از آیمک تا جاده ابریشم نوین؛ دوری از تنش در تنگه هرمز و محاصره دریایی، محور پروژههای ترانزیتی
اقتصاد۲۴- اختلال در عبور و مرور در تنگه هرمز، اقتصاد جهان از غرب تا شرق را تحت تاثیر قرار داده است. جریان نفت جهانی حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و کمبود عرضه سوخت شکافی نزدیک به ۹ میلیون بشکه در روز ایجاد کرده است. این تنها بخشی از مشکلاتی است که کاهش عبور و مرور از این آبراه حیاتی برای جهان به وجود آورده است.
در کنار اقدام ایران مبنی بر کاهش عبور و مرور از تنگه هرمز، محاصره دریایی ایران توسط آمریکا نیز فضای امنیتی در تنگه هرمز را تشدید کرده است. به دنبال این رویدادها، کشورهایی که اقتصاد آنها وابسته به این آبراه حیاتی است، در تلاش هستند تا بتوانند راههای جایگزین پیدا کنند. این موضوع تنها توسط کشورهای غرب و شرق جهان انجام نگرفته است.
آنطور که فارس گزارش داده، ایران برای نخستین بار در روز ۲۹ فروردین، صادرات نفت به چین از مسیر ریلی را آغاز کرد که توسط قطارهای هلدینگ داتوان وابسته به بابک زنجانی انجام شد!
*تصویری از کریدور ریلی که بخشی از جاده ابریشم نوین است
با توجه به ادعای این خبرگزاری، آوریل ۲۰۲۵، زنجانی در توئیتر از افتتاح مسیر ترانزیت واگنی از بندر امیرآباد و سرخس به مقصد روزنک (۶۲ کیلومتر بعد از مرز ایران و افغانستان) خبر داده بود. این مسیر ریلی بیشتر برای صادرات فرآوردههای نفتی استفاده میشود، اما ظاهرا اخیرا صرفا چند محموله نفت نیز از آن جابهجا شده است. با این اتصال ریلی فعلا حجم تجارت ایران و افغانستان ۵۰ برابر شده، اما باز هم مسیری نیست که ظرفیت انتقال روزانه دو میلیون بشکه نفت ایران به چین را داشته باشد و محاصره دریایی آمریکا را بشکند.
اما نکته مهمتر در این گزارش آن است که هلدینگ داتوان متعهد به تامین ۶۰۰ واگن برای تجهیز این کریدور ریلی شده که بخشی از جاده ابریشم جدید چین محسوب میشود.
آنچه از این گزارش پیداست، تلاش برای تسریع فعالسازی کریدورهای مهم در میانه تنش و درگیری در تنگه هرمز است. به بیان دیگر، در زمانهای که جنگ در تنگه هرمز در جریان است و محاصره دریایی آمریکا ادامه دارد، دو کریدور مهم رقیب یعنی آیمک و جاده ابریشم نوین، در تلاش برای تسریع فعالسازی هستند تا بتوانند تنشها را از تجارت جهانی دور نگه دارند، اما هر کدام به نفع کشورهای ذینفع خود!
فعالسازی بخشی از کریدورهای زمینی در میانه اختلال در تنگه هرمز و محاصره دریایی!
در مساله مربوط به کریدورها همواره ایدهها و طرحهای فراوانی وجود دارد که اهداف بلندپروازانهای را دنبال میکنند، اما یک محرک و شوک ژئوپلیتیکی همواره در تسریع توسعه آنها دخیل بوده است. برای مثال مساله ۷ اکتبر و حمله حماس به اسرائیل که گفته میشود بعدها منجر به تلاش اسرائیل برای فعالسازی کریدور آی مک و دیگر کریدورهای جایگزین از سمت عراق و حتی آذربایجان شد.
بیشتر بخوانید:سایه حمله به کشتی توسکا بر مذاکرات/ موفقیت گفتوگوهای ایران و آمریکا در اسلامآباد با تردید مواجه است
در حال حاضر نیز پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، ایران اقدام به بستن تنگه هرمز کرد. از سوی دیگر محاصره دریایی ایران توسط آمریکا نیز در جریان است و این دو موضوع کنار هم باعث شده است که بسیاری از کشورهای جهان، چه کسانی که به طور تاریخی متحد ایران هستند و چه نیستند، در تلاش برای دور کردن روند تجارت جهانی از تنش در منطقه باشند. در همین زمینه طرحها و پروژهها برای ایجاد راههای جایگزین همواره مطرح میشوند.
کریدور آیمک / عرب-مد
در همین راستا، توسعه جاده ابریشم نوین که طرحی از سوی چین است و ایران نیز منتفع آن است، سرعت گرفته است. چین در تلاش است بخشی از نفت مورد نیاز خود را از این طریق به شرق آسیا برساند و از سوی دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز در تلاش برای فعالسازی خطوط لولهای هستند که بتوانند از طریق آن نفت خود را بدون وابستگی به تنگه هرمز صادر کنند.
در این میان، خبر مربوط به ارسال نفت ایران به چین از طریق شبکه ریلی، مربوط به تلاش برای فعالسازی جاده ابریشم نوین است که پس از جنگ در تنگه هرمز شدت گرفته است.
ابتکار کمربند و جاده / جاده ابریشم نوین
همچنین در میان کشورهای رقیب نیز وجود خط لوله شرق به غرب عربستان، خطوط لوله به دریای سرخ و فجیره و ایده تاسیس دو خط لوله با ظرفیت پنج میلیون بشکه در روز که از جنوب عراق شروع شده و با گذر از کویت، عربستان و امارات به عمان میرسد، نشان از تلاشهایی برای دور زدن تنگه هرمز و فعالسازی مسیرهای ترانزیت جایگزین دارد.
در نهایت میتوان گفت تلاش کشورهای رقیب برای فعالسازی کریدورهای حملونقل در میانه بحران دوباره سرعت گرفته و به احتمال زیاد در آینده نیز شدت بیشتری میگیرد. دلیل این روند آن است که اقتصاد جهانی تحت تاثیر تحولات اخیر قرار دارد و در شرق و غرب جهان، ارائه راهکارهایی برای مصون نگه داشتن جریان تجارت از بحران، امری اجتنابناپذیر به نظر میرسد.
