت نمی‌سازد.»
هم‌زمان، ادبیات دونالد ترامپ نیز لحنی غیرمستقیم، اما تهدیدآمیز به خود گرفته است. ترامپ در پاسخ به پرسش خبرنگاری مبنی بر اینکه آیا حملات اخیر در عربستان تصمیم قبلی او برای متوقف ماندن عملیات نظامی تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را تغییر خواهد داد یا خیر، تنها به گفتن دو کلمه «بررسی خواهیم کرد» بسنده کرد؛ پاسخ کوتاهی که در واشنگتن به معنای گشوده ماندن گزینه اقدام نظامی فوری تعبیر شده است. از سوی دیگر، رویکرد سخت‌گیرانه مالی نیز تشدید شده است؛ اخبار منتشره از تحرکات وزارت خزانه‌داری آمریکا نشان می‌دهد که واشنگتن با همکاری نزدیک با آنکارا و اسلام‌آباد در صدد مسدود کردن تمامی مسیر‌های مبادلات زمینی ایران است و قصد دارد طی روز‌های آینده حدود یک میلیارد دلار از دارایی‌های رمزارزی منتسب به ایران را توقیف کند.
فشار اقتصادی برای چند ماه دیگر؛ پیش‌بینی واشنگتن از آینده جنگ
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در گفت‌و‌گو با فاکس‌نیوز، ادامه محاصره و فشار اقتصادی برای چند ماه دیگر را یکی از ابزار‌های وادار کردن جمهوری اسلامی به عقب‌نشینی توصیف کرد. او مدعی شد حکومت ایران در وضعیت فروپاشی قرار گرفته و حتی در پرداخت حقوق نیرو‌های نظامی خود با مشکل روبه‌رو شده است؛ ادعا‌هایی که برای ارزیابی مستقل آنها به شواهد و اطلاعات تکمیلی نیاز است.
بسنت در عین حال گفت دونالد ترامپ انتظار ندارد دست‌کم تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، درگیری نظامی تازه‌ای رخ دهد. او سه سناریو را برای پایان وضعیت کنونی مطرح کرد: اعتراضات داخلی در ایران، بروز شکاف و درگیری درون سپاه پاسداران یا تصمیم تهران به مذاکره و دستیابی به توافقی که مانع حرکت برنامه هسته‌ای ایران به سمت ساخت سلاح شود. او با لحنی تهدیدآمیز مدعی شد که ایرانیان به‌زودی به نقطه‌ای خواهند رسید که ناچار به پذیرش شکست و تسلیم شوند.
بیشتر بخوانید: آمریکا نیرو می‌فرستد، ایران موشک‌ها را تقویت می‌کند؛ گمانه جنگ در آبان جدی است؟
این اظهارات تصویری دوگانه از راهبرد واشنگتن ارائه می‌کند. از یک سو، دولت ترامپ از تشدید فشار اقتصادی و تضعیف توان حکومت ایران سخن می‌گوید و از سوی دیگر، دست‌کم در روایت بسنت، وقوع فوری دور تازه‌ای از درگیری نظامی را قطعی نمی‌داند. با این حال، پیش‌بینی او درباره زمان جنگ را نباید تضمینی برای ادامه آرامش تلقی کرد؛ همان‌طور که ادعا‌های او درباره وضعیت اقتصادی و نظامی ایران نیز بدون شواهد مستقل، قابل پذیرش قطعی نیست.
بازتاب رزمایش خلیج فارس و احتمال حمله پیش‌دستانه
در همین حال، گزارش‌هایی از برگزاری جلسه امنیتی کابینه اسرائیل در شامگاه یکشنبه ۱۹ مهر با محوریت بررسی تحولات چند جبهه، از جمله ایران، منتشر شده است.
در طرف مقابل، ارتش و سپاه پاسداران با نمایش قدرت در آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز، سیگنال‌های آمادگی عملیاتی خود را صادر کردند. برگزاری رزمایش جدید دریایی و موشکی ایران که اخبار و ویدیو‌های آن بازتاب بسیار گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشته، از سوی تحلیل‌گران غربی به عنوان تحرکی فراتر از یک مانور دوره‌ای ارزیابی شده است.
شبکه‌ها و اندیشکده‌های آمریکایی با تحلیل تاکتیک‌های به‌کاررفته در این رزمایش تاکید می‌کنند که تهران در حال تمرین سناریو‌های بستن عملیاتی تنگه هرمز و ضربه زدن به ناوگان پهپادی و موشکی طرف مقابل است. در همین راستا، «آلن ایر»، دیپلمات پیشین و کارشناس مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، در تحلیل جنجالی خود که توسط رسانه‌های منطقه بازنشر شد، نکته هشداردهنده‌ای را مطرح کرد. او با اشاره به اینکه ایران در درگیری‌های قبلی با سورپرایز‌های نظامی مواجه شده، تاکید کرد: «بعید است تهران از اهرم کنترل تنگه هرمز صرف‌نظر کند. حتی این احتمال وجود دارد که ایران این‌بار دست به یک حمله پیش‌دستانه بزند تا از غافلگیری مجدد جلوگیری کند».
آرایش جنگی تهران؛ از دکترین هسته‌ای تا اهداف استراتژیک
امروز مقامات نظامی و سیاسی در تهران بدون سانسور و با صراحتی کم‌نظیر از پاسخ‌های ساختارشکن به هرگونه ماجراجویی جدید سخن گفتند. محمدرضا نقدی، مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران، با اشاره به آسیب‌های وارد شده به پایگاه‌های منطقه‌ای طرف مقابل گفت: «هرگونه حمله موشکی یا هوایی با پاسخی سنگین‌تر و دندان‌شکن مواجه می‌شود. در صورت تکرار درگیری، نه‌تنها تأسیسات اقتصادی دشمن، بلکه تمام سرمایه‌های راهبردی و زیرساخت‌های هوش مصنوعی آنها در منطقه نابود خواهد شد.»
