خلیج فارس در آستانه یک بحران بزرگ / آیا فروپاشی اکوسیستمی در آبهای جنوب در راه است؟
اقتصاد۲۴- اگر نخستین قربانی جنگ حقیقت باشد، محیطزیست هم فاصله زیادی با آن ندارد. هر اصابت، یک فاجعه انسانی و زیستمحیطی است که در مجموع میراثی سمی بر جای خواهد گذاشت؛ میراثی که کل منطقه—و بهویژه ایران—را برای دههها تحت تأثیر قرار خواهد داد.
از ابتدای ماه اسفندماه، هزاران بمب و موشک اسرائیلی-آمریکایی بر انبارهای نفت، پایگاههای نظامی، مناطق صنعتی و تأسیسات هستهای ایران فرود آمده است. در حالی که هر نوع تخریب کنترلنشده برای محیطزیست زیانبار است، حملات در آبهای خلیج فارس و در تنگه هرمز به نفتکشها خطرات مضاعف دیگری برای محیط زیست به همراه دارد.
وقوع فاجعه بین المللی دریایی
کارشناسان محیط زیست معتقدند نفت رها شده در آبهای خلیج فارس میتواند جریانهای آبی کشورهای هم مرز با آبهای خلیج فارس و تمام کشورهای همسایه مانند عربستان و امارات را نیز تحت تاثیر قرار دهد. عمق کم آب، تبادل آب محدود با اقیانوس و دمای بالای منطقه، به سرعت این فاجعه محیط زیستی را به بحرانی منطقهای و حتی بینالمللی تبدیل میکند که پاکسازی آن بسیار سخت، پرهزینه و قطعا ناکامل خواهد بود.
واقعیت آن است که نشت مواد نفتی فقط یک آلودگی ساده نیست، بلکه یک فروپاشی اکوسیستمی است که مستقیما سلامت ساکنان منطقه، اقتصاد و محیط زیست را همزمان تهدید میکند.
لیدا آشتیانی، کارشناس ارشد محیط زیست با اشاره به پیامدهای بین المللی این فاجعه و سکوت سازمانهای بین المللی به رویداد ۲۴ گفته: تغییرات اقلیمی یکی از مهمترین پیامدهایی است که رها شدن و نشت موادنفتی میتواند در پی داشته باشد. لزوم حفاظت از محیط زیست دریایی این سیاره آبی، وظیفه همگانی و مسئولیتی جهانی است، خطر نشت مواد نفتی در آبهای خلیج فارس قطعا یکی از شدیدترین انواع فاجعههای محیط زیستی خواهد بود.
آشتیانی با اشاره به نشت مواد نفتی و پیامدهای چندلایه این فاجعه محیط زیستی افزود: این فاجعه آثار مخرب قابل توجه کوتاه مدت و بلندمدتی دارد. از جمله آنکه ورود نفت خام به آب موجب تشکیل لایه ضخیمی میشود که جلوی ورود نور خورشید را گرفته و موجب کاهش فتوسنتز فیتوپلانکتونها و در نتیجه کاهش اکسیژن محلول آب و خفگی آبزیان میشود.
بیشتر بخوانید: حمله به زیرساختها چقدر محتمل است؟
او میگوید: مرگ گسترده ماهیها، میگوها و موجودات کفزی نیز موجب اختلال کامل در زنجیره غذایی دریایی میشود. ترکیبات هیدروکربنهای آروماتیک به آبشش ماهیان آسیب وارد کرده و باعث ناهنجاری ژنتیکی در لاروها شده و تولید مثل را مختل میسازد.
نابودی حیات جانوران دریایی
این کارشناس محیط زیست معتقد است در این میان بقای گونههای در معرض خطر مانند لاکپشتهای دریایی در هالهای از ابهام فرو میرود. از سوی دیگر اگر چه مرجانهای خلیج فارس از مقاومترین مرجانهای جهان هستند، اما تماس آنها با مواد نفتی موجب خفگی و انباشت رسوبات نفتی نیز موجب جلوگیری از رشدشان شده و آنها را با خطری جدی برای بقا روبهرو میکند و این در حالی است که بازسازی مرجانهای از بین رفته ممکن است دههها طول بکشد و هرگز نیز به طور کامل اتفاق نیفتد.
آشتیانی علاوه بر این افزود: مرگ پرندگان دریایی در نتیجه چسبیدن نفت به پرهای پرندگان و مسمومیت آنها در نتیجه بلعیدن مواد نفتی از دیگر پیامدهای این فاجعه محیط زیستی خواهد بود.
آنچه بر ابعاد این بحران میافزاید آن است که نفت فقط روی سطح آب نمیماند، بلکه بخشی از آن به کف دریا میرود و رسوبات نفتی آلودگیهای بلندمدتی را سبب میشود که رفع آن به آسانی امکانپذیر نیست.
تاثیر آلودگی بر زندگی انسانها
او درباره تاثیر این آلودگی زندگی انسانها افزود: این آلودگیها سالها یا حتی دههها باقی میماند و با ورود به زنجیره غذایی انسان، اثرات سوء و مخربی بر سلامت خواهد گذاشت که افزایش خطر سرطانها و آسیب به سیستم عصبی و مشکلات هورمونی تنها بخشی از آن هستند. همچنین بخارات نفتی میتواند موجب بروز مشکلات تنفسی برای ساکنان کنار دریا شده و اقتصاد منطقه را تهدید نماید.
پاکسازی پر هزینه و نابودی صنایع
این کارشناس ارشد محیط زیست با تاکید بر پبامدهای این فاجعه هشدار داد: نابودی صنعت شیلات، کاهش گردشگری ساحلی در کنار هزینههای بسیار سنگین پاکسازی مواد آلاینده، فشار مضاعفی بر اقتصاد کشور و منطقه خواهد بود که مهمترین نمونه آن فاجعه نفتی اتفاق افتاده در جنگ سال ۱۹۹۱ در خلیج فارس است که در نتیجه آن میلیونها بشکه نفت وارد دریا شد و اثراتش سالها باقی ماند.
واکنش سازمانهای بین المللی چه خواهد بود؟
ترامپ رییس جمهوری که تعییرات اقلیمی را انکار میکند، نسبت به آلودگی نفتی آبهای اقیانوسی و تبعات آن بی تفاوت است و همچنان دامنه جنگ را به دریاها کشانده است. رها شدن میلبونها بشکه نفت در آبهای خلیج فارس یکی از خطراتی است که هر لحظه آبهای نیلگون و زیست بوم بی نظیر خلیج فارس را تهدید میکند. نشت مواد نفتی به آبهای اقیانوسی هزینههایی برای کشورهای همجوار به بار میآورد و این کشورها را در یک فاجعه جبران ناپذیر شریک میکند.
