جشنواره فجر ۴۴، ویترین پرزرق و برق ارگانیها در سال التهاب عمومی/ تضاد بودجههای کلان دولتی با سفرههای کوچک مردم
اقتصاد۲۴- هلیا برزویی- چهل و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر در حالی به ایستگاه آغازین خود نزدیک میشود که سایه اعتراضات و حوادث تلخ دی ماه بر سر آن سنگینی میکند. تاریخ سینمای پس از انقلاب پیش از این بزنگاههای مشابهی را از سر گذرانده است؛ سالهایی که در آن پرده نقرهای ناچار بود میان واقعیت عریان خیابان و ویترین مرسوم جشن، تعادلی شکننده برقرار کند. جشنواره امسال از منظر تقارن با ناآرامیهای اجتماعی در امتداد دورههای پرالتهابی همچون سالهای ۸۸، ۹۸ و ۱۴۰۱ ایستاده است.
اگرچه حضور پررنگ نهادهای حاکمیتی در تولید آثار سینمایی، به ویژه در دورههای اخیر به رویهای ثابت بدل شده است، اما آنچه جشنواره چهل و چهارم را از اسلاف خود متمایز میکند، تلاقی معنادار این تولیدات گرانقیمت با ریشههای معیشتی اعتراضات اخیر است. درحالی که بخش بزرگی از جامعه درگیر تبعات جراحی اقتصادی و نوسانات ارزی است، ویترین جشنواره بار دیگر به تسخیر فیلمهایی درآمده که با سرمایههای عظیم دولتی و ارگانی ساخته شدهاند.
نگاهی به فهرست منتشر شده از آثار راهیافته به جشنواره امسال نشان میدهد که از ۳۱ فیلم راه یافته به مسابقه، به طور قطعی ۱۳ اثر با بودجه دولتی ساخته شده است. در جشنواره فیلم فجر سال گذشته از مجموع ۳۳ اثر، ۱۲ فیلم آن با سرمایهگذاری ارگانهای دولتی ساخته شده بود.
بنیاد سینمایی فارابی متعلق به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از نظر تعداد، دست بالا را در جشنواره امسال دارد. این نهاد با ۶ فیلم «اسکورت»، «دختر پری خانوم»، «قمارباز»، «کارواش»، «سقف» و «کافه سلطان» در جشنواره امسال حضور دارد.
در وهله بعدی، سازمان تصویر شهر متعلق به شهرداری تهران، دو فیلم به تنهایی و یک فیلم را بصورت مشترک با سازمان سینمایی سوره (متعلق به سازمان تبلیغات اسلامی) به جشنواره فیلم فجر امسال رسانده است. «قایق سواری در تهران» به کارگردانی رسول صدر عاملی، با حمایت سازمان حمل و نقل ترافیک تهران و موسسه تصویر شهر ساخته شده است. تهیه کننده این فیلم روحالله سهرابی، مدیرکل دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم سازمان سینمایی در دولت رئیسی است؛ نهادی که از آن به عنوان نهاد سانسور یاد میشود.
«سرزمین فرشتهها» دومین فیلمی است که شهرداری تهران با سرمایهگذاری مشترک سازمان سینمایی سوره تولید کرده است. همچنین فیلم «نیم شب» به کارگردانی محمدحسین مهدویان و با بودجه شهرداری به چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر راه پیدا کرده است.
بیشتر بخوانید: کاهش کمسابقه مخاطب سینما؛ نگاهی به وضع سینماها در پی قطعی اینترنت و اتفاقات اخیر جامعه
سازمان سینمایی سوره سرمایهگذاری فیلم «جهان مبهم هاتف» را برعهده گرفته است. این سازمان دولتی همچنین فیلمهای «سرزمین فرشتهها» و «حاشیه» را به ترتیب با همکاری موسسه تصویر شهر و سازمان اوج (متعلق به سپاه) به چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر رسانده است. گفتنی است که یوسف منصوری که تهیهکنندگی «حاشیه» را برعهده دارد، داماد علیاصغر پورمحمدی، مدیر اسبق شبکه سه و معاون اسبق صدا و سیماست. منصوری پیش از این «عطرآلود» را با سرمایهگذاری حوزه هنری تولید کرد.
ورود شهرداری زاکانی به ماراتن فیلمسازی آن هم در سالهای اخیر که بودجههای عمرانی زیر فشار تورم است، علامت سوال بزرگی را پیش رو میگذارد. اتفاق عجیبتر اینکه شهرداری کرج هم در جشنواره فیلم فجر ۱۴۰۴، سرمایهگذاری فیلم «پل» را برعهده گرفته است. اقدامی که نشان از تمایل نهادهای خدماتی به تصاحب ویترینهای تبلیغاتی دارد. در حالی که دهها نهاد متولی فرهنگ با بودجههای مصوب وجود دارند، این موازیکاری پرهزینه و تزریق منابع شهری به پروژههای ارگانی، مصداق بارز جابهجایی اولویتها در مدیریت شهری است.
