پشت پرده شایعه منطقه حائل مرزی؛ ترکیه چطور امنیت روانی منطقه را به چالش کشید؟
اقتصاد۲۴- در روزهای اخیر، رسانههای داخلی و خارجی خبری را منتشر کردند مبنی بر اینکه ترکیه در حال بررسی ایجاد یک «منطقه حائل» در مرز با ایران است تا در صورت تشدید بیثباتی در کشور همسایه و افزایش موج پناهجویان، این اقدام را عملی کند. انتشار این خبر به سرعت واکنشها را در شبکههای اجتماعی و محافل سیاسی برانگیخت و نگرانیها درباره گسترش تنش در مرزهای شرقی ایران را افزایش داد.
با این حال، دفتر ریاستجمهوری ترکیه به سرعت این ادعاها را تکذیب کرد. در بیانیه رسمی که روز سهشنبه منتشر شد، آنکارا اعلام کرد: «ما هیچگونه اطلاعاتی درباره برنامه ایجاد منطقه حائل در مرز با ایران در اختیار نداریم.» سخنگوی دفتر ریاستجمهوری ترکیه همچنین تأکید کرد که آنکارا امیدوار است اوضاع در ایران تثبیت شود و در همین راستا تلاشهای میانجیگرانهای را دنبال میکند. این موضع رسمی نشاندهنده تلاش ترکیه برای آرام کردن فضا و جلوگیری از سوءتفاهمها در سطح منطقه است.
از سوی دیگر، ایران نیز واکنش خود را نشان داد. «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به تهدیدها گفت: «ما همانطور که قبلاً هم نشان دادیم، در برابر هر تعرض و تهدیدی به صورت قاطع و فراگیر پاسخ خواهیم داد.» این موضع، بازدارندگی ایران را در برابر هرگونه اقدام احتمالی خارجی تأکید میکند و پیامی روشن به همسایگان و قدرتهای منطقهای ارسال میکند.
رسانهها چه گفتند؟
رسانههای بینالمللی به این موضوع با دقت واکنش نشان دادند. خبرگزاری رویترز و منابع اروپایی اشاره کردند که شایعه منطقه حائل بیش از آنکه واقعیت داشته باشد، بازتابدهنده نگرانیها و سناریوسازیهای رسانهای پیرامون وضعیت ایران و موج احتمالی پناهجویان است. در این میان، تحلیلگران غربی معتقدند که انتشار چنین شایعاتی بخشی از «فشار روانی و سیاسی» بر ایران و همسایگانش است تا فضای منطقهای ملتهب باقی بماند.
برخی از شبکههای خبری منطقهای مانند العربیه و الشرقالاوسط نیز به این موضوع پرداختند و با تأکید بر تکذیب رسمی آنکارا، تحلیل کردند که ترکیه ترجیح میدهد روابط با ایران را در مسیر ثبات و همکاری حفظ کند و هرگونه اقدام نظامی یا مرزی محدود، در دستور کار رسمی آن نیست.
ابعاد تحلیلی و پیامدهای احتمالی
شایعه ایجاد منطقه حائل در مرز با ایران، حتی اگر بیاساس باشد، چند پیامد قابل توجه دارد:
نخست، فشار روانی بر افکار عمومی و تصمیمگیرندگان ایرانی. انتشار چنین اخباری، میتواند ذهنیت عمومی را نسبت به امنیت مرزها و احتمال مهاجرت افزایش دهد، امری که برای تحلیلگران منطقهای از اهمیت بالایی برخوردار است.
دوم، بازتاب در سیاست خارجی و دیپلماسی منطقهای. ترکیه با تکذیب فوری و شفافیت موضع، نشان داد که ترجیح میدهد به جای اقدامات یکجانبه، از مسیرهای دیپلماتیک و میانجیگرانه مسائل را حل کند.
سوم، واکنش ایران و پیام بازدارندگی تأکید ایران بر پاسخ قاطع در برابر هر تعرض، به وضوح سیگنال بازدارندگی به قدرتهای خارجی و همسایگان میفرستد و احتمال هر گونه اقدام مرزی یا نظامی را کاهش میدهد.
چهارم، تأثیر بر رسانهها و روایتسازیها این شایعه، نمونهای از چگونگی تاثیر رسانهها بر روند تحولات منطقهای است. رسانهها میتوانند حتی با انتشار یک خبر نادرست، فضای سیاسی و امنیتی را تغییر دهند، اما واکنش رسمی دولتها نقش مهمی در مهار این اثرات دارد.
تحلیلگران روابط بینالملل معتقدند که در شرایط فعلی، ترکیه و ایران ترجیح میدهند راهکارهای دیپلماتیک، ثبات داخلی و کاهش تنش مرزی را در اولویت قرار دهند و سناریوهای نظامی، حتی به شکل پیشگیرانه، به هیچ وجه در دستور کار رسمی قرار ندارند.
ماجرای شایعه منطقه حائل مرزی، نمونهای از تأثیر اخبار غیررسمی بر فضای امنیتی و رسانهای منطقه بود. با تکذیب فوری ترکیه و اعلام موضع بازدارنده ایران، اکنون میتوان گفت که این بحران احتمالی به سرعت مهار شد، اما اهمیت این رخداد در آن است که هر خبر، حتی شایعهای، میتواند بازتاب گستردهای در رسانهها و شبکههای اجتماعی منطقهای و جهانی داشته باشد و امنیت روانی مرزهای ایران را تحت تاثیر قرار دهد.
