ماموریت سخت عراقچی در سوئیس؛ ژنو میتواند ترمز ماشین جنگی ترامپ را بکشد؟
اقتصاد۲۴- عباس عراقچی وزیر امور خارجه، امشب در صدر یک هیات دیپلماتیک برای انجام دومین دور مذاکرات هستهای و انجام برخی رایزنیهای دیپلماتیک تهران را به مقصد ژنو سوئیس ترک کرد.
این سفر در شرایطی انجام میشود که دونالد ترامپ با اعزام دومین ناو هواپیمابر خود (یواساس جرالد فورد) به منطقه، آرایش نظامی ایالات متحده را به سطح بیسابقهای رسانده است. رسانههایی مانند آسوشیتدپرس و رویترز بر این باورند که واشنگتن مدل «مذاکره با اسلحه روی میز» را برگزیده است. ترامپ به صراحت هشدار داده که شکست مذاکرات برای تهران «بسیار تکاندهنده» خواهد بود. این رویکرد نشان میدهد که کاخ سفید به دنبال یک توافق سریع و قاطع است تا پرونده ایران را پیش از تمرکز کامل بر بحران اوکراین یا تنش با چین، ببندد.
گره کور غنیسازی
تحلیل محتوای سخنان مقامات دو طرف نشان میدهد که یک تضاد بنیادین در دستور کار است. تیم ترامپ (با حضور چهرههای بانفوذی مثل استیو ویتکاف و حتی نقشآفرینی جرد کوشنر در پشت صحنه) همچنان بر ایده «غنیسازی صفر» پافشاری میکند. آنها معتقدند ضربات سال گذشته به تأسیسات هستهای ایران، دست تهران را در چانهزنی ضعیف کرده است.
در مقابل، مجید تختروانچی و عباس عراقچی با صراحت اعلام کردهاند که غنیسازی صفر دیگر یک گزینه واقعبینانه نیست. پیشنهاد ایران، «رقیقسازی اورانیوم ۶۰ درصد» در ازای لغو موثر تحریمهاست. این پیشنهاد به مثابه یک «پل دیپلماتیک» عمل میکند؛ ایران با کاهش سطح ذخایر خود اعتمادسازی میکند، اما حق غنیسازی را به عنوان یک «خط قرمز حاکمیتی» حفظ مینماید.
متغیر اسرائیل و سایه توافق بزرگ
یکی از مهمترین ابعاد این دور از مذاکرات، سفر اخیر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن و هماهنگی کامل او با ترامپ است. رسانههایی مانند تایمز اسرائیل و آکسیوس فاش کردهاند که نتانیاهو به دنبال گنجاندن بندهای موشکی و منطقهای در هرگونه توافق جدید است. این موضوع میتواند پاشنه آشیل مذاکرات ژنو باشد؛ چرا که عراقچی پیش از سفر تأکید کرده که دستور کار صرفاً هستهای است و ورود به حوزههای دفاعی، مذاکرات را به بنبست خواهد کشاند.
حذف اروپا و ظهور میانجیگری منطقهای
یک نکته تحلیل بسیار مهم در این دور، کمرنگ شدن نقش تروئیکای اروپایی (آلمان، فرانسه، انگلیس) است. عراقچی در آستانه سفر، اروپا را به دلیل مواضع خصمانه (از جمله تروریستی اعلام کردن سپاه در برخی نهادها) و اعمال تحریمهای جدید عملاً از دایره تأثیرگذاری خارج دانست. در عوض، این عمان و سوئیس هستند که بار اصلی میانجیگری فنی و سیاسی را به دوش میکشند. این تغییر نشاندهنده تمایل ایران به «دیپلماسی مستقیم با ذینفع اصلی» (آمریکا) و دور زدن واسطههایی است که تهران آنها را فاقد اراده مستقل میبیند.
سناریوهای پیش رو
در چنین اوضاعی مذاکرات ژنو را میتوان به یک بازی شطرنج در اتاق پر از دود تشبیه کرد. دو سناریوی اصلی محتمل است؛ توافق موقت یعنی توافقی بر سر توقف غنیسازی ۶۰ درصد در برابر آزادسازی بخشی از منابع ارزی و معافیتهای نفتی برای جلوگیری از برخورد نظامی در بهار؛ یا بنبست و تشدید تنش. در این صورت حتما اصرار واشنگتن بر امتیازات حداکثری (شامل موشکی و نفوذ منطقهای) که منجر به بازگشت عراقچی به تهران بدون نتیجه ملموس میشود، مکانیسمهای فشار شدیدتر از سوی آمریکا را فعال خواهد کرد و حتی شاید حمله نظامی را کلید بزند.
در مجموع، حضور تیم تخصصی و کوچک ایران نشاندهنده تمرکز بر «نتایج فنی و اجرایی» است، نه شعارهای دیپلماتیک؛ اما موفقیت این مأموریت بیش از آنکه به مهارت عراقچی بستگی داشته باشد، به میزان واقعبینی ترامپ در پذیرش یک ایران هستهای محدود شده، به جای یک ایران تسلیم شده؛ بستگی دارد.