این خط تهدید در سطوح دبیرخانه و کمیسیون‌های تخصصی نیز پیگیری شد. حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، صراحتاً اعلام کرد که موضوع «بازنگری در دکترین هسته‌ای جمهوری اسلامی» هم در میان مردم و هم نزد مسئولان ارشد روزبه‌روز قوت بیشتری می‌گیرد؛ گامی که در صورت تحقق، موازنه بازدارندگی در غرب آسیا را به‌کلی دگرگون خواهد ساخت. قشقاوی همچنین تسلط بر تنگه هرمز را مستحکم‌تر از قبل دانست و بازگشایی عادی آن را تا تحقق کامل شرایط ایران محال خواند. در همین راستا، کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی وزارت خارجه، و بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی، بر این نکته پای فشردند که ایران منافع خود را چه از مسیر دیپلماسی و چه در میدان جنگ به دست خواهد آورد و پاسخ آینده ایران بسیار متفاوت از درگیری ۴۰ روزه خواهد بود.
شروط هفت‌گانه تهران؛ پنجره مذاکره هنوز بسته نشده است؟
در کنار مواضع نظامی و تهدید‌های متقابل، اظهارات تازه محسن رضایی از ادامه تبادل پیام میان تهران و واشنگتن حکایت دارد. او گفته است آمریکا طی دو ماه گذشته از طریق سه کانال پاکستان، قطر و عراق با ایران تماس گرفته و حدود دو هفته پیش نیز پاسخ تهران به درخواست‌های واشنگتن در قالب هفت شرط ارائه شده است.
به گفته رضایی، تهران اعلام کرده تا زمان برآورده شدن این شروط، تنگه هرمز به روی طرف مقابل باز نخواهد شد و مذاکره‌ای صورت نمی‌گیرد. او همچنین گفته است واشنگتن به این شروط پاسخ داده، اما تهران پاسخ دریافتی را کافی نمی‌داند؛ زیرا برخی موارد پذیرفته شده و وضعیت برخی دیگر همچنان مبهم است.
این اظهارات، نشان می‌دهد که مسئله صرفاً قطع یا ادامه مذاکره نیست؛ بلکه اختلاف بر سر شروط توافق و میزان امتیاز‌هایی است که هر طرف حاضر به واگذاری آنهاست. از سوی دیگر، گره خوردن وضعیت تنگه هرمز به تحقق شروط سیاسی، ابعاد اقتصادی بحران را پررنگ‌تر می‌کند. هرچه اختلاف بر سر این شروط طولانی‌تر شود، هزینه‌های ناشی از نااطمینانی در تجارت و انرژی نیز می‌تواند افزایش یابد؛ موضوعی که فقط به محاسبات نظامی تهران و واشنگتن محدود نمی‌ماند و پیامد‌های منطقه‌ای و جهانی دارد.
نگاه رسانه‌های بین‌المللی و منطقه‌ای؛ طبلی که برای جنگ نواخته می‌شود
بررسی پوشش خبری و اتاق‌های فکر رسانه‌های معتبر بین‌المللی نشان می‌دهد که غول‌های رسانه‌ای دنیا آتش‌بس تاکتیکی موجود را صرفاً آرامش پیش از طوفان دانسته و زاویه دید متفاوتی را نسبت به ابعاد درگیری آتی مطرح دارند. مثلا بلومبرگ در گزارشی اختصاصی بر اساس ارزیابی‌های اطلاعاتی غربی اعلام کرده که بر خلاف ادعا‌های کاخ سفید مبنی بر تضعیف کامل توان نظامی ایران، تهران همچنان ذخایر عظیمی از موشک‌های بالستیک و پهپاد‌های تهاجمی را در اختیار دارد و توان ساخت ساختار‌های جدید را حفظ کرده است.
تایمز اسرائیل نیز با ارجاع به گزارش‌های اطلاعاتی پنتاگون نوشت که به ارتش آمریکا دستور داده شده تا تمهیدات لازم را برای ازسرگیری حملات موشکی و هوایی گسترده به ایران مهیا سازد.
«روبرت پاپ» استراتژیست سرشناس در فورین افیرز با تحلیل الگو‌های مواجهه نظامی اخیر نوشت که ایران از الگوی «توسعه افقی جنگ» پیروی می‌کند و موازنه بازدارندگی را از محدوده مرز‌های خود به تمام جغرافیای منطقه کشیده است. از سوی دیگر، اندیشکده «سوفان سنتر» در تحلیل تحلیلی هشدار داد با توجه به اینکه هر دو طرف پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا آماده دور تازه‌ای از نبرد می‌شوند، سناریوی اقدام پیش‌دستانه و ضربه نخست توسط ایران برای اختلال در محاسبات طرف مقابل، پررنگ‌تر از هر زمان دیگری در محافل امنیتی واشنگتن مورد بحث قرار گرفته است.
رسانه‌های اروپایی و آمریکایی با جزییات به وضعیت بحرانی معابر دریایی پرداخته‌اند. سی‌بی‌اس نیوز با اشاره به مسدود ماندن عملیاتی مسیر‌های تجاری و ارزیابی آخرین مانور‌های دریایی ایران تاکید کرد که تقابل اصلی کنونی نه بر سر مذاکره، بلکه بر سر مهار اقتصادی و گذرگاهی است و تحرکات اخیر سپاه در تنگه هرمز و تمرین سناریو‌های پدافندی، احتمال مواجهه مستقیم ارتش آمریکا و نیرو‌های ایرانی در جنوب را به بالاترین سطح ممکن در ماه‌های اخیر رسانده است.
