پیامدهای فشار ترامپ و تهدید به حمله محدود بر سیاست هستهای ایران
اقتصاد۲۴- رییسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، امروز جمعه اول اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد که گزینه انجام یک حمله نظامی محدود علیه ایران در حال بررسی است. این اظهارات، بخشی از راهبرد واشنگتن برای وادار کردن تهران به پذیرش خواستههای خود در مذاکرات هستهای به شمار میرود و به نظر میرسد ترامپ قصد دارد با نمایش قدرت، زمینه را برای کسب امتیاز دیپلماتیک فراهم کند. گزارش والاستریت ژورنال نیز به نقل از منابع آگاه مدعی شد که این حمله ابتدایی، چند هدف نظامی و دولتی را نشانه خواهد گرفت و امکان دارد ظرف روزهای آینده عملی شود.
این اعلامیه، نمونهای روشن از استفاده از فشار نظامی به عنوان ابزار مذاکره است، رویکردی که از نظر نظری میتواند تعادل شکنندهای میان تهدید و جلوگیری از درگیری گسترده ایجاد کند. انتخاب گزینه محدود و ابتدایی به معنای آن است که آمریکا میکوشد سیگنالی از قدرت خود به ایران ارسال کند بدون آنکه وارد یک جنگ تمامعیار شود، اما تجربه تاریخی نشان داده است که حتی اقدامات محدود نیز میتواند پیامدهای غیرقابل پیشبینی ایجاد کند و تنشها را در سطح منطقه و بینالمللی تشدید کند.
اما آیا در صورت عملی شدن حمله، تهران با فشار فوری برای بازگشت به میز مذاکره مواجه خواهد شد؟ به نظر نمیرسد تهران چنین راهبردی در پیش گیرد، اما واکنشهای امنیتی محدود از سوی ایران نیز محتمل است و این شامل حملات موشکی، سایبری یا اقدامات غیرمستقیم علیه اهداف آمریکا و متحدانش در منطقه خواهد بود. این احتمال وجود دارد که چنین واکنشهایی، به رغم محدود بودن حمله اولیه، مسیر مذاکرات هستهای را پیچیدهتر کنند و فشارهای دیپلماتیک بیشتری را بر آمریکا و متحدانش تحمیل نمایند. از سوی دیگر، تهدید به حمله محدود میتواند جایگاه ترامپ در میز مذاکره را تقویت کند و او را از منظر توانایی اعمال زور، در موضع قدرت قرار دهد، اما همانطور که تاریخ بارها نشان داده است، خطای محاسباتی حتی در شرایط محدود میتواند بحرانهای منطقهای گسترده ایجاد کند و ثبات سیاسی و اقتصادی خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد.
بیشتر بخوانید: فیلم/ پاسخ دونالد ترامپ به سناریوی حمله محدود به ایران
پیامدهای اقتصادی و سیاسی احتمالی این گزینه نیز قابل توجه است. فشار بر ایران میتواند علاوه بر تغییر محاسبات تهران، بازارهای منطقهای و بینالمللی انرژی را متأثر کند، زیرا هر نشانهای از تنش نظامی در خلیج فارس میتواند قیمت نفت و گاز را تحت تاثیر قرار دهد و به افزایش نااطمینانی اقتصادی در سطح جهان منجر شود. در سطح داخلی آمریکا نیز این تهدید میتواند هم حمایت و هم انتقاد ایجاد کند؛ برخی آن را نشانه جدیت در مذاکرات هستهای میدانند و برخی دیگر هشدار میدهند که اقدامات نظامی، حتی محدود، ممکن است هزینه سیاسی و انسانی قابل توجهی داشته باشد.
از منظر منطقهای، چنین تهدیدی میتواند بازیگران کلیدی دیگر مانند روسیه، چین و کشورهای همسایه ایران را به موضعگیری و واکنش وادارد و تعادل قدرت در خاورمیانه را دستخوش تغییر کند. درگیری محدود هرچند ابتدایی به نظر میرسد، اما میتواند زنجیرهای از تحولات امنیتی و سیاسی را فعال کند که کنترل آن برای همه طرفها دشوار خواهد بود. به همین دلیل، تهدید ترامپ بیش از آنکه صرفاً یک گزینه نظامی باشد، نوعی ابزار فشار راهبردی است که پیامدهای گستردهتر آن غیرقابل چشمپوشی است.
تهدید به حمله نظامی محدود علیه ایران هرچند ظاهراً یک گزینه کنترلشده و تاکتیکی است، با ریسکهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی گسترده همراه است. استفاده از این ابزار به عنوان وسیلهای برای وادار کردن ایران به توافق هستهای ممکن است در کوتاهمدت نتیجهای ملموس داشته باشد، اما به همان اندازه میتواند زمینهساز تنشهای طولانیمدت، واکنشهای غیرقابل پیشبینی و پیچیدگی بیشتر مسیر دیپلماسی شود. این واقعیت نشان میدهد که هرگونه اقدام نظامی، حتی محدود، نیازمند تحلیل دقیق و توجه به پیامدهای منطقهای و بینالمللی است، زیرا کنترل کامل نتایج آن، حتی در بهترین سناریو، تقریباً غیرممکن است.
