نخستین شوک بعد از تعطیلات؛ مسعود پزشکیان ارز ترجیحی را حذف کرد!

اقتصاد۲۴- روزنامه خراسان (نزدیک به قالیباف) با انتشار مطلبی از اقدام شوکه کننده دولت در حذف یکدفعه ارز ترجیحی انتقاد کرد. این موضوع نشان می‌دهد قالیباف و نزدیکانش که طرفدار حذف این ارز بودند، نگران نتایج آن هستند.

در مطلب این روزنامه آمده: تصمیم دولت برای حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان با ادعای قطع رانت، شفاف‌سازی بازار نهاده‌های دامی و رساندن یارانه به مصرف‌کننده نهایی آغاز شده است. اما به گزارش روزنامه خراسان، شواهد و تحلیل‌های کارشناسی نشان می‌دهد این سیاست، در صورت اجرای دفعی، می‌تواند پیامد‌هایی معکوس به همراه داشته باشد.

بر اساس این گزارش، «رانت نه تنها الزاماً حذف نمی‌شود، بلکه ممکن است به شکلی دیگر به لایه‌ای پنهان‌تر و پیچیده‌تر در زنجیره تأمین تولیدکنندگان دامی منتقل شود؛ لایه‌ای با عنوان سرمایه در گردش زنجیره توزیع؛ لایه‌ای که مرغدار و دامدار تا همین ماه‌های گذشته عملاً گروگان آن بوده‌اند و در نتیجه با قوت گرفتن این لایه، خطر افزایش تورم وجود خواهد داشت.»

بیشتر بخوانید: ارز ترجیحی چیست و چرا دولت پزشکیان آن راحذف کرد؟

مجید شاکری اقتصاددان، در واکنش به تصمیم اخیر دولت مبنی بر کنار گذاشتن ارز ترجیحی تأکید کرده است که بخش کوچکی از رانت ارز ترجیحی به اختلاف نرخ ارز مربوط می‌شود و بخش اصلی آن در هزینه‌های مالی و تأمین سرمایه در گردش زنجیره توزیع شکل می‌گیرد.

به گفته او، اگر ارز ترجیحی به یکباره حذف شود، بدون آن‌که برای سرمایه در گردش تولیدکنندگان تدبیری اندیشیده شود، «نه تنها رانت تضعیف نمی‌شود بلکه تقویت هم خواهد شد.» این ارزیابی نشان می‌دهد آنچه تاکنون با عنوان اصابت نکردن ارز به مصرف‌کننده مطرح می‌شد، تنها بخشی از واقعیت بوده و ریشه اصلی آن به ضعف ساختار تأمین مالی در بخش کشاورزی و دامپروری بازمی‌گردد.

خراسان در ادامه می‌نویسد: در ماه‌های اخیر، برخی فعالان این بخش از شکل‌گیری یک لایه پنهان در تأمین نهاده‌ها خبر داده‌اند. یکی از فعالان بخش خصوصی تابستان امسال در گفت‌و‌گو با این روزنامه اعلام کرده بود که در سامانه بازارگاه، دولت برای عامل توزیع یا تأمین سرمایه چارچوب مشخصی تعیین نکرده است.

به گفته این فعال اقتصادی، همین خلأ باعث شده «نرخ تأمین سرمایه در گردش نهاده‌ها بعضاً به ۱۰ تا ۱۵ درصد (در هر ماه) نیز برسد»؛ وضعیتی که مرغدار فاقد نقدینگی را گرفتار «کارمزد سود‌های وحشتناک در قالب پرداخت‌های پشت فاکتوری» می‌کند؛ سودی که در بسیاری موارد از کل حاشیه سود تولید نیز فراتر می‌رود.

این گزارش تأکید می‌کند که چنین وضعیتی نشان می‌دهد چگونه سامانه بازارگاه، که قرار بود واسطه‌ها را حذف کند و نهاده دولتی را مستقیم به دست تولیدکننده برساند، خود به یکی از گلوگاه‌های اصلی رانت تبدیل شده است.

دولت اکنون تصمیم دارد ارز ۲۸۵۰۰ تومانی را حذف و یارانه آن را به حلقه نهایی مصرف‌کنندگان اختصاص دهد. هرچند این تصمیم می‌تواند فشار بر بازار ارز را کاهش دهد، اما خراسان هشدار می‌دهد که نخستین پیامد ملموس آن، شوک قیمتی در بازار کالا‌های اساسی خواهد بود.

بر اساس این گزارش، نهاده‌های دامی، روغن، برنج و دیگر اقلام اساسی که تاکنون با ارز ترجیحی وارد می‌شدند، به‌یکباره با نرخ‌های بالاتر تأمین خواهند شد و این افزایش هزینه با وقفه‌ای کوتاه به مصرف‌کننده منتقل می‌شود؛ «کما این که در مورد برنج تقریباً این اتفاق افتاده است.»

علاوه بر شوک قیمتی، حذف ناگهانی ارز ترجیحی می‌تواند به بی‌ثباتی انتظارات تورمی دامن بزند و زمینه‌ساز افزایش قیمت‌های پیش‌دستانه، احتکار و رفتار‌های هیجانی در زنجیره توزیع شود.

خراسان، بازار تخم‌مرغ را نمونه‌ای عینی از این ساختار معیوب معرفی می‌کند. در حالی که قیمت هر کیلو تخم‌مرغ درب مرغداری حدود ۱۲۰ هزار تومان اعلام می‌شود و قیمت هر شانه نباید بیش از ۲۵۰ هزار تومان باشد، این محصول در بازار با قیمت‌هایی بیش از ۳۰۰ هزار تومان به فروش می‌رسد.

در ادامه برخی واکنش‌های کاربران فضای مجازی را مرور می‌کنیم:

حسن عباسی (فعال توئیتری) تصمیم خبرساز دولت را این گونه تفسیر کرد: ارز ترجیحی حذف شود، ۱۱۰۰۰ کالا گران میشوند، اما دولت فقط برای ۱۱ قلم کالا قرار است کالابرگ بدهد، اسمش رو هم گذاشتن بهبود معیشت مردم مگه مردم فقط ۱۱ قلم کالا مصرف میکنن؟

علی خضریان (نماینده مجلس) این اقدام دولت را خلاف قانون دانست: تصمیم دولت برای حذف ارز ترجیحی براساس بند پ ماده ۳۳ قانون برنامه هفتم، می‌بایست به انتهای زنجیره تولید تعلق گیرد؛ و پرداخت آن تحت هر عنوانی به حساب مصرف‌کنندگان ضمن اینکه خلاف قانون است، موجب افزایش سرسام‌آور تورم و نابودی تولیدکنندگان خصوصاً مرغداری‌ها و دامداری‌ها خواهد شد.

«صدرا» هم اعتقاد دارد تبعات این اقدام برای کشور دردسرساز خواهد بود: آنچه در پیش است فراتر از گرانی است. حذف ارز ترجیحی فنر تورم را چنان رها میکند که رکورد تاریخ جمهوری اسلامی جابجا شود. آقای پزشکیان، حکمرانی یعنی پیش‌بینی بحران، نه خلق آن. اصرار بر این خطا، درس عبرتی سنگین برای اقتصاد ایران خواهد شد.

«نورا فاطمی»، اما معتقد است با این کار، تخصیص یارانه‌ها به هدف اصابت خواهد کرد: یارانه‌ی جدید خوبه، چون این بار ارز ترجیحی نمی‌ره تو جیب واردکننده‌های خاص؛ فساد رو از ریشه می‌سوزونه.