اقتصاد۲۴- درست زمانی که همه در انتظار میزبانی استانبول از مذاکرات تهران و واشنگتن بودند، وزارت خارجه ایران درخواست داد تا عمان، محل برگزاری نشست باشد. جایی که به شکل سنتی در دو دهه گذشته میزبان تهران و واشنگتن بوده و نخستین نشستهای منتج به توافق هستهای نیز اوایل دهه نود در آنجا برگزار شد.
هرچند آن مذاکرات دور از دوربین رسانهها انجام میشد، اما این بار مذاکرات مسقط حتی قبل از برگزاری حاشیههای بسیاری داشته و نگاههای زیادی معطوف به آن است.
ترکیه پس از تحرکات در راستای میانجیگری بین ایران و آمریکا سرانجام به عنوان میزبان گفتوگوها معرفی شد. اما همزمان، گفته شد که نمایندگان کشورهای منطقه از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس و حتی پاکستان به این مذاکرات دعوت شدهاند. این در حالی بود که ایران اعلام میکرد مذاکرات صرفا بین ایران و آمریکا خواهد بود. به نظر میرسید در همین راستا وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران درخواست انتقال مذاکرات از استانبول به عمان را داد تا پای کشورهای منطقه به این گفتوگوها باز نشود.
اما درخواست اولیه پس از بررسی از سوی آمریکا رد شد. رسانههای مختلف به سرعت خبر لغو مذاکرات را منتشر کردند و مدعی شدند که واشنگتن با تغییر مکان و چارچوب مذاکرات موافقت نکرده است.
ساعاتی نگذشت که دوباره خبرهای پشتپرده حکایت از تایید مذاکرات در همان مکان داشت. تا اینکه عباس عراقچی با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس رسما برگزاری مذاکرات در عمان با آمریکا را ساعت ۱۰ به وقت مسقط تایید کرد.
گفتهشده در مذاکرات عمان تنها نمایندهای که از کشورهای منطقه ممکن است حضور داشته باشد، نخست وزیر قطر است. اما آنچه باعث درخواست تغییر مکان مذاکرات شده فقط قطعشدن پای دیگر کشورها نیست، بلکه محتوای مذاکرات است.
جمهوری اسلامی ایران تاکید دارد که مذاکرات صرفا در چارچوب پرونده هستهای است. با حضور دیگر کشورها، اما ممکن است موضوعات موشکی و منطقهای نیز روی میز بیاید.
هرچند آمریکا آشکارا اعلام کرده که خواستار توقف غنیسازی اورانیوم در ایران و مذاکره بر سر برنامه موشکی و سیاستهای منطقهای است. حتی پیش از برگزاری نشست مسقط نیز مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا مدعی شد که مذاکرات با ایران باید به «محدوده موشکهای بالستیک آن، حمایت از گروههای تروریستی در سراسر منطقه، برنامه هستهای و رفتار با مردم خودشان» بپردازد.
تا اینجا، اما یکی از ابتکارات کشورهای میانجی تفکیک پروندههای مذاکره است. به گونهای که گفتوگوها صرفا بر سر پرونده هستهای آغاز شود و در صورت حصول توافق به مسائل دیگر نیز پرداخته شود. این در حالی است که وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده که برنامه موشکی قابل مذاکره نیست.
بیشتر بخوانید:پوشش زنده مذکرات ایران و آمریکا؛ تنها در باب موضوع هستهای گفتوگو میشود
حال باید دید که اگر بر فرض گام نخست بر سر پرونده هستهای برداشته شود، ادامه گفتوگوها با توجه به موضع ایران چگونه ممکن خواهد بود.
البته در پرونده هستهای نیز واشنگتن خواستار توقف غنیسازی اورانیوم در خاک ایران است، اما تهران تاکید دارد که از حق غنیسازی عقب نشینی نخواهد کرد.
به نظر میرسد عمان تنها کشوری در منطقه است که به عنوان میانجی برای تهران قابل اعتماد است. تحلیلگران میگویند که دیگر کشورهای عرب منطقه و حتی ترکیه، هرچند مخالف درگیری نظامی هستند، اما تمایل دارند که جمهوری اسلامی در توافقی هستهای-موشکی تضعیف شود.
پیش از این رسانه آکسیوس نیز مدعی شده بود که وزیر دفاع عربستان در سفر به واشنگتن به مقامات آمریکایی گفته بوده که «اگر رئیسجمهور آمریکا، تهدیدهای خود علیه ایران را عملی نکند، تهران جسورتر و قدرتمندتر خواهد شد.»
جلال ساداتیان، دیپلمات اسبق ایران در همین زمینه به اقتصادآنلاین گفته بود که کشورهای منطقه هرچند از فروپاشی حمایت نمیکنند، اما تمایل به تضعیف ایران دارند.
در چنین شرایطی است که تهران خواستار جابهجایی مکان مذاکرات به عمان و شرکتنکردن دیگر مقامات منطقه در چارچوب گفتوگوها شده است.
پیش از جنگ دوازده روزه نیز عمان در پنج دور مذاکرات ایران و آمریکا نقش میانجی را داشت. مذاکراتی که البته پس از درخواست توقف غنیسازی در خاک ایران به نتیجه نرسید و با حملات اسرائیل کاملا متوقف شد.
در مذاکرات مسقط، عباس عراقچی وزیر خارجه و از سوی دیگر استیو ویتکاف نماینده ویژه رییسجمهور آمریکا و جرد کوشنر داماد دونالد ترامپ حضور دارند.
در چنین فضایی، پس از ناکامی پنج دور مذاکره و سپس جنگ، به نظر میرسد هر دو طرف با بدبینی و بیاعتمادی وارد گفتوگوها میشوند. چراکه سایه جنگ نیز بر سر این مذاکرات سنگینی میکند. تجهیزات و تدارکات نظامی آمریکا در منطقه به اوج خود رسیده و بعضی گزارشها حاکی از تداوم ارسال تجهیزات است. از سوی دیگر فرماندهان نظامی ایران نیز اعلام کردند که نیروهای مسلح در اوج آمادگی به سر میبرند؛ بنابراین گفتوگو نه در شرایطی عادی که زیر سایه ناوها و موشکها انجام میشود و سرنوشت آن، بستگی زیادی به میزان انعطاف طرفین خواهد داشت.