۲۸ سال عقبتر از جهان؛ زنگ خطر برای نظام آموزشی ایران/ مدرسه به بچهها درس زندگی داد یا حسادت؟
اقتصاد۲۴- آموزش غیرحضوری دانشآموزان سببساز توجه به یک ضعف دیرینه شد، ضعفی که سالها بر دوش آموزشوپرورش بود، اما کسی به آن توجه نمیکرد، یا شاید، چون که هیچ متهمی جز خود آموزشوپرورش وجود نداشت که این ضعف به گردن آن انداخته شود مورد توجه قرار نمیگرفت؛ آموزش غیرحضوری همان عاملی شد که هم سبب برملا شدن این ضعف قدیمی شد و هم انگار همهچیز به گردش افتاد.
این سالها خیلی درباره ضعف یادگیری دانشآموزان شنیدهایم، اینکه گاهی گفته میشود برخی از آنها توانایی نوشتن را خوب یاد نگرفتهاند، مثلاً مرتضی نظری، تحلیلگر مسائل آموزش و پرورش درهمینباره به خبرآنلاین گفت که «دانشآموزان متوسطه اول (پایه هفتم، هشتم، نهم) در خواندن و نوشتن مشکلات زیادی دارند.» اینها همان دانشآموزانی هستند که دوره ابتدایی خود را زمان شیوع ویروس کرونا شروع کردند، آن روزها، یعنی وقتی کرونا اپیدمی شد مدارس درست مانند امروز در زمان جنگ تعطیل شدند، آموزش مجازی جایگزین آموزش حضوری شد، دانشآموزان برای درس خواندن از پشت میز و نیمکت مدرسه به پشت تلفنهای همراه در خانه رفتند، خیلیها معتقدند همین غیرحضوری شدن آموزش سهم قابل توجهی در روند یادگیری دانشآموزان داشته، بهخصوص اینکه این روش آموزشی ادامهدار هم شد، یعنی ناترازی انرژی، اعتراضات اجتماعی و البته جنگها همگی زمینهساز شروع آموزش غیرحضوری شدند؛ در این میان برخی کارشناسان معتقدند که روند کاهش یادگیری در نظم و نظام آموزش ایران دیرینه است، اما آموزش غیرحضوری بهخصوص از زمان اپیدمی کویید۱۹ آن را تشدید کرد.
مگر در آموزش حضوری چهچیزی برای یادگیری داشتیم؟
شاید برای اینکه بتوانیم روند کاهش یادگیری در مدارس را به آموزش حضوری یا غیرحضوری ربط بدهیم بد نباشد به برخی آمارها قبل از شیوع کرونا اشاره کنیم. نظری با طرح همین ایده به خبرآنلاین گفت که: «مگر در دورانیکه مدرسه بود چه داشتیم، مدرسه چهچیزی به بچههای ما داد جز رقابت، مسابقه و حسادت، دانشآموز حتی حاضر نیست یک تست به دوستش یاد بدهد، چونکه میداند اگر دوستش تست یاد بگیرد احتمالاً برابر است با تقویت رقیب در کنکور، بنابراین ما همکاری به دانشآموزان یاد نمیدهیم. از طرفی شما بررسی کنید رتبه ایران در آموزش قبل از شیوع ویروس کرونا چند بود؟»
ما در سالهای متعددی در آزمون تیمز و پرلز شرکت کردیم، متأسفانه تاکنون نتوانستیم نمره میانگین را کسب کنیم.
او ادامه داد: «جایگاه ایران حدود ۷۵ در میان ۱۳۰ کشوری که ارزیابی میشوند بود. رتبه سواد خواندن و نوشتن و علوم تجربی و ریاضی در پایه چهارم و هشتم در آزمون بینالمللی تیمز، از ۱۵ کشور خاورمیانه که سنجیده شدند رتبه ۱۳ یا ۱۲ را داشتیم.»
به گفته او: «ما با یک موجی از افت کیفیت آموزشی مواجه هستیم که قدمت دیرینه دارد، اما از شیوع ویروس کرونا شدت پیدا کرد.»