بنیاد روایت فتح، وابسته به سازمان بسیج مستضعفین کمترین سهم از آثار راهیافته به چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر را داشته و امسال با فیلم «مارون» حضور پیدا کرده است.
| نام فیلم | تهیه کننده |
| اسکورت | بنیاد سینمایی فارابی و بانک کشاورزی |
| دختر پری خانوم | بنیاد سینمایی فارابی و بخش خصوصی |
| کارواش | بنیاد سینمایی فارابی و سازمان امور مالیاتی |
| قمارباز | بنیاد سینمایی فارابی |
| کافه سلطان | بنیاد سینمایی فارابی |
| سقف | بنیاد سینمایی فارابی |
| قایق سواری در تهران | موسسه تصویری شهر و سازمان حمل و نقل تهران |
| سرزمین فرشتهها | موسسه تصویری شهر و سازمان سینمایی سوره |
| نیم شب | موسسه تصویری شهر |
| پل | شهرداری کرج |
| جهان مبهم هاتف | سازمان سینمایی سوره |
| حاشیه | سازمان سینمایی سوره و سازمان هنری اوج |
| مارون | بنیاد روایت فتح |
از سینمای مسجد تا کاخ جشنواره؛ کوچ عماریون به سینمای حرفهای
علاوه بر حضور پررنگ ارگانها، عماریون هم از این قافله عقب نماندهاند. جشنواره فیلم عمار اواخر دهه ۸۰ با هدف «سینمای تراز انقلاب» متولد شد و بخش قابل توجهی از حمایت مالی غیررسمی این جشنواره از طریق نهادهای نزدیک به سپاه پاسداران تامین میشود. این رویداد بستری برای رشد نسلی فراهم آورد که سینما را ابزاری برای «جهاد تبیین» میدیدند. حال در چهل و چهارمین دوره فجر شاهد ثمردهی این پروژه سیاسی هستیم. کاظم دانشی، مهدی مطهر، سعید پروینی و امیرمهریزدان، تهیهکنندگانی هستند که از حلقه عماریون به جشنواره فجر پل زدند.
تقابل ایران و اسرائیل در سودای سیمرغ
بخش قابل توجهی از آثار امسال، آینه تمام نمای اولویتهای ایدئولوژیک نهادهای سرمایهگذار است. از ۳۱ اثر راهیافته به بخش مسابقه، فیلمهای «تقاطع نهایی»، «پل»، «جانشین»، «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام»، «سرزمین فرشتهها»، «سقف»، «کافه سلطان»، «کوچ»، «مارون»، «نیم شب»، «غبار میمون» در ردیف محصولات ایدئولوژیک قرار میگیرند. سهم سینمای دفاع مقدس هم چهار فیلم است؛ اما پدیده امسال اختصاص پنج اثر به جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل است. همچنین فیلم «سرزمین فرشتهها» کودکان فلسطینی و فیلم «کوچ» نیز به دوره نوجوانی سردار قاسم سلیمانی پرداختهاند.
هزینه به میلیارد، فروش به میلیون
در گذشته رسم بر آن بود که همان فیلمی که سیمرغ بر دوشش مینشست، پرفروشترین فیلم سال هم میشد. اما چند سالی است که فیلمهای کمدی با محتوا و کیفیت نه چندان مطلوب، بازی را برهم زدهاند. «زیبا صدایم کن» با سرمایه گذاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برنده بهترین فیلم جشنواره فیلم فجر در سال ۱۴۰۳، در جمع ۱۰ فیلم پرفروش سال جاری قرار نگرفته است. پنج فیلم پرفروش امسال به ترتیب «مرد عینکی»، «پیر پسر»، «دایناسور»، «صددام» و «آقای زالو» بودند که به جز پیر پسر، باقی در ژانر کمدی قرار میگیرند.
مسئله دیگری که باید به آن اشاره کرد، این است که برخی از فیلمهایی که با بودجه دولت تولید میشوند، آنقدر مسئله فروش برایشان بیاهمیت است که گاهی حتی قید اکران را میزنند و برای پخش به صدا و سیما میدهند. به نوعی میتوان گفت، سود این فیلمها در تولیدشان است چراکه تهیهکننده با پول دولت فیلم ساخته، نه بصورت شخصی؛ از این رو نگرانی بابت بازگشت سرمایه خود ندارد.
