زنجیره جریان پول؛ نقدینگی چگونه در دست بانکها و مردم گردش میکند؟
اقتصاد ۲۴ـ پول یکی از اصلیترین ابزارهای اقتصاد است و بدون آن، انجام مبادلات بسیار دشوار میشود. به زبان ساده، پول وسیلهای برای خرید کالا و خدمات، ذخیره ارزش و واحد محاسبه است. اما پول فقط اسکناس و سکه نیست؛ بخش مهمی از آن به شکل حسابهای بانکی و اعتبار دیجیتال در جریان است؛ بنابراین وقتی از گردش پول صحبت میکنیم، منظور ما هم پول فیزیکی و هم پول بانکی است.
نقدینگی یعنی چه؟
نقدینگی در اقتصاد به میزان پول موجود در دست مردم و شرکتها و همچنین قدرت خرید آن اشاره دارد. وقتی نقدینگی زیاد باشد، مردم و کسبوکارها راحتتر میتوانند خرید کنند و سرمایهگذاری کنند. اگر نقدینگی کم باشد، جریان خرید و فروش کاهش مییابد و اقتصاد کند میشود؛ بنابراین نقدینگی یکی از شاخصهای حیاتی سلامت اقتصادی است و بانک مرکزی و دولتها با ابزارهای مختلف تلاش میکنند آن را کنترل کنند.
پول چگونه به دست مردم میرسد؟
پول ابتدا از طریق دولت و بانک مرکزی وارد اقتصاد میشود. بانک مرکزی با چاپ اسکناس و مدیریت حسابهای بانکی، پایه پولی کشور را کنترل میکند. سپس بانکها با اعطای وام، بخش بزرگتری از پول را به شکل اعتباری ایجاد میکنند. وقتی فرد یا شرکت وامی از بانک دریافت میکند، این پول به حساب او واریز میشود و او میتواند آن را خرج کند. با هر خرید، پول از یک دست به دست دیگر منتقل میشود و این همان گردش پول در اقتصاد است.
نقش بانکها در گردش پول
بانکها نقش بسیار مهمی در جریان نقدینگی دارند. آنها نه تنها واسطه بین سپردهگذاران و وامگیرندگان هستند، بلکه با سیستم ضریب فزاینده پول میتوانند حجم پول موجود در اقتصاد را افزایش دهند. برای مثال، وقتی بانک ۱۰۰ میلیون تومان سپرده دریافت میکند، بخشی از آن را نگه میدارد و مابقی را به دیگران وام میدهد. گیرنده وام این پول را خرج میکند و فرد دیگری آن را دوباره در بانک سپردهگذاری میکند. این فرآیند چندین بار تکرار میشود و نقدینگی در اقتصاد چند برابر میشود.
پول در دست مردم چگونه حرکت میکند؟
وقتی مردم پول خود را خرج میکنند، این پول از یک حساب به حساب دیگر منتقل میشود. به عنوان مثال، وقتی شما با کارت بانکی خرید میکنید، پول از حساب شما کم و به حساب فروشنده اضافه میشود. فروشنده سپس میتواند این پول را برای خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق کارکنان یا سرمایهگذاری دوباره استفاده کند. این حرکت مداوم پول بین افراد و شرکتها باعث میشود اقتصاد فعال باقی بماند و تولید و خدمات جریان پیدا کند.
نقدینگی و تورم
نقدینگی بیش از حد در اقتصاد میتواند باعث تورم شود، یعنی افزایش عمومی قیمت کالاها و خدمات. وقتی پول زیاد باشد، اما تولید کالا و خدمات به همان میزان رشد نکند، قیمتها افزایش مییابند؛ بنابراین بانک مرکزی تلاش میکند با ابزارهایی مانند نرخ بهره یا سیاستهای انقباضی و انبساطی، نقدینگی را در سطح مناسب نگه دارد تا هم اقتصاد فعال بماند و هم تورم کنترل شود.
نقش دولت و سیاستهای پولی
دولت و بانک مرکزی با ابزارهای مختلف نقدینگی را مدیریت میکنند. افزایش یا کاهش نرخ بهره، تغییر مقدار ذخیره قانونی بانکها، خرید و فروش اوراق دولتی و حتی چاپ اسکناس از جمله این ابزارها هستند. هدف اصلی این است که پول به صورت متعادل در اقتصاد جریان داشته باشد؛ نه آنقدر کم که رکود ایجاد شود و نه آنقدر زیاد که تورم افسارگسیخته رخ دهد.
سیستم بانکی و اعتماد عمومی
یکی از دلایل اصلی اینکه پول دست مردم و بانکها به راحتی میچرخد، اعتماد عمومی به سیستم بانکی است. مردم سپردههای خود را در بانکها قرار میدهند، زیرا مطمئن هستند که در صورت نیاز میتوانند پول خود را برداشت کنند و یا از طریق کارت و حساب بانکی آن را خرج کنند. این اعتماد باعث میشود بانکها بتوانند وام بدهند و گردش پول در اقتصاد افزایش یابد. اگر اعتماد از بین برود، پول نقد نگه داشته میشود و جریان نقدینگی کند میشود که میتواند اقتصاد را با مشکل مواجه کند.
پول و نقدینگی قلب تپنده هر اقتصاد هستند. پول ابتدا توسط بانک مرکزی و دولت وارد اقتصاد میشود و سپس با کمک بانکها و وامها، بین مردم و کسبوکارها گردش پیدا میکند. این گردش پول است که خرید و فروش، تولید و سرمایهگذاری را ممکن میسازد. بانکها با سیستم ضریب فزاینده پول و مدیریت سپردهها، نقدینگی را چند برابر میکنند و دولت با سیاستهای پولی سعی میکند این جریان را متعادل نگه دارد. بدون این شبکه پیچیده، اما هماهنگ، اقتصاد نمیتواند فعال باقی بماند و زندگی روزمره مردم با مشکل مواجه خواهد شد.