۲۸ سال در انتهای جدول
اگرچه نمیشود تاثیر منفی آموزش غیرحضوری را بر کیفیت یادگیری دانشآموزان نادیده گرفت، اما روند کاهش کیفیت آموزش در ایران مسیری قدیمیتر از سالهای شیوع کرونا یا شروع آموزش غیرحضوری دارد، طوریکه بهنظر میرسد این ضعف جدی نظام آموزش و پرورش حالا دارد به گردن آموزش غیرحضوری میافتد. نتایج آخرین آزمونهایی جهانی که کیفیت یادگیری دانشآموزان را سنجش میکنند سال ۲۰۲۳ اعلام شد، معاون ابتدایی وزارت آموزشوپرورش به نتایج این آزمون واکنش جالبی داشت، رضوان حکیمزاده به رسانهها گفت: «برخی اطلاع رسانیها به گونهای است که گویا نتایج دانش آموزان ایرانی تنها در این دوره از آزمون بینالمللی تیمز و پرلز ضعیف بوده است در حالی که آمارها خلاف این مساله را میگوید. اینکه ایران در سال ۱۹۹۵ در این آزمونها رتبه ۲۵ جهان را کسب کرد و امروز به رتبه ۵۰ رسیده است عبارت چندان دقیقی نیست.»
بیشتر بخوانید:ممنوعیت برگزاری آزمون ورودی به مدارس ابتدایی
طراحی نظام آموزشی ما آمرانه است، یعنی نگاهی از بالا به پایین دارد، با این نگاه کودک را درک نمیکنیم.
او ادامه داد: «در سال ۱۹۹۵ تنها ۲۶ کشور در این آزمون علمی شرکت کردند که ایران رتبه بیست و پنجم را کسب کرده بود. در سال ۲۰۱۹، ۵۷ کشور در این آزمون شرکت کرده بودند که ایران رتبه چهل و نهم را کسب کرد و در سال ۲۰۲۳، ۶۴ کشور شرکت کرده بودند که ایران رتبه پنجاه و چهارم را کسب کرد. ما در سالهای متعددی زیادی در آزمون تیمز و پرلز شرکت کردیم. در این آزمونها میانگین نمره ۵۰۰ است در حالی که متأسفانه تاکنون در هیچیک از این آزمونها نتوانستیم نمره میانگین را کسب کنیم.»
به گزارش رسانهها ایران هیچ گاه نمره بالاتر از میانگین ۵۰۰ را به دست نیاورده است. در آخرین سال برگزاری آزمون تیمز در سال ۲۰۲۳، نمره دانشآموزان ایرانی در آزمون ریاضی ۴۲۰ بود و بالاترین نمره دانش آموزان ایرانی در همین آزمون در سال ۲۰۱۹ نمره ۴۴۳ بود.
بهگفته معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش به استثنای درس ریاضی در درس علوم هم تقریباً همین عملکرد را داشتیم. در سال ۱۹۹۵ ایران، رتبه بیست و پنجم از ۲۶ کشور جهان را به خود اختصاص داد. در سال ۲۰۲۳، رتبه چهل و نه از ۶۳ کشور را کسب کرد.
متهم اصلی کیست؟
کاهش کیفیت یادگیری دانشآموزان در مدارس روندی طولانی دارد، روندی که در سالهای بعد از شیوع کرونا خودنمایی کرد، بنابراین در میان متهمان این روند اگر به انواع اپیدمیها یا جنگ اشاره کنیم حتما ساختار خود آموزش و پرورش هم یکی از همین متهمان است. طوریکه مرتضی نظری گفت: «مجموعه عوامل سهم دارند، اما طراحی نظام آموزشی ما آمرانه است، یعنی نگاهی از بالا به پایین دارد، با این نگاه کودک را درک نمیکنیم. درحالیکه در دنیای جدید نظام آموزشی مبتنی بر شرایط روحی و رشدی کودک است، اما در کشور ما کودک را از پشت عینک یک فرد بزرگسال میبینیم؛ بنابراین معماری آموزش ما در بنا و برنامه به کودک هیچ ارتباطی ندارد.»
