دود جنگ به چشم کشور‌های عربی رفت/ پیامدهای گسترده جنگ برای کشورهای حاشیه خلیج فارس چیست؟

اقتصاد۲۴- طی تحولات اخیر منطقه خلیج فارس شعله‌های جنگ، فراتر از مرز‌های اولیه، دامن‌گیر کشور‌های عربی شده است. آنچه در ابتدا به عنوان یک واکنش به تجاوزات احتمالی تلقی می‌شد، اکنون به آسیب دیدن زیرساخت‌ها، به خطر افتادن امنیت مردم و پیامد‌های اقتصادی دامنگیر برای کشور‌های منطقه منجر شده است. این وضعیت، در راستای هشدار‌های پیشین ایران مبنی بر گسترش دامنه هرگونه درگیری به منطقه، رنگ واقعیت به خود گرفته است.

گزارش‌های منتشر شده از سوی مراکز مطالعاتی مانند سی‌اس‌آی‌اس (CSIS) حاکی از آن است که هدف قرار گرفتن تاسیساتی مانند فرودگاه دبی و برخی زیرساخت‌های نفتی، این واقعیت را به پایتخت‌های عربی گوشزد کرده که چتر دفاعی ایالات متحده لزوماً سپری نفوذناپذیر در برابر موشک‌ها و پهپاد‌های ایران نیست. حمله به سفارت آمریکا در ریاض، شاهدی بر این مدعاست. از سوی دیگر، پایگاه‌های کلیدی نظامی آمریکا در منطقه از جمله مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی در بحرین، پایگاه هوایی العدید در قطر، کمپ عریفجان و پایگاه علی السالم در کویت، پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی و تأسیسات نظامی در امارات، در کانون توجه قرار گرفته‌اند.

این حملات، نگرانی‌های امنیتی را در کشور‌های میزبان افزایش داده است. به عنوان مثال، وزارت کشور بحرین با صدور اعلامیه‌ای، تجمعات در خیابان‌ها و میادین عمومی را به منظور حفظ ایمنی ممنوع اعلام کرد. حمله به پل ملک فهد که بحرین را به عربستان متصل می‌کند، نشان‌دهنده گستردگی تهدیدات است. همچنین، سخنگوی وزارت دفاع عربستان سعودی از تلاش برای حمله به پالایشگاه رأس تنوره خبر داد که بر اساس ارزیابی‌های اولیه، با پهپاد صورت گرفته است. گزارش‌های رویترز نیز از حمله مجدد به تأسیسات شرکت آرامکو در رأس تنوره و تعطیلی این پالایشگاه حکایت دارد. در قطر نیز، انفجار‌هایی در پایگاه نظامیان آمریکایی در دوحه رخ داده و آژیر‌های خطر در بحرین و منامه به صدا درآمده است. سفارت آمریکا در بحرین از اتباع خود خواسته است این کشور را ترک کنند و سفارت آمریکا در امارات نیز به دلیل اصابت موشک تخلیه شده است.

بیشتر بخوانید: افشای تماس‌های نظامی محرمانه بین اسرائیل و کشورهای عربی

کشور‌های عربی که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند، در موقعیتی متناقض قرار گرفته‌اند. از یک سو، بر اساس معاهدات امنیتی، ملزم به همکاری با واشنگتن هستند و از سوی دیگر، به تهران پیام داده‌اند که اجازه استفاده از خاک و حریم هوایی خود برای حمله به ایران را نخواهند داد. این وضعیت، با اقداماتی مانند تخلیه موقت ساکنان اطراف سفارت آمریکا در قطر، رنگ واقعیت بیشتری به خود گرفته است. وزارت دفاع قطر ادعا کرده که این کشور هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفته، اما تاکید ایران بر هدف قرار دادن صرفاً پایگاه‌های آمریکا، این ادعا را در هاله‌ای از ابهام فرو می‌برد. تعطیلی سفارت آمریکا در اردن و افزایش هشدار سفر به کشور‌های منطقه، گواهی بر وخامت اوضاع امنیتی است.

در کنار ابعاد امنیتی، پیامد‌های اقتصادی این تحولات نیز نگران‌کننده است. قطر نسبت به پیامد‌های جنگ بر اقتصاد هشدار داده است. بابک زنجانی، با اشاره به وابستگی شدید کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس به واردات مواد غذایی، به ویژه غلات، هشدار داده است که در صورت ادامه حملات به ایران، این کشور‌ها به زودی در آستانه قحطی غذا قرار خواهند گرفت. با توجه به اینکه بیش از ۸۵ درصد مواد غذایی این کشور‌ها وارداتی است و تنگه هرمز، شریان حیاتی واردات مواد غذایی منطقه نیز محسوب می‌شود، هرگونه اختلال در این مسیر، پیامد‌های فاجعه‌باری خواهد داشت. مسئولان عربستان سعودی نیز با فوریت بیشتری کانال‌های دیپلماتیک را برای کاهش تنش به کار گرفته‌اند و این تلاش‌ها با حمایت برخی کشور‌های اروپایی و خاورمیانه‌ای رو‌به‌رو شده است.

به نظر می‌رسد که استراتژی ایران مبنی بر کشاندن فشار پایان جنگ به کشور‌های منطقه، در حال به ثمر نشستن است. با آسیب دیدن زیرساخت‌ها و به خطر افتادن امنیت و اقتصاد کشور‌های عربی، انتظار می‌رود فشار برای پایان دادن به درگیری‌ها افزایش یابد.