اقتصاد۲۴- تنشها در تنگه هرمز، شریان حیاتی انرژی جهان، با حملات پیدرپی به نفتکشها و کشتیهای تجاری، ابعاد نگرانکنندهای به خود گرفته است. در حالی که سازمان تجارت دریایی انگلیس از حمله به دستکم ۱۶ کشتی از زمان آغاز درگیریها خبر میدهد، ارتش آمریکا فعلاً از اسکورت این شناورها خودداری میکند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در مصاحبهای با شبکه فاکس نیوز، با وجود حملات رخ داده، مدعی شد که «چیزی برای ترسیدن وجود ندارد» و کشتیها باید «شجاعت نشان دهند و از تنگه هرمز عبور کنند.» این اظهارات در حالی بیان میشود که سازمان تجارت دریایی انگلیس از حمله به دستکم ۱۶ نفتکش، کشتی باری و شناورهای دیگر در تنگه هرمز، خلیج فارس و خلیج عمان خبر داده است. این آمار نشاندهنده وخامت اوضاع و افزایش خطرات برای تردد دریایی در این منطقه حساس است.
اما چرا دولت ترامپ به دنبال اسکورت نفتکشها نیست؟ خبرگزاری فرانسه به نقل از کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، گزارش داده که ارتش آمریکا در حال حاضر آماده اسکورت نفتکشها از تنگه هرمز نیست. دلیل این عدم آمادگی، تمرکز تمام امکانات و تمرکز ارتش بر حمله به ایران عنوان شده است. این خبر در حالی منتشر شد که حمله به دو نفتکش در نزدیکی عراق، دستکم یک کشته برجای گذاشت و قیمت نفت برای مدت کوتاهی از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد. این نشان میدهد که واقعیت میدانی حاکی از تنشها و پیامدهای جدی برای بازارهای جهانی انرژی است.
از زمان آغاز درگیریها، دونالد ترامپ با وعده اسکورت نفتکشها و بیمه شرکتهای کشتیرانی سعی در آرام کردن بازارها داشته است. با این حال، گزارشها حاکی از آن است که تاکنون هیچ اسکورت رسمی انجام نشده است. وزیر انرژی آمریکا پیشبینی کرده که این اسکورتها به احتمال زیاد تا پایان ماه جاری میلادی (اوایل فروردین) انجام خواهد شد. در همین حال، کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی برای کاهش اثرات احتمالی بستهشدن تنگه هرمز، توافق کردند که ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر خود را آزاد کنند. این اقدام نشاندهنده نگرانی جدی جامعه جهانی از پیامدهای اقتصادی احتمالی تنشها در این منطقه است.
شبکه سیانان در گزارشی اعلام کرد که ترامپ و پنتاگون، اقدام ایران مبنی بر بستن تنگه هرمز و صادرات نفت را دست کم گرفتند. طبق این گزارش، پنتاگون و شورای امنیت ملی آمریکا، تمایل ایران برای بستن تنگه هرمز در پاسخ به حملات نظامی را به میزان قابل توجهی دستکم گرفتهاند. تیم امنیت ملی دونالد ترامپ، پیامدهای احتمالی وضعیتی که برخی مقامها آن را «بدترین سناریوی ممکن» توصیف میکنند، به طور کامل در نظر نگرفته بود.
با وجود حضور مقامهای ارشد وزارتخانههای انرژی و خزانهداری آمریکا در نشستهای برنامهریزی حمله به ایران، تحلیلها و پیشبینیهای این نهادها که در دولتهای پیشین بخش مهمی از روند تصمیمگیری محسوب میشد، در این مورد در اولویت دوم قرار گرفت. برخی منابع اذعان کردهاند که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، و کریس رایت، وزیر انرژی، در طول مراحل برنامهریزی و اجرای درگیری از بازیگران اصلی بودهاند. با این حال، به گفته منابع، ترجیح ترامپ برای تکیه بر حلقهای محدود از مشاوران نزدیک، باعث شد بحثهای میانسازمانی درباره پیامدهای اقتصادی احتمالی بستهشدن تنگه هرمز توسط ایران، تا حد زیادی کنار گذاشته شود.
مقامهای آمریکایی اعلام کردند که ممکن است چند هفته طول بکشد تا تلاشهای دولت ترامپ برای کاهش پیامدهای اقتصادی این بحران اثرگذار شود. از جمله این اقدامات، اسکورت دریایی نفتکشها از طریق تنگه هرمز است؛ اقدامی که به گفته پنتاگون، در حال حاضر اجرای آن «بسیار پرخطر» ارزیابی میشود. این جمله نشان میدهد که ارتش آمریکا نیز به پیامدهای امنیتی و نظامی اجرای چنین اسکورتهایی آگاه است و فعلاً ترجیح میدهد از آن اجتناب کند.
خودداری ارتش آمریکا از اسکورت نفتکشها در تنگه هرمز، در حالی که حملات به شناورها ادامه دارد، نشاندهنده یک عدم تطابق بین وعدههای سیاسی و آمادگیهای عملیاتی و همچنین ارزیابیهای امنیتی است. به نظر میرسد اولویتهای نظامی و تمرکز بر حمله به ایران، باعث شده تا هشدارهای اقتصادی و ریسکهای عملیاتی اسکورت، در حال حاضر در اولویت پایینتری قرار گیرد. این وضعیت، نگرانیهای جهانی از امنیت انرژی و ثبات بازارهای بینالمللی را افزایش داده است.