تنش جدید واشنگتن–تهران / ترامپ و بازی خطرناک در سیاست ایران

اقتصاد۲۴- در روز‌های اخیر تنش گفتاری میان رئیس‌جمهور آمریکا و مقامات رسمی ایران به یکی از سوژه‌های داغ رسانه‌های جهانی تبدیل شده است؛ تنشی که به‌واسطه اظهارات تند و گزافه‌گویی دونالد ترامپ درباره مقام معظم رهبری شکل گرفت و موجی از واکنش‌های رسمی و غیررسمی در داخل ایران و رسانه‌های جهان را به دنبال داشته است.

ماجرا از آنجا آغاز شد که ترامپ بعد از موضع‌گیری‌های پی‌درپی در حمایت از اعتراضاتی که در ایران شروع شده و به آشوب کشیده شد، در مصاحبه‌ای با نشریه آمریکایی پولیتیکو گفت: «زمان آن رسیده است که به دنبال رهبری تازه در ایران باشیم.» او ضمن انتقاد شدید از عملکرد رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، او را به‌عنوان کسی معرفی کرد که کشورش را به «ویرانی کامل» سوق داده و برای حفظ قدرت «به سرکوب و خشونت متکی بوده» است. ترامپ همچنین ایران را «بدترین مکان برای زندگی در سراسر جهان» به دلیل «رهبری ضعیف» خواند و بر لزوم تمرکز رهبری بر اداره کشور به جای ایجاد ترس و مرگ تأکید کرد.

این اظهارات درست بعد از پایان اغتشاشات اخیر، به‌طور غیرمستقیم خواستار تغییر ساختار سیاسی در ایران شد و در تاریخ روابط ایران و آمریکا بی‌سابقه است. پیش از این، ترامپ چندین بار مردم ایران را به ادامه اعتراضات تشویق کرده و حتی گمانه حمله نظامی آمریکا مطرح شده بود. او همچنین درباره لغو قریب‌الوقوع بیش از ۸۰۰ اعدام در ایران اظهار نظر کرد که مقامات ایران آن را تکذیب کردند.

پاسخ قاطع تهران

در واکنش به این اظهارات، مقام معظم رهبری ایران ترامپ را مجرم خواند و گفت او در افزایش خشونت‌ها و ناآرامی‌های اخیر دخیل بوده و ایالات متحده را «مسئول تلفات و خسارات وارده» دانست. رهبر جمهوری اسلامی ترامپ را عامل تحریک اعتراضات معرفی کرد و تأکید نمود که هر گونه تعرض به رهبری، به معنای «جنگ تمام عیار با ملت ایران» است.

در همین راستا، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، در صفحه توییتر خود تاکید کرد که هرگونه تعرض یا اظهارنظر علیه مقام معظم رهبری، به منزله اعلام جنگ علیه مردم ایران است.

کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی با صدور بیانیه‌ای خطاب به رئیس‌جمهور آمریکا تاکید کرد که هرگونه تعرض به مقام معظم رهبری به معنای اعلام جنگ با تمام دنیای اسلام بوده و باید منتظر صدور حکم جهاد از سوی علمای اسلام و پاسخ سربازان اسلام در تمام نقاط جهان باشد.

محمد مخبر مشاور و دستیار رهبر انقلاب اسلامی نیز با اشاره به یاوه‌گویی‌های دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا به رهبر انقلاب اسلامی گفت: ترامپ در حال از دست دادن آخرین امید‌های خود است و در همه صحنه‌ها در حقیقت با بن‌بست جدی مواجه شده و اشتباهات و غلط‌های زیادی مرتکب می‌شود.

احزاب و چهره‌های سیاسی مختلف، همچنین رسانه‌های رسمی ایران نیز با انتشار یادداشت‌ها و تحلیل‌های تحلیلی، تلاش کردند پیام ترامپ را به عنوان تحریک خارجی و مداخله در امور داخلی کشور برجسته کنند و همزمان بر انسجام ملی و حمایت از رهبری تأکید نمایند. رسانه‌ها به نقل از تحلیلگران داخلی این اظهارات را نماد فشار روانی آمریکا و تلاشی برای بهره‌برداری سیاسی از اعتراضات اخیر توصیف کردند.

بازتاب در رسانه‌های جهان

رسانه‌های غربی نیز این تنش لفظی را پوشش دادند. تایم و NBC ضمن تحلیل اظهارات ترامپ، آن را نمادی از تغییر رویکرد واشنگتن نسبت به ایران دانسته و تأکید کردند که ترامپ مستقیماً به موضوع «تغییر رهبری» پرداخته است. تحلیلگران بین‌المللی این رویکرد را چرخش قابل توجه در سیاست خارجی آمریکا توصیف کرده‌اند؛ از تهدید به اقدام نظامی گرفته تا دعوت به بازنگری در ساختار رهبری ایران. آنها معتقدند این نشان می‌دهد که واشنگتن هنوز در مدیریت بحران داخلی ایران راهبرد قطعی خود را تعیین نکرده است.

این تنش زبانی میان ترامپ و مقامات ایران نه تنها بازتابی از تنش‌های دیرینه تهران–واشنگتن است، بلکه به وضوح نشان می‌دهد که فشار‌های خارجی و واکنش‌های داخلی همزمان می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به روایت‌های رسانه‌ای و سیاسی داشته باشند. هرچند واشنگتن به دنبال تغییر لحن و فشار حداکثری است، تهران با تاکید بر انسجام ملی و حاکمیت داخلی، پیام روشنی فرستاده که تعرض به رهبری کشور، با پاسخ محکم مواجه خواهد شد.